Pr. Andrew Stephen Damick tarafından kaleme alınmıştır.
Οrtodokslar toplulugu (12 λόγοι για τους οποίους είμαι και θα παραμείνω ορθόδοξος χριστιανός - τουρκικά)
Στον Ορθόδοξο Αμπελώνα της Αφρικής
Bu tür listeler genellikle tıklama tuzağıdır, biliyorum, ancak yine de Ortodoks Hristiyan olmamın ve/ya Ortodoks Hristiyan olarak kalmamın nedenlerinin çoğunun bir listesini derlemenin faydalı olacağını düşündüm. Bunlardan bazıları 1998’de Ortodoks olduğumda radarımda yoktu, ancak Ortodoks Kilisesi’ne ait olmayı gerçekten sevmemin nedeninin bir parçası (bu yüzden başlıkta “ve/veya Kalıyorum” var).
Bu tür listelerin doğası gereği özür dileme niteliği taşıması mümkün olmadığı gibi, bu listenin (en azından) evrensel olarak uygulanabilir olması da amaçlanmamıştır — bunlar benim nedenlerimdir. Bir başkasınınki olmayabilir. Ortodoks olmadan önce bir Evanjelik olarak geçmişimin burada önemli bir faktör olduğu da açıkça görülecektir. Tüm bunları söyledikten sonra, işte liste.
*1) Ortodoks Kilisesi’nin gerçekten de Mesih’in Tek ve Gerçek Kilisesi olduğuna inanıyorum.*
Burada söylenebilecek çok şey var, ancak buna inanmamın nedeni hem Kutsal Yazıları hem de Hristiyanlığın erken tarihini incelemem ve her ikisine de uyan tek kilisenin Ortodoksluk olduğuna ikna olmamdır. Havari Yuhanna’nın öğrencisi olan Antakyalı Aziz İgnatios’un yazıları benim için özellikle biçimlendirici oldu. Onun tarif ettiği kilise yaşamı kesinlikle Evanjelizm’de gördüğüm şey değildi. Nasıl Hristiyan olunacağını bizzat havarilerden öğrenmiş biri olduğu için onun kilisesinde olmak istedim.
Ortodoksluk tarihi ciddiye alır ve zor konuları geçiştirmez. Ayrıca, yutulması kolay bir teoloji “sistemi” geliştirmek için erken dönem Hristiyan tanıklığından seçip almaz. Aksine, Ortodoksluk gerçekten havarilerin soyundan gelen bir topluluk olduğu için, teolojik hafızasında yüzyıllardır süregelen dogma, doktrin ve teolojik düşünce vardır. Bunların hepsi tamamen tutarlı veya çözülmesi kolay değildir, ancak yine de genel olarak birleşik bir yöne sahip büyük bir hakikat nehridir. Roma Katolikliği’nde bunu aynı şekilde göremezsiniz (tarihte birkaç büyük dönüş vardır) ve Protestanlıkta da bunu bulmak imkansızdır. Protestanların çoğu bununla ilgilenmez bile.
Bunların hiçbiri Ortodoks olmayan Hristiyanları lanetlenmiş olarak gördüğüm anlamına gelmiyor, hatta tüm Ortodoks Hristiyanları kesinlikle ebedi mutluluğa mahkum olarak görmüyorum. Ve Ortodoksluğun doğruluğu benim için bir vasiyet değildir. Ortodoksluk doğrudur, ama benim yüzümden değil.
*2) Ortodoksluk bana yapacak bir şey veriyor.*
Sıkıldığımı ve beni eğlendirecek bir şeye ihtiyacım olduğunu kastetmiyorum. Demek istediğim, Ortodoks olmadan önce bana öğretildiği şekliyle Hristiyan yaşamı esasen kritik değildi. “Kurtarılmıştım” ve bundan sonra yapmam gereken kritik bir şey yoktu. Elbette ahlaklı olmaya çalışmalı ve diğer insanların da kurtulmasını sağlamalıydım, ancak bunlar asıl soru için gerçekten gerekli değildi: “Bu gece ölürsen sana ne olacağını biliyor musun?” Ben biliyordum. “Kurtulmuştum.” Cennete gidecektim.
