Σιδηροδρομικός Σταθμός Εδέσσης

Σιδηροδρομικός Σταθμός Εδέσσης
Edessa Railway Station
Σιδηροδρομικός Σταθμός Εδέσσης; Edessa Railway Station
Γενικές πληροφορίες
Διαχειριστής Υποδομής	Σιδηρόδρομοι Ελλάδος
Διαχειριστής Ακινήτου	ΓΑΙΑΟΣΕ
Είδος σταθμού	Επιβατικός και Εμπορικός Σταθμός
Χιλιομετρική θέση σταθμού	• Θεσσαλονίκη - Φλώρινα (ΧΣ 112,1)
Λειτουργία
Κατάσταση	Σε αναστολή λειτουργίας
Προσβασιμότητα
Έναρξη λειτουργίας	Ιούνιος 1894
Παύση λειτουργίας	2021 ; Ιούνιος 2025
Περίοδος ανακαίνισης	2003-2006
Επαναλειτουργία	Δεκέμβριος 2023
Κτιριακή υποδομή
Ημ. έναρξης κατασκευής	1891
Ημ. ολοκλήρωσης κατασκευής	1894
Είδος κτιρίου	Στο έδαφος
Μήκος κτιρίου	14.5μ
Πλάτος κτιρίου	10.5μ
Εμβαδόν κτιρίου	137.04τμ
Επίπεδα	2
Σιδηροδρομική υποδομή
Αριθμός γραμμών	5
Ηλεκτροκίνηση	Όχι
Συγκοινωνίες
Άλλο
Εγκαταστάσεις
Παροχές
Υπηρεσίες
Κάτοψη σταθμού
	Υπόμνημα: 1: Κεντρικό Κτήριο Επιβατών; 2: Καφεστιατόριο Σταθμού; 3: Κτίσματα Αποθηκών; 4: Κτήριο Τμήματος Γραμμής Έδεσσας; 5: Αποθήκη Δρεζίνων; 6: Αμαξοστάσιο; 7: Κατοικίες προσωπικού; 8: Γραμμή προς Άγρα (Φλώρινα); 9: Γραμμή προς Γαρέφι (Θεσσαλονίκη);
	Αυτό το διάγραμμα: προβολή; συζ.; επεξ.;

Συντεταγμένες: 40°48′14″N 22°3′6″E / 40.80389°N 22.05167°E / 40.80389; 22.05167

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Έδεσσας αποτελεί έναν επιβατικό σταθμό επί της γραμμής Θεσσαλονίκης - Έδεσσας, ο οποίος εξυπηρετεί το αστικό κέντρο της Έδεσσας στην περιφερειακή ενότητα Πέλλας. Ο σταθμός εγκαινιάστηκε το 1894 επί Τουρκοκρατίας και αποτελούσε σημαντικό κόμβο στις σιδηροδρομικές συνδέσεις της ευρύτερης περιοχής.^[1]^[2]

Από το 2020 έως το 2023 ο σταθμός είχε αναστείλει ορισμένες υπηρεσίες λόγω της έλλειψης προσωπικού και λειτουργούσε αποκλειστικά ως στάση της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης - Φλώρινας.^[3] Μετά την επανέναρξη των δρομολογίων στα τέλη του 2023 ο σταθμός επανδρώθηκε και επαναλειτούργησε με όλες τις υπηρεσίες για την εξυπηρέτηση του κοινού, έως τον Ιούνιο του 2025 όπου και ανέστειλε και πάλι την λειτουργία του λόγω έλλειψης προσωπικού.^[4]

Ο σταθμός εξυπηρετείται σήμερα από τη Γραμμή Τ2 () του Περιφερειακού Σιδηρόδρομου Θεσσαλονίκης.^[5]

