Κηπούλα Λακωνίας
Συντεταγμένες: 36°30′33.840″N 22°21′35.280″E / 36.50940000°N 22.35980000°E
Η Κηπούλα είναι χωριό της τοπικής κοινότητας Κούνου, της δημοτικής ενότητας (τέως δήμου) Οιτύλου, του δήμου Ανατολικής Μάνης, της περιφερειακής ενότητας (τέως νομού) Λακωνίας, στην περιφέρεια Πελοποννήσου. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 190 μέτρων και έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός.[2]
Ιστορικά στοιχεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Είναι πιθανόν το χωριό να βρίσκεται στη θέση της αρχαίας πόλης Ιππόλα, με το σύγχρονο όνομα του οικισμού να είναι παραφθορά του αρχαίου ονόματος.[3] Στη θέση Ανωπούλα, έχουν βρεθεί κατάλοιπα βυζαντινού οικισμού.[4] Στο χωριό σώζεται ο ναός του Αγίου Νικήτα, που χρονολογείται από τον 10ο αιώνα, και ο ναός των Αγίων Αναργύρων, του 1265.[3] Η παλαιότερη μνεία στον οικισμό γίνεται στον κατάλογο χωριών της Μάνης του 1618 που συντάχθηκε για τον δούκα του Νεβέρ ανάμεσα στους οικισμούς της Κάτω Μάνης ως chipoulla με 30 νοικοκυριά.[5]
Αναφέρεται επίσης σε υπόμνημα του 1655 το οποίο φυλάσσεται στο Γενικό Αρχείο του Σιμάνκας ως Chipulà.[6] Στον κώδικά του Muazzo το 1695 αναφέρεται ως villa Cripula με 48 μάχιμους άνδρες,[7] ενώ στην ενετική απογραφή του Grimani το 1700 αναφέρεται ως Cipulla με 22 νοικοκυριά και 93 κατοίκους.[8] Το χωριό αναφέρεται επίσης στη Χωρογραφία του Πιερ-Αντόνιο Πασίφικο το 1700 ως Chipula και σε φορολογικό κατάστιχο του 1692 ως Chipula. Το χωριό αναφέρεται ως Κηπούλα στο ποίημα του Νηφάκη Ιστορία της Μάνης όλης, ήθη, χωρία και ιντράδες δια στίχων πολιτικών του 1798.[6] Στο έγγραφο Etat du Magne (Η κατάσταση της Μάνης) του 1813 που εστάλη από τον Γάλλο πρόξενο μετεφρασμένο από τον πίνακα κάποιου Μανιάτη οπλαρχηγού ως Micula με 100 μάχιμους άντρες.[9]
Στην στατιστική της γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του 1829 αναφέρεται ως Kipoula στην περιοχή της Μαΐνης με 20 νοικοκυριά.[10] Στην απογραφή του 1844 αναφέρεται ως Κηπούλα με 199 κατοίκους. Στην απογραφή του 1861 η Κηπούλα είχε 225 κατοίκους, στην απογραφή του 1879 είχε 191 κατοίκους και στην απογραφή του 1907 είχε 258 κατοίκους.[11]
Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:
| Απογραφή[11] | 1907 | 1920 | 1928 | 1940 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Πληθυσμός | 258 | 234 | 99 | 142 | 84 | 44 | 21 | 23 | 39[2] | 31 | 17 |
Αξιοθέατα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Ο ναός του Αγίου Δημητρίου είναι μονόκλιτος. Στο εσωτερικό του σώζονται μεταβυζαντινές τοιχογραφίες του 18ου αιώνα και γλυπτό τέμπλο. Γύρω από το ναό άρχισε να κτίζεται το 1904 ένας μεγαλύτερος ναός, ο οποίος όμως έχει μείνει ημιτελής, χωρίς στέγη.[12]
- Ο ναός του Αγίου Νικήτα βρίσκεται στη θέση Άνω Πούλα. Είναι μονόκλιτος ναός με τοιχογραφίες σε δύο στρώματα, τα οποία χρονολογούνται από τον 10ο και τον 13ο αιώνα.[13]
- Στην Άνω Πούλα σώζονται κατάλοιπα βυζαντινού κάστρου.[14]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ (Ελληνικά) Βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.
- 1 2 Μιχαήλ Σταματελάτος, Φωτεινή Βάμβα-Σταματελάτου (2001). Επίτομο Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας. Αθήνα: Ερμής. σελ. 352. ISBN 960-320-133-2.
- 1 2 Κόμης 2005, σελ. 358.
- ↑ Μόσχος, Τάκης; Μόσχου, Λήδα (1981). «Παλαιομανιάτικα. Οι Βυζαντινοί αγροτικοί οικισμοί τής Λακωνικής Μάνης». Αρχαιολογικά Ανάλεκτα εξ ’Αθηνών XIV (1): 3-28. https://www.searchculture.gr/aggregator/digital-files-from-preservator/edm-record/TAPA/000054-11631_21893.
- ↑ Κόμης 2005, σελ. 474.
- 1 2 Κόμης 2005, σελ. 445.
- ↑ Κόμης 2005, σελ. 480.
- ↑ Κόμης 2005, σελ. 483.
- ↑ Κόμης 2005, σελ. 493.
- ↑ Κόμης 2005, σελ. 510.
- 1 2 Κόμης 2005, σελ. 352.
- ↑ «Ι. Ναός Αγίου Δημητρίου, Κηπούλα, Λακωνία». www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr. Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο. Ανακτήθηκε στις 3 Αυγούστου 2025.
- ↑ «Ι. Ναός Αγίου Νικήτα, Άνω Πούλα, Λακωνία». www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr. Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο. Ανακτήθηκε στις 3 Αυγούστου 2025.
- ↑ «Ανω Κηπούλα (Κάστρο) [ΛΑΚΩΝΙΑ, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΑΝΗ]». www.exploring-greece.gr. Ανακτήθηκε στις 3 Αυγούστου 2025.
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Κόμης, Κώστας (2005). Πληθυσμός και οικισμοί της Μάνης: 15ος-19ος αιώνας (2η έκδοση). Ιωάννινα: Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. ISBN 960-233-027-9.