Peki ya ruhani yaşam aslında tamamen kritikse? Ya kurtulmak için sonuna kadar dayanmanız gerekiyorsa? Ya Hristiyan olmak kurtuluşunuz için korku ve titremeyle çalışmak anlamına geliyorsa? Ortodoksluk, bir Hristiyan olarak yaptığınız her şeyin sizi ya Tanrı’ya daha çok ya da daha az benzettiğini varsayan tam bedenli, tam ruhlu bir ruhani yaşam sunar ve kurtuluş Tanrı’ya benzemekten ibaret olduğu için, bu yaptığınız her şeyin kritik olduğu anlamına gelir. Bu hayata henüz “gelmediniz”. Ahlaklı olmalısınız ve müjdeci olmalısınız, çünkü bunlar size cennette daha büyük ödüller kazandırır, çünkü bunlar kurtulabilmeniz için Tanrı’yla işbirliği yapmanın ne anlama geldiğinin bir parçasıdır.
*3) Ortodoksluk bana Tanrı’yı fiziksel olarak görmenin ve ona dokunmanın bir yolunu sunuyor.*
Tanrı’nın Oğlu Meryem’in Oğlu olmuştur ve bu da O’nun görünür ve dokunulabilir olduğu anlamına gelir. Ortodokslukta, Enkarnasyon Doktrini’nin anlamı, ilahi varlığın —kutsallığın— aslında maddi dünyada mevcut hale gelmesidir. Şimdi, bu mevcudiyetin yalnızca tek bir fiziksel yerde —İsa’nın insan bedeninde— mevcut olduğu iddia edilebilir ya da tutarlı olunabilir ve kutsallığın hem İncil’de hem de sonraki Hristiyan tarihinde birçok başka fiziksel yerde nasıl ortaya çıktığı görülebilir. Azizlerin kemikleri, havarilerin gölgeleri ve hatta havarilerin dokunduğu mendiller bile Tanrı’nın gücünü göstermiştir.
Bu bağlamda, İsa “bu benim bedenimdir” ve “bu benim kanımdır” dediğinde, O’nu sadece mecazi olarak değil, ciddiye almak daha mantıklıdır. Bu nedenle Aziz Pavlos, Kutsal Komünyon’u layık olmayan bir şekilde alan kişilerin hastalanabileceği ve hatta ölebileceği konusunda uyarıda bulunmuştur. Eğer bu “sadece” bir sembol ise, neden böyle bir şey yapsın ki?
Ortodoksluğun fizikselliği —ayinler, tütsüler, giysiler, kilise mimarisi, ikonalar, vs.— benimle Tanrı arasına girmiyor. Beni Tanrı ile temasa geçiriyorlar. İki uçurum arasındaki bir köprü uçurumların arasına girmez, aksine onları birbirine bağlar. Ortodoksluğun pek çok fiziksel unsuru insan yapımı bir sihir değil, Tanrı’nın enkarnasyon armağanının, Tanrı ile insanın yeniden birleşmesinin bir ifadesidir.
*4) Değişim gerçekten zordur.*
İnsanlar bazen Ortodoksluğun “organize bir din” olmadığı konusunda şaka yaparlar. Tüm Kilise’ye tek tip talimatlar veren bir papa yok; en önde gelen piskoposlarımız genellikle anlaşamıyor gibi görünüyor; ve neredeyse bir asırdır bahsettiğimiz Büyük ve Kutsal Konsil’i düzenlemeye hiçbir zaman sıra gelmeyecek gibi görünüyor. Ama tüm bunlar beni rahatsız etmiyor. Bir kere, salt lojistik, yaptıklarımızı değiştirmemizi neredeyse imkansız kılıyor.
Ve eğer tüm bu ebediyet ve hakikat şeyleri gerçekten doğruysa, neden onu değiştirmeyi düşünelim ki? Demokratik olarak oylanamaz ve monarşik olarak dayatılamaz. Yani değişim pek gerçekleşmez. Bu bir hata değil. Bu bir özellik. Ortodoksluk altınızdan kalkıp değişmeyecek.