Ιστορικό

19ος Αιώνας

Χάραξη και Κατασκευή

Από τα μέσα του 19ου αιώνα υπήρχαν τα σχέδια για την δημιουργία ενός ενιαίου σιδηροδρομικού δικτύου που θα διαπερνούσε το σύνολο των περιφερειών της ευρύτερης Μακεδονίας, ενώ το 1859 υπογράφτηκε μνημόνιο για την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής που θα ένωνε την Θεσσαλονίκη με το Μοναστήρι.^[2] Ωστόσο έως το 1890 δεν κινήθηκε καμία διαδικασία παρά μόνο όταν την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα η Οθωμανική Υψηλή Πύλη, ανέθεσε στην Deutsche Bank με επικεφαλής τον βαρώνο Μωρίς ντε Χιρς την κατασκευή ενός σιδηροδρομικού δικτύου ως διακλάδωση του υφιστάμενου Σιδηροδρόμου της Ανατολής με την δυνατότητα επέκτασης του δυτικά προς ένα αλβανικό λιμάνι. ^[1]

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Έδεσσας κατασκευάστηκε το 1891 ως υποστηρικτική υποδομή της νέας σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης-Μοναστηρίου και ολοκληρώθηκε το 1894 όπου και ξεκίνησε η σιδηροδρομική σύνδεση των συρμών προς Φλώρινα.^[6]

20ος Αιώνας

Απελευθέρωση της Πόλης και Α' Παγκόσμιος Πόλεμος

Αργότερα, το 1912 ο σταθμός βρέθηκε στο επίκεντρο των σημαντικότερων γεγονότων που πλαισίωσαν την πόλη καθώς μέσω αυτού έφτασαν οι πρώτοι στρατιώτες που απελευθέρωσαν τη πόλη από τον οθωμανικό ζυγό και αποτέλεσε στάση του διάδοχου Κωνσταντίνου στη νικηφόρα πορεία προς την Φλώρινα στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο.^[6]^[7]

Κατά την διάρκεια του πολέμου μέσω αυτού γινόντουσαν οι μεταφορές εφοδίων, ασθενών και υλικού προς το μέτωπο, ενώ αποτέλεσε κύριο μέσω επικοινωνίας της πόλης με τα διοικητικά κέντρα της Θεσσαλονίκης.^[8]

Μεσοπόλεμος και Β' Παγκόσμιος Πόλεμος

Κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου, ο σταθμός συνέβαλε στην ανάπτυξη της πόλης λόγω των έως τότε ανύπαρκτων επαρκών οδικών υποδομών καθώς χρησιμοποιούταν ως τουριστικό μέσο καθώς μετέφερε τουρίστες στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και βοήθησε στις εξαγωγές τοπικών προϊόντων συνεισφέροντας στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.

Ταυτόχρονα, η εξέλιξη και ανάπτυξη των δραστηριοτήτων των εργοστασίων κλωστοϋφαντουργίας της πόλης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον σιδηρόδρομο και κατ' επέκταση στις υπηρεσίες του σταθμού μέσω του οποίου μεταφέρονταν οι πρώτες ύλες από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης και ταυτόχρονα εξαγόταν προς τις αγορές της Ανατολής το παραχθέν εμπόρευμα.^[9]

Κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ο σταθμός χρησιμοποιήθηκε εκ νέου για την μεταφορά υλικού και εφοδίων από τις κατοχικές δυνάμεις, ενώ κατά την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων το δίκτυο δέχθηκε μεγάλες ζημιές οι οποίες στην συνέχεια αποκαταστάθηκαν πλήρως.^[10]

Μεταπολεμική χρήση και τέλη του 20ου αιώνα

Μετά το πέρας του πολέμου η σιδηροδρομική γραμμή είχε καταστεί μη λειτουργική λόγω των μεγάλων καταστροφών που είχαν προκαλέσει σε αυτή οι κατοχικές δυνάμεις. Αργότερα, με την αξιοποίηση ορισμένων κονδυλίων του Σχέδιου Μάρσαλ το οποίο στόχευε την ανάταξη της ελληνικής οικονομίας, το 1950 ολοκληρώθηκε η κατασκευή νέου σιδηροδρομικού σταθμού και η σιδηροδρομική γραμμή έως την Έδεσσα εγκαινιάστηκε εκσυγχρονισμένη. Επιπλέον, λίγους μήνες μετά εγκαινιάστηκε και η γραμμή έως τον Νέο Καύκασο όπου και αποτελούσε πλέον τερματικό σταθμό καθώς η γραμμή δεν συνεχίζει έως και σήμερα προς την διασυνοριακή γραμμή της χώρας και της Βόρειας Μακεδονίας.^[10]

