Για να κατανοήσουμε το πώς και το πότε δημιουργήθηκαν αυτά τα ορυκτά θα πρέπει “ταξιδέψουμε” στο απώτερο παρελθόν διατρέχοντας το χρονολόγιο της γεωλογικής ιστορίας της Λαυρεωτικής μέσα στον γεωλογικό χρόνο. Η εστίαση στις γεωλογικές διεργασίες καταδεικνύει την καταλυτική επιρροή του γεωλογικού χρόνου στη δημιουργία των μεταλλευμάτων και των ορυκτών της Λαυρεωτικής. Για να δημιουργηθεί ο μοναδικός αυτός πλούτος από μία τεράστια ποικιλία ορυκτών ειδών με τους εντυπωσιακούς χρωματισμούς, τα ξεχωριστά αισθητικά χαρακτηριστικά και τις πανέμορφες κρυσταλλικές μορφές απαιτήθηκαν γεωλογικές διεργασίες 200 και πλέον εκατομμύριων χρόνων. Στην πορεία του γεωλογικού αυτού χρόνου δημιουργήθηκαν οι ευνοϊκές γεωτεκτονικές συνθήκες που συνέβαλλαν στην κατάλληλη γεωλογική δομή και λιθολογική σύσταση, στην διείσδυση του γρανιτικού μάγματος, στον εμπλουτισμό των μεταλλοφόρων διαλυμάτων από μεταλλικά στοιχεία, στην καταλυτική λειτουργία ρηξιγενών δομών για την ανάπτυξη μιας εκτεταμένης οξειδωτικής διεργασίας με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας μεγάλης ποικιλίας καθώς και αισθητικής αξίας ορυκτών ειδών η συχνότητα των οποίων ξεχωρίζει παγκοσμίως.
του Δρ. Δ. Μπίτζιου, γεωλόγου-κοιτασματολόγου
Η Λαυρεωτική, ο παράδεισος των ορυκτών, κρύβει στα σπλάχνα της έναν ανεκτίμητο “θησαυρό” που την αναδεικνύει ως την περιοχή του πλανήτη με την μεγαλύτερη πυκνότητα των αναγνωρισμένων ορυκτών. Όμως για να κατανοήσουμε το πώς και το πότε δημιουργήθηκαν αυτά τα ορυκτά θα πρέπει “ταξιδέψουμε” στο απώτερο παρελθόν διατρέχοντας το χρονολόγιο της γεωλογικής ιστορίας της Λαυρεωτικής μέσα στον γεωλογικό χρόνο.
Πριν από 200 εκατομμύρια και πλέον χρόνια (Ύστερη Τριαδική περίοδος ) σε θαλάσσιες λεκάνες του αρχέγονου ωκεανού της Τηθύος στα περιθώρια της υπερηπείρου της Παγγαίας, (Εικ. 1), αρχίζει η ιζηματογένεση των πρωτόλιθων γεωλογικών σχηματισμών της Λαυρεωτικής από εναλλαγές ασβεστόλιθων, ψαμμιτών, πηλιτών, μαργών κ.α.
Πριν από 52 εκατομμύρια χρόνια (Ηώκαινο) τα ιζηματογενή αυτά πετρώματα (πρωτόλιθοι) φαίνεται να “ενταφιάζονται” δηλαδή να βυθίζονται, σε μεγάλα λιθοσφαιρικάβάθη άνω των 30 χλμ. (Εικ. 2, 1 ο Στάδιο) με αποτέλεσμα τη μεταμόρφωση τους σε εναλλαγές μαρμάρων και σχιστολίθων σε γεωτεκτονικό περιβάλλον συγκλινουσών λιθοσφαιρικών πλακών στον Αιγαιακό χώρο και συγκεκριμένα της Αφρικανικής ηπειρωτικής πλάκας με την κολλημένη υπολειμματική ωκεάνια λιθοσφαιρική πλάκα της Τηθύος υποβυθιζόμενες της Ευρασιατικής.