Bu organizasyon eksikliği Ortodoksluğu başka bir nedenden dolayı da sevmeme yol açıyor:
*5) Ortodoksluk gerçekten de tek bir Kilise’dir.*
Protestan dünyasının mezhepçiliğinin aksine, Ortodoksluğun çeşitli kiliseleri gerçekten birbirleriyle konuşmak ve işleri yoluna koymak zorundadır. Bir Presbiteryen ve bir Lüteryen birbirlerini Hristiyan olarak tanıyabilir, ancak birbirlerinin iç kilise yaşamında neredeyse hiçbir payları yoktur. Aynı şey PCA’ya ve PCUSA’ya (her ikisi de Presbiteryen mezhebi) mensup biri için de geçerlidir. Aralarında hiçbir şeyi çözmek zorunda değildirler. Bir PCA kilise tesisi PCUSA’nın topraklarını hiçbir şekilde ihlal etmez, çünkü aynı kilise değildirler.
Ortodoksluk sık sık didişip kavga edebilir (gerçi çoğu cemaat üyesi işlevsiz bir cemaatte bulunmadıkları sürece bunu asla görmezler), ancak birbirimizle bu tür didişme ve kavgalarımızın olması, birbirimizde tek bir Kilise olduğumuzu, bir sorunumuz olduğunu ve bunu çözmemiz gerektiğini kabul ettiğimiz anlamına gelir. Protestanlar her zaman bölünme seçeneğine sahipken (ve bir kez bölünme gerçekleştiğinde, birbirleriyle uğraşmak zorunda kalmazlar), Roma Katolikleri nihayetinde Vatikan’a başvurabilir ve Vatikan için işe yarayan ancak ilgili herkes için işe yaramayabilecek çözümler dayatabilir.
*6) Ortodoksluk tüm yaşam için bir inançtır.*
Ortodoksluk, geleneğinin çok sayıda ifadesiyle birlikte geldiğinden, hepsini asla tüketemezsiniz. Her zaman sadece öğrenilecek değil, olunacak da yeni bir şeyler vardır. Bir sonraki yaşama kadar gerçekten “varmasak” da (ve bunun bile bir varış olmadığını, yani kurtuluş yolunun sonu olmadığını iddia ediyorum), bu yaşamda keyif veren ve sevinç veren birçok yol istasyonu vardır. Bu bağlamda Ortodoksluk ve Evanjelizm arasındaki fark, tüm dini geleneklerde ortak olan sadece bilgelikte büyümekten değil, Ortodoksluğun tüm bir yaşam boyunca ruhsal gelişimin birçok aşamasını takip etmesinden bahsediyor olmamdır.
Bir keresinde bir keşişin Athos Dağı’ndaki kutsal bir ihtiyara birçok soru sorduktan sonra ondan aldığı yanıtı açıkladığını hatırlıyorum. İhtiyar, bazı şeylerin daha sonra, belli bir düzeyde aydınlanma (theoria) elde edene kadar kendisine mantıklı gelmeyeceğini söylemişti. Bu doğru. Kimse Ortodoksluktan bir “İman İkrarı” okuyup (itikat bile değil), “Ah, evet. Ortodoksluğun öğrettiği her şey budur. Şimdi anlıyorum” diyemez.
Tekrar söylüyorum, bu bir hata değil. Bu bir özellik. Evet, her şeyin basit olmasını, herkes tarafından kolayca erişilebilir olmasını isteriz, ancak insan deneyiminin tüm karmaşıklıklarına hitap edecek kadar karmaşık olmayan herhangi bir inanç insanlığın onuruna layık değildir. Ortodoksluk bunu başka hiçbir yerde bulamadığım bir şekilde sağlıyor.
*7) Ortodoksluk tüm dünya için bir inançtır.*
Ortodoksluk için “hedef demografi” yoktur. Gençleri, yaşlıları, kentlileri, banliyö insanlarını veya cemaatimiz için arzu edebileceğimiz herhangi bir demografiyi nasıl çekeceğimizi bulmak için pazar araştırması yapmıyoruz. Bir cemaat genellikle üyeleri arasında belli bir ortaklığa sahip olabilir, ancak bu doğal bir tasarım değildir. “30’lu yaşlardaki banliyö sakinlerini nasıl kazanabiliriz?” diye bir araya gelen bir komite yoktu.