Τις επόμενες δεκαετίες ο σταθμός αποτέλεσε πύλη εισόδου και εξόδου αφετέρου των κατοίκων λόγω της βίαιης αποβιομηχανοποίησης της πόλης την δεκαετία του 1960 και 1970, και αφετέρου των τουριστών καθώς αποτέλεσε κύριο μέσο μεταφορών για την υποδοχή του αυξανόμενου τουριστικού ρεύματος στην περιοχή την περίοδο από το 1980 και έπειτα

21ος Αιώνας

Εκσυγχρονισμός του 2003

Την περίοδο του 2003-2006 η σιδηροδρομική γραμμή που διαπερνάει τον σταθμό της Έδεσσας εκσυγχρονίστηκε και συντηρήθηκε με σκοπό την αύξηση της ασφάλειας και την συντήρηση τμημάτων που παρουσίαζαν φθορές και είχαν ως αποτέλεσμα τις βραδυπορίες σε ορισμένα σημεία του δικτύου. Στο πλαίσιο αυτό, την εποχή μετά της αναβάθμισης, το δίκτυο μπορούσε να δεχτεί περισσότερους συρμούς με υψηλότερες ταχύτητες, ενώ υποστήριζε δυο διαφορετικές υπηρεσίες, αυτές της ταχείας και τοπικής μεταφοράς.^[11] Με τον εκσυγχρονισμό της γραμμής ο σταθμός της Έδεσσας αναδείχθηκε σε τοπικό κόμβο καθώς εξυπηρετεί έως σήμερα δρομολόγια της γραμμής από Θεσσαλονίκη, ενώ έως το 2020 εξυπηρετούσε τοπικά δρομολόγια προς Φλώρινα και Μεσονήσι.

Ένταξη στο δίκτυο Προαστιακού Σιδηροδρόμου

Αργότερα το 2010 το σύνολο της γραμμής από την Θεσσαλονίκη έως την Έδεσσα εντάχθηκε στο δίκτυο του Προαστιακού σιδηρόδρομου Θεσσαλονίκης ως Γραμμή 2 (σημερινή Γραμμή Τ2).^[11]^[5]

Αναστολή Λειτουργίας Σταθμού (2021)

Η γραμμή που διαπερνάει τον σταθμό υποβαθμίστηκε εξαιτίας της πανδημίας Covid-19 καθώς ελαχιστοποιήθηκαν τα δρομολόγια ενώ λίγο αργότερα αντικαταστάθηκαν από λεωφορειακές συνδέσεις της Hellenic Train. Στο σημείο αυτό, λόγω έλλειψης προσωπικού, ο σταθμός ανέστειλε την λειτουργία του κατόπιν απόφασης του διαχειριστή υποδομής.^[12]

Αναστολή Λειτουργίας Γραμμής (Μάρτιος 2023)

Το 2023 το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών ανέστειλε την λειτουργία της γραμμής στο σύνολό της καθώς θεωρήθηκε πως χρήζει συντήρησης και ελέγχου σε ορισμένα σημεία, ενώ ο σταθμός της Έδεσσας ήδη από το 2021 είχε αναστείλει ορισμένες υπηρεσίες του λόγω της έλλειψης προσωπικού.^[13]^[3]

Επαναλειτουργία (Δεκέμβριος 2023)

Έπειτα από αρκετούς μήνες υπολειτουργίας και ακύρωσης των σιδηροδρομικών δρομολογίων, η Hellenic Train ανακοίνωσε την επανέναρξη των δρομολογίων των συρμών τον Δεκέμβριο του 2023 έως τον σταθμό της Έδεσσας με ορισμένα ζεύγη δρομολογίων με απ'ευθείας σύνδεση με την Θεσσαλονίκη. Έως σήμερα η σύνδεση προς Φλώρινα πραγματοποιείται μέσω λεωφορειακών δρομολογίων της Hellenic Train.^[14]^[15]^[16]

