Κωμωδία. Τραγωδία μονόπρακτη
| Συγγραφέας | Νίκος Καζαντζάκης |
|---|---|
| Τίτλος | Κωμωδία |
| Υπότιτλος | Τραγωδία μονόπρακτη |
| Γλώσσα | Ελληνικά |
| Ημερομηνία δημοσίευσης | 1909 |
| Τόπος δημοσίευσης | Ηράκλειο |
| Μορφή | θεατρικό έργο |
| Θέμα | ζωή θάνατος είναι πίστη |
| δεδομένα () | |
Το θεατρικό έργο με τίτλο Κωμωδία και υπότιτλο Τραγωδία μονόπρακτη είναι το πιο πρωτότυπο και το πιο μοντέρνο από τα θεατρικά έργα του Νίκου Καζαντζάκη. Πρόκειται για ένα έργο μεταφυσικού προβληματισμού, το οποίο προαναγγέλλει μεταπολεμικές θεατρικές μορφές.[1] Γραμμένο το 1909 και δημοσιευμένο το ίδιο έτος, το έργο συγγενεύει φανερά με κομβικά έργα της ευρωπαϊκής θεατρικής πρωτοπορίας όπως, χαρακτηριστικά, με το Κεκλεισμένων των θυρών του Ζαν Πωλ Σαρτρ και με το Περιμένοντας τον Γκοντό του Σάμιουελ Μπέκετ, αλλά με τη σημαντική διαφορά ότι το έργο του Κρητικού στοχαστή και δραματογράφου είναι γραμμένο μερικές δεκαετίες νωρίτερα από τα αντίστοιχα των δυο Ευρωπαίων ομότεχνών του.[2][σημ. 1]
Η Κωμωδία. Τραγωδία μονόπρακτη έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά από τον Κίμων Φράιερ, και ακόμη στα Γερμανικά, στα Ιταλικά και τα Γαλλικά, ενώ έχει παρουσιαστεί από διάφορους θιάσους στη Ζυρίχη, στο Μίσιγκαν και στον Καναδά. Το 2014 παραστάθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα από την Ομάδα Αντίβαρο και το ίδιο έτος παρουσιάστηκε από τον θίασο The Canter Crew στο Λονδίνο.[4] Ακόμη μεταδόθηκε τηλεοπτικά στον Καναδά το 1966, ραδιοφωνικά στη Γαλλία το 1969 και το 1997 διασκευάστηκε τηλεοπτικά για την ελληνική κρατική τηλεόραση με τον Πέτρο Φυσσούν στον ρόλο του ασκητή.[1]
Υπόθεση
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σε ένα δωμάτιο, το οποίο συμβολίζει τον εγκέφαλο του ανθρώπου «την ώρα του ψυχομαχητού», δύο ηλικιωμένοι μιλούν περιμένοντας κάποιον. Ο ένας ήταν άνθρωπος του στοχασμού και ο άλλος της εμπειρίας και των απολαύσεων. Στο δωμάτιο, σιγά σιγά, έρχονται διάφοροι άνθρωποι, ανάμεσά τους και ένας ευσεβής και φανατικός ασκητής, ο οποίος σχολιάζει επικριτικά κάθε νέα άφιξη και διαρκώς επιβεβαιώνει ότι ο αναμενόμενος θα έρθει τα μεσάνυχτα, για αυτό και όλοι πρέπει να είναι προετοιμασμένοι και σε εγρήγορση. Τα μεσάνυχτα, όμως, περνούν και δεν έρχεται κανείς. Καθώς σβήνει το τελευταίο κερί όλοι οι παριστάμενοι ξεψυχούν.[1]
Κριτική ανάλυση
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κατά τον Δρ. Lewis Owens, η Κωμωδία. Τραγωδία μονόπρακτη είναι μια καταδικαστική κριτική της χριστιανικής σωτηρίας και μια εξερεύνηση της «αβύσσου» μετά τον διακηρυγμένο «θάνατο του Θεού» του Φρειδερίκου Νίτσε.[5]