Evet, Ortodoksluk bazen etnosentrizmle maluldür. Ancak bu Ortodoksluğun bir çarpıtmasıdır, ona sadakat değil. Ve her yerde de değildir. Hem daha etnik odaklı hem de daha az etnik odaklı ve etnik odaklı olmayan Ortodoks cemaatlerine katıldım ve hiçbirinin kapısında etnik üyelik kartı kontrolü yoktu. Ortodoksluk gerçekten de yüzyıllar boyunca çok sayıda kültürü ve dili şekillendirmiş evrensel bir inançtır.
Araplar, Yunanlar, Sırplar, Gürcüler, Ruslar, Estonyalılar ve Finler kadar farklı insanlar aynı inancı söyleyebiliyorsa ve hem gençleri hem de yaşlıları bunu birlikte söyleyebiliyorsa, o zaman gerçekten herkese kapımız açıktır. (Yine de bazı Ortodoksların bunu diğerlerinden daha fazla hatırlamaya ihtiyacı vardır).
*8) Ortodoksluk tüm bireyler için bir inançtır.*
İnsanoğlu güzellikten sadece duygusal olarak etkilenmez, aynı zamanda ona yakın olmak, mümkün olduğunca onu yaratmak için can atar. Ortodoks Kilisesi, Hristiyan inancının diğer tüm yinelemelerinden daha fazla, tapınan kişiyi beş (veya daha fazla!) duyunun hepsinde güzellikle nasıl kuşatacağını bilir; hem tapınan kişiyi taşıyan uhrevi güzellik hem de dünyevi olanı dönüştüren uhrevi güzellik.
Birisi bunu estetik olarak tanımlayabilir, ancak bu sadece duyulara hitap eden, belki eğlence değeri olan, ancak özel olarak hiçbir yere gitmeyen bir şey anlamında “salt” estetik değildir. Bu, Tanrı’nın Kendisi’nin güzellik olması anlamında estetiktir. Bu nedenle Ortodoksluk, bazen sade veya ev gibi olsa da, asla sevimsiz değildir. Güncel ve zamansızdır ama “çağdaş” değildir.
Ortodoksluğun güzelliği insanın bütününe çeşitli şekillerde hitap eder. Sadece “ruh” ya da “kalp” için değil, güzelliği kavrama yeteneğimiz de dahil olmak üzere beden için de bir inançtır.
*9) Tanrı sizi gerçekten de olduğunuz gibi seviyor ve sizi o kadar çok seviyor ki, sizi bu şekilde bırakmayacak.*
Bugünlerde, özellikle Protestanlık içinde, Tanrı’nın sevgi dolu mu yoksa bir yargıç olarak mı algılanması gerektiği konusunda sürekli bir savaş var gibi görünüyor. Tanrı’nın sevgi olduğunu vaaz edenler bile hala günahlarınızdan dolayı size kızgın olan ve yatıştırılması gereken bir Tanrı vaaz etme eğilimindedir. Ancak Ortodoksluk sürekli sevgi dolu bir Tanrı vaaz eder, öyle bir güçle seven bir Tanrı ki, sevgisi sizi değiştirecektir, yeter ki siz onunla işbirliği yapın. Bu değişim kötü olmayacak, sizi iyi kalpli bir iffet abidesine de dönüştürmeyecektir. Aksine, erdemin keyfi kurallara bağlılıktan değil, birliktelikten kaynaklandığı otantik kişiliğe doğru bir değişim olacaktır.
*10) Ortodoksluk hem mistik hem de rasyoneldir.*
Bazı Ortodokslar mistik olanla rasyonel olana karşı çıkacaktır, ancak bunun bir hata olduğuna inanıyorum. Tüm apofatik teolojiye (Tanrı’yı aklımızla bilemeyeceğimizi vurgulayan teoloji) karşın, Kilise geleneğinde çok sayıda katafatik teoloji (açık, olumlu hakikat iddialarında bulunan teoloji) de vardır. Birini ya da diğerini seçmek zorunda olmadığımız gibi, bu ikisi birbirinin alternatifi de değildir. Apofatik teoloji aynı zamanda katafatik teolojinin sadece bir “düzelticisi” de değildir. Aksine, her ikisi de Ortodoksluk içindeki teolojik vurgular hakkında konuşmanın basit yollarıdır.