Δομή Συγκροτήματος Σταθμού

Συγκρότημα Σταθμού

Υπόμνημα:

1: Κεντρικό Κτήριο Επιβατών
2: Καφεστιατόριο Σταθμού
3: Κτίσματα Αποθηκών
4: Κτήριο Τμήματος Γραμμής Έδεσσας
5: Αποθήκη Δρεζίνων
6: Αμαξοστάσιο
7: Κατοικίες προσωπικού
8: Γραμμή προς Άγρα (Φλώρινα)
9: Γραμμή προς Γαρέφι (Θεσσαλονίκη)

Το κτηριακό συγκρότημα του Σιδηροδρομικού Σταθμού Έδεσσας αποτελείται από μια πληθώρα εγκαταστάσεων που αφορούν τόσο την αποθήκευση σιδηροδρομικού υλικού και εμπορευμάτων, όσο και κατοικίες εργατών και κτήρια διοίκησης και επιβατών.^[17]

Υποδομή

Κεντρικό Κτήριο Επιβατών

Το κεντρικό κτήριο επιβατών του σταθμού αποτελεί διώροφο κτίσμα της δεκαετίας του 1950, το οποίο αντικατέστησε το προγενέστερο κτήριο που κατασκευάστηκε το 1894 και καταστράφηκε κατά την διάρκεια των εχθροπραξιών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Το κτήριο διαθέτει στο πρώτο επίπεδο ένα οριοθετημένο χώρο αναμονής και θάλαμο έκδοσης εισιτηρίων, ένα γραφείο κεντρικού σταθμάρχη, αλλά και ένα γραφείο κινήσεως. Από την άλλη πλευρά, στο δεύτερο επίπεδο υφίσταται η κατοικία του σταθμάρχη, ενώ ο χώρος έμπροσθεν του σταθμού προστατεύεται από τις καιρικές συνθήκες μέσω τσιμεντένιου στεγάστρου. Η αρχιτεκτονική του σταθμού ακολουθεί τον τυπικό σχεδιασμό επαρχιακών σταθμών των ΣΕΚ, με λιτά χαρακτηριστικά και μικρές εσοχές στις άκρες του κτηρίου.^[6]

Κτήριο Καφεστιατορίου

Το κτήριο του καφεστιατορίου αποτελεί αντίστοιχα ένα διώροφο κτίσμα, το οποίο βρίσκεται σε εγγύ απόσταση από το κεντρικό κτήριο επιβατών και έως και σήμερα στεγάζει κατάστημα εστίασης. Το συγκεκριμένο κτήριο ακολουθεί την αρχιτεκτονική των σταθμών των ΣΕΚ, ενώ το εσωτερικό του διαθέτει οριοθετημένους χώρους κουζίνας και μεγάλο φουαγιέ για την τοποθέτηση τραπεζοκαθισμάτων. Επιπλέον, το κτίσμα διαθέτει υποστηρικτικούς χώρους στο ανώτερο επίπεδο, καθώς και εκτεταμένους εξωτερικούς οριοθετημένους χώρους.^[10]

Κτήριο Τμήματος Συντήρησης Γραμμής Έδεσσης

Το τμήμα συντήρησης γραμμής Εδέσσης στεγάζεται σε ένα αυτοτελές διώροφο κτήριο που κατασκευάστηκε το 1894, όπου και το οποίο διαθέτει παραπλεύρως χώρους στάθμευσης και μια πληθώρα βοηθητικών κτηρίων στον εξωτερικό του χώρο. ^[18]

Αμαξοστάσιο

Το σιδηροδρομικό συγκρότημα του σταθμού της Έδεσσας, διαθέτει ένα ανενεργό αμαξοστάσιο στο βορειοδυτικό τμήμα του, το οποίο διαθέτει εγκαταστάσεις αποθήκευσης και φύλαξης μηχανών έλξης που χρησιμοποιούσαν επιβατικές και εμπορικές αμαξοστοιχίες. Το συγκεκριμένο κτίσμα ήταν σχεδιασμένο να φιλοξενεί ατμάμαξες που κινούνταν επί του δικτύου και σήμερα δεν χρησιμοποιείται λόγω του περιορισμένου χώρου και της αδυναμίας του να στεγάσει μεγαλύτερες και πιο σύγχρονες μηχανές έλξης.^[19]