Πριν από 34-23 εκατομμύρια χρόνια (Ολιγόκαινο) κυριαρχεί η συμπιεστική συνορογενετική “εκταφή” δηλαδή η ανάδυση από μεγάλα βάθη των μεταμορφωμένων λιθολογικών σχηματισμών της Λαυρεωτικής(Εικ. 2, 2ο Στάδιο) που είχαν ενταφιαστεί όπως προαναφέρουμε στο 1ο στάδιο.
Πριν από 12 εκατομμύρια χρόνια (Άνω Μειόκαινο) συμβαίνουν πολύ σημαντικά γεωτεκτονικά γεγονότα, που συνδέονται με τον σχηματισμό των μεγάλων κοιτασμάτων αργυρομολυβδούχων μεταλλευμάτων της Λαυρεωτικής και οφείλονται στην οπισθοχώρηση του μετώπου σύγκλισης των λιθοσφαιρικών πλακών από Βορρά προς Νότο που συνεχίζεται και σήμερα Νότια της Κρήτης (Εικ.3). Χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής είναι η επικράτηση εφελκυστικών δυνάμεων στον Αιγαιακό χώρο με τη δράση εκτεταμένων ρηγμάτων αποκόλλησης και την θραυσιγενή παραμόρφωση (Εικ. 2, 3ο Στάδιο) που αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την άνοδο του μάγματος και την κυκλοφορία των επακόλουθων πλούσιων μεταλλοφόρων ρευστών διαλυμάτων. ‘
Εικ.3: Τρισδιάστατο διάγραμμα που απεικονίζει τις δυνάμεις που ασκούνται στην περιοχή του Αιγαίου. Η πάχυνση του φλοιού και η οπισθοχώρηση της υποβυθιζόμενης λιθοσφαιρικής πλάκας οδηγούν στην επικράτηση εφελκυστικών δυνάμεων στον Αιγαιακό χώρο με αποτέλεσμα τη δράση εκτεταμένων ρηγμάτων αποκόλλησης και την «ανάδυση» των κατώτερων τμημάτων του ηπειρωτικού φλοιού καθώς και τη διευκόλυνση της διείσδυσης του γρανιτικού μάγματος και των επακόλουθων θερμών πλούσιων μεταλλοφόρων ρευστών διαλυμάτων που έδωσαν γένεση στα μεγάλα αργυρομολυβδούχα κοιτάσματα της Λαυρεωτικής.
Πριν από 9,4 – 7,3 εκατομμύρια χρόνια (Άνω Μειοκαινική εποχή) η τεκτονική δραστηριότητα που προαναφέρθηκε διευκόλυνε τη διείσδυση του γρανοδιοριτικού μάγματος (μικρογρανιτικές, μικροδιοριτικές φλέβες οι λεγόμενοι από τους μεταλλευτές “Ευρίτες” και το γρανοδιοριτικό σώμα στην Πλάκα). Ο γρανοδιορίτης ήταν η πηγή των μεταλλικών στοιχείων, της μεταφοράς θερμότητας καθώς και των επακόλουθων θερμών πλούσιων μεταλλοφόρων υδροθερμικών διαλυμάτων που απέθεσαν, κάτω από ειδικές συνθήκες, το μεταλλικό τους φορτίο διαλυτοποιώντας τα μάρμαρα κοντά ή στις ζώνες επαφής τους με τους σχιστόλιθους (Εικ. 4Β) ή και σε τεκτονικές διαρρήξεις.
Πριν από 7,6 εκατομμύρια χρόνια σχηματίστηκαν τα μεγάλα αργυρομολυβδούχα κοιτάσματα (Εικ. 3) που έτυχαν εντατικής εκμετάλλευσης από τους προϊστορικούς χρόνους με αποκορύφωμα της παραγωγικής δραστηριότητας να σημειώνεται κατά την αρχαιότητα για την ανάκτηση του αργύρου στον οποίο οφείλεται εν πολλοίς η στρατιωτική και πολιτιστική αίγλη της Αθηναϊκής Πολιτείας ενώ κατά τους νεότερους χρόνους (από τα μέσα του 19 ου ως και την 8η δεκαετία του 20 ου αι.) η αξιοποίηση του ορυκτού αυτού πλούτου της Λαυρεωτικής στήριξε την οικονομική ανάπτυξη του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους.