Sanki İlahi Ayin’e hizmet ederken, Müjde’yi vaaz ederken “rasyonel” kısmı açıyorum ve sonra Kadeh’ten içerken “mistik” kısma geçiyorum. Tüm bunlar aynı anda devreye giriyor. Bunu seviyorum ve Ortodoks Kilisesi dışında hiçbir yerde böyle bir şeyle karşılaşmadım.
*11) Ortodoksluk çilecidir.*
Hiçbir Hristiyan kurumu çileciliği Ortodoksluk kadar ciddiye almaz. Roma Katolikliği’nin geleneğinde vardır ama çoğunlukla göz ardı edilir. Yine de Ortodoksluk tüm Hristiyanlardan oruç tutmalarını, nöbet tutmalarını, mümkün olduğunca sahiplenmemelerini vs. bekler ve bunun nasıl yapılacağına dair bir program sunar. Bunu kendiniz uydurmak zorunda değilsiniz, çünkü gelenek zaten yerleşiktir. Ayrıca pederinizin pastoral anlayışına göre de özelleştirilebilir.
Çilecilik, insan iradesinin içinde işlediği bozuk modlarla gerçek bir savaş vermenin bir yoludur. İnsanın kendini güçlü bir şekilde kontrol etmesini sağlar, böylece Tanrı vergisi güçlerini ve enerjilerini Tanrı’ya doğru yönlendirebilir ve temel iştahlarından uzaklaştırabilir. Çilecilik kimseyi kurtarmaz ama kesinlikle yardımcı olur. Neden mi? Çünkü sadece istediğimiz ölçüde kurtuluruz. Çilecilik bunu istememize yardımcı olur.
Büyük Perhiz boyunca gerçekten oruç tutmuş ve ardından Paskalya’da kuzu kızartmasının ilk tadına bakmış olan herkesin size söyleyebileceği gibi, çilecilik aslında bu dünyanın iyi şeylerinin tadını daha iyi hale getirir. Tanrı’nın iyi yaratımını aşağılamaktan çok uzak olan çilecilik, yaratımı bize geri verir ve onun güzelliğini, kısıtlama olmaksızın tüketmenin asla yapamayacağı şekilde açar.
*12) Ortodoksluk diğer tüm Hristiyan inançlarından daha yükseği hedefler.*
Theosis (tanrılaşma/ilahlaşma) Ortodoks Hristiyan teolojisindeki tek kurtuluş modeli olmasa da, kesinlikle en güçlü iddialardan bazılarını ortaya koymaktadır. Roma Katolikliği’nde Theosis Doktrinleri’ne dair ipuçları vardır. (Bunu öğreten herhangi bir Protestan gruptan haberdar değilim.) Yine de kurtuluşun, Mesih’in doğası gereği ne ise lütufla o olmak anlamına geldiği, “insan tanrısal olabilsin diye Tanrı’nın insan olduğu” (Aziz Athanasios, Enkarnasyon hakkında), “tanrısal doğaya ortak” (2 Pet. 1:4) olmanın gerçekten açıklandığı sadece Ortodokslukta öğretilir. “Dedim ki, ‘Siz tanrısınız, hepiniz En Yüce Olan’ın oğullarısınız'” (Mezm. 82:6) sözü çok ciddiye alınır. Bunu başka hiçbir yerde bulamazsınız.
Tanrı tarafından seçilebileceğinizi, Tanrı tarafından konuşulabileceğinizi vs. öğreten Pentekostallar bile Tanrı’yla öyle bir birlikteliğe girebileceğinizi ve ilahi nitelikleri almaya başlayabileceğinizi öğretmezler. Ancak Ortodoksluğun öğrettiği tam olarak budur; Mesih’in başkalaşımı, ölümü, dirilişi ve göğe yükselişi Hristiyan olmanın gerçek anlamıdır; insanoğlu artık Tanrı’nın Tahtı’nda oturmaktadır ve Mesih’te olmak da orada oturmak demektir.
Oldukça cesurca. Ama neden daha azıyla yetinelim?