Αποθήκη Δρεζίνων

Το τμήμα συντήρησης γραμμής Εδέσσης ήταν εφοδιασμένο και με ένα στολίσκο δρεζίνων, οι οποίες χρησιμοποιούνταν για την μεταφορά προσωπικού και εργαλείων, τον καθημερινό έλεγχο της γραμμής και τον τακτικό έλεγχο των γεφυρών και γαλαριών, οι οποίες λόγω της μορφολογίας του εδάφους και των καιρικών συνθηκών της περιοχής χρειάζονταν να επιθεωρούνται συχνά, με σκοπό την αποφυγή ατυχημάτων. Εντός του συγκροτήματος του σταθμού της Έδεσσας υφίσταται έως και σήμερα οριοθετημένο και αυτοτελές κτίσμα το οποίο μπορεί να φιλοξενήσει δρεζίνες κανονικού εύρους.^[20]

Βοηθητικά κτήρια

Ο σιδηροδρομικός σταθμός της Έδεσσας διαθέτει μια πληθώρα βοηθητικών κτηρίων τα οποία στεγάζαν είτε αποθηκευτικούς χώρους, είτε σιδηροδρομικό υλικό. Αρκετά αυτοτελή κτίσματα υφίστανται πλησίων του τμήματος γραμμής Εδέσσης καθώς και του αμαξοστασίου του σταθμού, η πλειοψηφία των οποίων σήμερα δεν χρησιμοποιούνται.^[17]

Σηματοδότηση

Ο σταθμός της Έδεσσας δεν διαθέτει σύγχρονη σηματοδότηση με τηλεδιοίκηση (απομακρυσμένος χειρισμός), αλλά εντός του κεντρικού κτηρίου επιβατών βρίσκεται εγκατεστημένος πίνακας τοπικού χειρισμού των αλλαγών τροχιάς του σταθμού ο οποίος τα τελευταία χρόνια παραμένει ανενεργός. Επιπλέον, ο σταθμός είχε εγκατεστημένο το παραδοσιακό σύστημα μηχανικής σηματοδότησης μέσω σημαφόρων γερμανικής παραλλαγής, οι οποίοι βρισκόντουσαν τοποθετημένοι σε εύλογη απόσταση από την είσοδο στο συγκρότημα και οι οποίοι ενημέρωναν τους οδηγούς των αμαξοστοιχιών για την ύπαρξη ή μη άλλου συρμού εντός των γραμμών.^[21]

Σήμερα, λειτουργικά παραμένουν τα φωτοσήματα που ενημερώνουν τους μηχανοδηγούς των συρμών για την λειτουργία των ΑΣΙΔ επί της γραμμής, αντίστοιχο φωτόσημα το οποίο βρίσκεται στη νότια και βόρεια είσοδο του σταθμού. ^[22]

Υπηρεσίες

Ο σταθμός της Έδεσσας εξυπηρετείται από τα δρομολόγια της Hellenic Train και ειδικότερα από την Γραμμή Τ2 () του Περιφερειακού Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης με κατεύθυνση προς την Θεσσαλονίκη, την Φλώρινα και ενδιάμεσους σταθμούς.^[23] Από τον Μάρτιο του 2023 έως και σήμερα, τα δρομολόγια που εκτείνονται από την Έδεσσα έως την Φλώρινα εκτελούνται με μισθωμένα λεωφορεία της Hellenic Train.^[24]

Προηγούμενος σταθμός		Προαστιακός Θεσσαλονίκης		Επόμενος σταθμός
Σκύδρα προς Θεσσαλονίκη		Τ2		Τερματικός