Με βάση τις επιστημονικές μελέτες, τα μεταλλεύματα της Λαυρεωτικής εκτός από τα κύρια στοιχεία όπως ο μόλυβδος , ο άργυρος, ο σίδηρος , ο ψευδάργυρος, ο χαλκός περιέχουν σε μικρότερη αναλογία ένα μη συνηθισμένο μεγάλο αριθμό μεταλλικών στοιχείων – μερικά από τα οποία είναι σπάνια – που προκαλεί το παγκόσμιο επιστημονικό και ερευνητικό ενδιαφέρον. Τα πολυάριθμα μεταλλικά αυτά στοιχεία δημιούργησαν ένα πολυσύνθετο συνδυασμό σε πρωτογενή θειούχα ορυκτά και θειο-άλατα που δεν τα συναντάμε με αυτή τη συχνότητα σε άλλες μεταλλοφόρες περιοχές του πλανήτη.
αργυρομολυβδούχα κοιτάσματα (με κόκκινο κύκλο) εντοπίζονται κυρίως στα ανώτερα και κατώτερα μάρμαρα της κατώτερης τεκτονικής ενότητας (με πρασινωπή απόχρωση) κοντά ή στη ζώνη επαφής τους με τους υπερκείμενους ή υποκείμενους σχιστόλιθους.
Β: Η Εικόνα δεξιά απεικονίζει μετάλλευμα αργυρούχου γαληνίτη (Ag-Pb) (γκρίζου χρώματος στη φωτογραφία), με τη συμμετοχή και άλλων θειούχων μεταλλικών ορυκτών, που αναπτύσσεται κύρια σε θύλακες μέσα στα μάρμαρα (mr) κοντά στην επαφή τους με τους υπερκείμενους ή υποκείμενους σχιστόλιθους (Sch).
Πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια συνεχίζονται οι γεωλογικές διεργασίες με αποτέλεσμα την τεκτονική ανύψωση της περιοχής που σε συνδυασμό με τις κλιματικές διακυμάνσεις και τις μεταβολές της θαλάσσιας στάθμης δημιουργείται μία από τις καλύτερα αναπτυγμένες ζώνες οξείδωσης της γης πάχους έως και 270μ. Η πολυμεταλλική θειούχος μεταλλοφορία που περιγράψαμε πιο πάνω, υπέστη οξείδωση, από την κατείσδυση των επιφανειακών μετεωρικών καθώς και από την επίδραση των θαλάσσιων νερών. Κατά την οξείδωση τα μεταλλικά στοιχεία κινητοποιήθηκαν και επαναποτέθηκαν δημιουργώντας νέους πολύπλοκους συνδυασμούς. Δεν είναι υπερβολή να ισχυριστούμε ότι αυτή η φάση της γεωλογικής διεργασίας, που εν μέρει συνεχίζεται ακόμη και σήμερα, είναι η σημαντικότερη για την ορυκτογένεση και ότι σε αυτή οφείλεται η μεγάλη ποικιλία , ο εντυπωσιακός χρωματισμός καθώς και οι πανέμορφες κρυσταλλικές δομές (Εικ. 5) που έχουν αναδείξει την Λαυρεωτική ως την “αιμοδότρια” των Μουσείων Φυσικής Ιστορίας του κόσμου. Με άλλα λόγια η ορυκτολογική Λαυρεωτική μπορεί να χαρακτηριστεί ως η πρέσβειρα διάδοσης γεω-πολιτισμού και γεω-εκπαίδευσης στον κόσμο .