O Δρ. Lewis Owens γράφει ότι ο Καζαντζάκης συνέχισε να παλεύει με τον «Θεό» για το υπόλοιπο της ζωής του, από το «μετακομμουνιστικό του πιστεύω» την Ασκητική (1927), η οποία καταδικάστηκε για υποτιθέμενο αθεϊσμό, μέχρι τα μεταγενέστερα μυθιστορήματά του με έντονα θρησκευτικά θέματα: Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (1948), Ο τελευταίος πειρασμός (1951), το οποίο συμπεριλήφθηκε στον Κατάλογο των Απαγορευμένων Βιβλίων από το Βατικανό το 1954, και Ο φτωχούλης του Θεού (1953).[5]
Ο Πήτερ Μπην, στη μελέτη του Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος, στο κεφάλαιο για την Οδύσσεια (1938), παραθέτει τον Παντελή Πρεβελάκη (Ο ποιητής και το ποίημα της Οδύσσειας), ο οποίος παραθέτει ένα σχετικό σχόλιο από ένα από τα ανέκδοτα σημειωματάρια του Καζαντζάκη: «Η θρησκεία του Οδυσσέα έγινε στο τέλος ακλόνητη, που καμιά ιδέα ή πράξη δεν μπορούσε πια να την γκρεμίσει – γιατί ίσα-ίσα στηρίζουνταν στο Κενό: Μήτε Θεός, μήτε ελπίδα, μήτε φόβος, μήτε αιωνιότητα.»[σημ. 2] Στην κυριολεξία η σιγή, γράφει ο Πήτερ Μπην, σημαίνει την απουσία οποιασδήποτε απάντησης από τον κόσμο του επέκεινα και αυτή η παραίτηση είναι που ζωγραφίζεται τόσο καθαρά στο πρώιμο έργο του Καζαντζάκη Κωμωδία. Τραγωδία μονόπρακτη.[7]
Σημειώσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Ο Μπάμπης Δερμιτζάκης αναφέρει ότι ο πρώτος που επισήμανε τη σχέση του μονόπρακτου έργου του Νίκου Καζαντζάκη με τα Περιμένοντας τον Γκοντό του Σάμουελ Μπέκετ και Κεκλεισμένων των θυρών του Ζαν Πωλ Σαρτρ ήταν ο ελληνιστής Καρλ Κερένυι στον πρόλογο του έργου που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Προπύλαια» στη Ζυρίχη το 1969, αλλά ο Μπάμπης Δερμιτζάκης θεωρεί ότι η σχέση αυτή έχει υπέρ το δέον τονισθεί.[3]
- ↑ Ολόκληρο το σχόλιο είναι: «Η θρησκεία του Οδυσσέα έγινε στο τέλος ακλόνητη, που καμιά ιδέα ή πράξη δεν μπορούσε πια να την γκρεμίσει – γιατί ίσα-ίσα στηρίζουνταν στο Κενό: Μήτε Θεός, μήτε ελπίδα, μήτε φόβος, μήτε αιωνιότητα. Η κάθε στιγμή=αθάνατη, κι από άλλη αθανασία δεν είχε ανάγκη. Ζούσε έντονα, ποιοτικά, την κάθε στιγμή.»[6]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 3 'Κωμωδία. Τραγωδία μονόπρακτη. kazantzaki.gr. Ανακτήθηκε στις 31/01/2026.
- ↑ 'Κωμωδία, τραγωδία μονόπρακτη. antivaro.com. Ανακτήθηκε στις 31/01/2026.
- ↑ Μπάμπης Δερμιτζάκης. Κωμωδία-τραγωδία και ιλαροτραγωδία, κεκλεισμένων των θυρών. hdermi.blogspot.com. 04/01/2010. Ανακτήθηκε στις 31/01/2026.
- ↑ '“Κωμωδία, τραγωδία μονόπρακτη” του Νίκου Καζαντζάκη | Θεατρική παράσταση στο θέατρο Δημ. Βλησίδη. zarpanews.gr. 25/10/2014. Ανακτήθηκε στις 31/01/2026.
- 1 2 Dr Lewis Owens. About the Play. nikoskazantzakis.org. Ανακτήθηκε στις 31/01/2026.
- ↑ Παντελής Πρεβελάκης. Ο ποιητής και το ποίημα της Οδύσσειας. Βιβλιοπωλείο της Εστίας. Αθήνα. 1958. Σελ. 309.
- ↑ Peter Bien. Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄. Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001. ISBN 960-524-134-X.