Παραπομπές

1 2 Hertner, Peter. "The Balkan Railways, International Capital and Banking from the End of the 19th Century until the Outbreak of the First World War". 23ff. Bulgarian National Bank. Αρχειοθετήθηκε 2022-01-26 στο Wayback Machine.
1 2 Gounaris, Basil C. (1989). «Railway Construction and Labour Availability in Macedonia in the Late 19th Century». Byzantine and Modern Greek Studies 13: 143ff.. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2016-05-05. https://web.archive.org/web/20160505072214/https://de.scribd.com/doc/251125738/Railway-Construction-and-Labour-Availability-in-Maccedonia-in-the-Late-19th-Century-Gounaris. Ανακτήθηκε στις 2016-04-02.
1 2 «Νέα αποκάλυψη: Από το 2021 λειτουργεί χωρίς σταθμάρχη και ο σιδηροδρομικός σταθμός της Έδεσσας». e-thessalia.gr. 8 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
↑ Group), Radiotileoptiki S. A. (OPEN Digital (9 Ιανουαρίου 2024). ««Έναν χρόνο μετά τα Τέμπη, το κομματικό ρουσφέτι ζει και βασιλεύει»: Αντίδραση Νοτοπούλου για προϊστάμενο που ευχαριστεί τη ΝΔ». ΕΘΝΟΣ. Ανακτήθηκε στις 11 Μαρτίου 2024.
1 2 «Περιφερειακές Γραμμές Θεσσαλονίκης». Hellenic Train.
1 2 3 Sivenas, Nikiforos (15 Ιουνίου 2016). «Σαν σήμερα το πρώτο σφύριγμα τρένου στην Έδεσσα». Little Stories of Big History (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
↑ Ευαγγελίδης, Δημήτρης Ε. (19 Οκτωβρίου 2017). «Η απελευθέρωση της Έδεσσας από τον Οθωμανικό ζυγό». Πεμπτουσία. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
↑ Sivenas, Nikiforos (15 Ιουνίου 2016). «Σαν σήμερα το πρώτο σφύριγμα τρένου στην Έδεσσα». Little Stories of Big History (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
↑ «Εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας στην Έδεσσα». Αρχαιολογία Online. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
1 2 3 Γρηγορίου, Αλέξανδρος (5 Μαρτίου 2005). «Ο Σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης-Μοναστηρίου». Ανιστόρητον. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
1 2 Unknown. «ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΡΥΑΔΕΣ ΜΕΣΟΝΗΣΙΟΥ: Ο Σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης-Μοναστηρίου (Salonique à Monastir) και ο σιδηροδρομικός σταθμός του Μεσονησίου». ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΡΥΑΔΕΣ ΜΕΣΟΝΗΣΙΟΥ. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2023.
↑ admin (30 Ιουλίου 2021). «Κλείνει ο Σιδηροδρομικός Σταθμός της Έδεσσας – επηρεάζεται η γραμμή Πλατύ – Φλώρινα». Η Δικτυακή Πύλη της Αλεξάνδρειας. Ανακτήθηκε στις 1 Ιανουαρίου 2025.
↑ «Τέμπη: Πότε επιστρέφουν τα τρένα στις ράγες». in.gr. 15 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2023.
↑ «Θεσσαλονίκη: Επιπλέον τρένα για Σέρρες, Δράμα, Έδεσσα, Φλώρινα και Λάρισα». Typosthes.gr. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
↑ «Hellenic Train: Ξεκινούν και πάλι τα δρομολόγια των τρένων Αθήνα – Θεσσαλονίκη - Ποια καταργούνται (VIDEO)». Madata.GR. 16 Δεκεμβρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
↑ Φιλιώ (14 Δεκεμβρίου 2023). «Νέα δρομολόγια στο τμήμα Θεσσαλονίκη – Έδεσσα και νέα λεωφορειακά δρομολόγια στο τμήμα Έδεσσα – Φλώρινα - Πρωινός Λόγος Κοζάνη». Πρωινός Λόγος. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
1 2 «ArcGIS Web Application». gaiaweb.gaiaose.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2025.
↑ «ΣΥΡΙΖΑ - ΟΣΕ / Στην Βουλή το λουκέτο στο τμήμα συντήρησης δικτύου στη Δράμα και η μετακίνηση υπαλλήλων». Αυγή. 30 Ιανουαρίου 2026. Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2026.
↑ Παπαδημητρίου, Δημήτριος Ι. (2005). «1». Στο: Καλλιόπη Βαλτοπούλου, Θεόδωρος Αντωνιάδης, επιμ. Οι Σιδηρόδρομοι στον Βορειοελλαδικό Χώρο (1871 -1965). Θεσσαλονίκη: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής» Δήμου Καλαμαριάς. σελίδες 120–130. ISBN 960-87946-2-5.
↑ «Χωρίς σταθμάρχη και ο σιδηροδρομικός σταθμός της Έδεσσας». Parallaxi Magazine (στα greek). 8 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2026. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
↑ Παπαδημητρίου, Δημήτριος Ι. (2005). «1». Στο: Καλλιόπη Βαλτοπούλου, Θεόδωρος Αντωνιάδης, επιμ. Οι Σιδηρόδρομοι στον Βορειοελλαδικό Χώρο (1871 -1965). Θεσσαλονίκη: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής» Δήμου Καλαμαριάς. σελίδες 120–130. ISBN 960-87946-2-5.
↑ Παπαδημητρίου, Δημήτριος Ι. (2005). «1». Στο: Καλλιόπη Βαλτοπούλου, Θεόδωρος Αντωνιάδης, επιμ. Οι Σιδηρόδρομοι στον Βορειοελλαδικό Χώρο (1871 -1965). Θεσσαλονίκη: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής» Δήμου Καλαμαριάς. σελίδες 120–130. ISBN 960-87946-2-5.
↑ «Περιφερειακές Γραμμές Θεσσαλονίκης». Hellenic Train.
↑ Αδάμου, Θωμαή (7 Νοεμβρίου 2024). «Επαναλειτουργία της σιδηροδρομικής γραμμής Φλώρινας - Θεσσαλονίκης». ertnews.gr. Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2025.

[hertner23ff-1] 1 2 Hertner, Peter. "The Balkan Railways, International Capital and Banking from the End of the 19th Century until the Outbreak of the First World War". 23ff. Bulgarian National Bank. Αρχειοθετήθηκε 2022-01-26 στο Wayback Machine.

[gounaris143ff-2] 1 2 Gounaris, Basil C. (1989). «Railway Construction and Labour Availability in Macedonia in the Late 19th Century». Byzantine and Modern Greek Studies 13: 143ff.. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2016-05-05. https://web.archive.org/web/20160505072214/https://de.scribd.com/doc/251125738/Railway-Construction-and-Labour-Availability-in-Maccedonia-in-the-Late-19th-Century-Gounaris. Ανακτήθηκε στις 2016-04-02.

[:1-3] 1 2 «Νέα αποκάλυψη: Από το 2021 λειτουργεί χωρίς σταθμάρχη και ο σιδηροδρομικός σταθμός της Έδεσσας». e-thessalia.gr. 8 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[4] Group), Radiotileoptiki S. A. (OPEN Digital (9 Ιανουαρίου 2024). ««Έναν χρόνο μετά τα Τέμπη, το κομματικό ρουσφέτι ζει και βασιλεύει»: Αντίδραση Νοτοπούλου για προϊστάμενο που ευχαριστεί τη ΝΔ». ΕΘΝΟΣ. Ανακτήθηκε στις 11 Μαρτίου 2024.

[:0-5] 1 2 «Περιφερειακές Γραμμές Θεσσαλονίκης». Hellenic Train.

[:2-6] 1 2 3 Sivenas, Nikiforos (15 Ιουνίου 2016). «Σαν σήμερα το πρώτο σφύριγμα τρένου στην Έδεσσα». Little Stories of Big History (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[7] Ευαγγελίδης, Δημήτρης Ε. (19 Οκτωβρίου 2017). «Η απελευθέρωση της Έδεσσας από τον Οθωμανικό ζυγό». Πεμπτουσία. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[8] Sivenas, Nikiforos (15 Ιουνίου 2016). «Σαν σήμερα το πρώτο σφύριγμα τρένου στην Έδεσσα». Little Stories of Big History (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[9] «Εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας στην Έδεσσα». Αρχαιολογία Online. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[:3-10] 1 2 3 Γρηγορίου, Αλέξανδρος (5 Μαρτίου 2005). «Ο Σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης-Μοναστηρίου». Ανιστόρητον. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[:4-11] 1 2 Unknown. «ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΡΥΑΔΕΣ ΜΕΣΟΝΗΣΙΟΥ: Ο Σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης-Μοναστηρίου (Salonique à Monastir) και ο σιδηροδρομικός σταθμός του Μεσονησίου». ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΡΥΑΔΕΣ ΜΕΣΟΝΗΣΙΟΥ. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2023.

[12] (30 Ιουλίου 2021). «Κλείνει ο Σιδηροδρομικός Σταθμός της Έδεσσας – επηρεάζεται η γραμμή Πλατύ – Φλώρινα». Η Δικτυακή Πύλη της Αλεξάνδρειας. Ανακτήθηκε στις 1 Ιανουαρίου 2025.

[13] «Τέμπη: Πότε επιστρέφουν τα τρένα στις ράγες». in.gr. 15 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2023.

[14] «Θεσσαλονίκη: Επιπλέον τρένα για Σέρρες, Δράμα, Έδεσσα, Φλώρινα και Λάρισα». Typosthes.gr. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[15] «Hellenic Train: Ξεκινούν και πάλι τα δρομολόγια των τρένων Αθήνα – Θεσσαλονίκη - Ποια καταργούνται (VIDEO)». Madata.GR. 16 Δεκεμβρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[16] Φιλιώ (14 Δεκεμβρίου 2023). «Νέα δρομολόγια στο τμήμα Θεσσαλονίκη – Έδεσσα και νέα λεωφορειακά δρομολόγια στο τμήμα Έδεσσα – Φλώρινα - Πρωινός Λόγος Κοζάνη». Πρωινός Λόγος. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

[:5-17] 1 2 «ArcGIS Web Application». gaiaweb.gaiaose.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2025.

[18] «ΣΥΡΙΖΑ - ΟΣΕ / Στην Βουλή το λουκέτο στο τμήμα συντήρησης δικτύου στη Δράμα και η μετακίνηση υπαλλήλων». Αυγή. 30 Ιανουαρίου 2026. Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2026.

[19] Παπαδημητρίου, Δημήτριος Ι. (2005). «1». Στο: Καλλιόπη Βαλτοπούλου, Θεόδωρος Αντωνιάδης, επιμ. Οι Σιδηρόδρομοι στον Βορειοελλαδικό Χώρο (1871 -1965). Θεσσαλονίκη: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής» Δήμου Καλαμαριάς. σελίδες 120–130. ISBN 960-87946-2-5.

[20] «Χωρίς σταθμάρχη και ο σιδηροδρομικός σταθμός της Έδεσσας». Parallaxi Magazine (στα greek). 8 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2026. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)

[21] Παπαδημητρίου, Δημήτριος Ι. (2005). «1». Στο: Καλλιόπη Βαλτοπούλου, Θεόδωρος Αντωνιάδης, επιμ. Οι Σιδηρόδρομοι στον Βορειοελλαδικό Χώρο (1871 -1965). Θεσσαλονίκη: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής» Δήμου Καλαμαριάς. σελίδες 120–130. ISBN 960-87946-2-5.

[22] Παπαδημητρίου, Δημήτριος Ι. (2005). «1». Στο: Καλλιόπη Βαλτοπούλου, Θεόδωρος Αντωνιάδης, επιμ. Οι Σιδηρόδρομοι στον Βορειοελλαδικό Χώρο (1871 -1965). Θεσσαλονίκη: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής» Δήμου Καλαμαριάς. σελίδες 120–130. ISBN 960-87946-2-5.

[:03-23] «Περιφερειακές Γραμμές Θεσσαλονίκης». Hellenic Train.

[24] Αδάμου, Θωμαή (7 Νοεμβρίου 2024). «Επαναλειτουργία της σιδηροδρομικής γραμμής Φλώρινας - Θεσσαλονίκης». ertnews.gr. Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]