Μπιτζαριανό Ηρακλείου
Συντεταγμένες: 35°13′33.805″N 25°20′52.336″E / 35.22605694°N 25.34787111°E
| Μπιτζαριανό | |
|---|---|
 | |
| Διοίκηση | |
| Χώρα | Ελλάδα[1] |
| Περιφέρεια | Κρήτης |
| Περιφερειακή Ενότητα | Ηρακλείου |
| Δήμος | Μινώα Πεδιάδος |
| Δημοτική Κοινότητα | Καρουζανών |
| Γεωγραφία | |
| Γεωγραφικό διαμέρισμα | Κρήτη |
| Νομός | Ηρακλείου |
| Πληθυσμός | |
| Μόνιμος | 21 |
| Έτος απογραφής | 2021 |
| Πληροφορίες | |
| Παλαιά ονομασία | Πηγή[2] |
Το Μπιτζαριανό ή Μπιτζαριανώ είναι χωριό της κοινότητας Καρουζανών του δήμου Μινώα Πεδιάδας, στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Ανήκε στην Επαρχία Πεδιάδας. Βρίσκεται βόρεια από το Καστέλλι Πεδιάδας, σε απόσταση 36 χιλιομέτρων από το Ηράκλειο.[3]
Ιστορικά στοιχεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το όνομα του χωριού πιθανότατα προέρχεται από την οικογένεια η οποία το συνοίκησε. Η παλαιότερη μνεία στο χωριό γίνεται στα Κρητικά του Μιχαήλ Χουρμούζη το 1832.[4] Στο χωριό τον 19ο αιώνα εγκαταστάθηκε ο οπλαρχηγός Αντώνιος Τρυφίτσος,[3] ο οποίος ήταν ηγετική προσωπικότητα της επαρχίας Πεδιάδας στις επαναστάσεις του 1866 και του 1897. Στην απογραφή του 1881 αναφέρεται ως Μπιτζαριανώ και είχε αμιγώς χριστιανικό πληθυσμό. Στην απογραφή του 1900 το Μπιτζαριανών είχε μαζί με τον Τζίγκουνα 122 χριστιανούς κατοίκους. Στην απογραφή του 1920 είχε 99 κατοίκους και αναφέρεται ως Μπιτζαριανό.[4]
Το 1925 το χωριό προσαρτήθηκε στην κοινότητα Πηγαϊδουρίου και το 1927 στην κοινότητα Καρουζανών, όπου και παρέμεινε μέχρι το 1997, όταν με το πρόγραμμα Καποδίστριας προσαρτήθηκε στον δήμο Καστελλίου. Με το πρόγραμμα Καλλικράτης το 2010 προσαρτήθηκε στον δήμο Μινώα Πεδιάδας. Από το 1955 μέχρι το 1985 το χωριό είχε μετονομαστεί σε Πηγή.[5]
Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:
| Απογραφή[4] | 1920 | 1928 | 1940 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Πληθυσμός | 99 | 108 | 110 | 106 | 106 | 81 | 59 | 57 | 24 | 34 |
Αξιοθέατα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Νοτιοανατολικά του χωριού σώζεται ο βυζαντινός ναός του Αγίου Παντελεήμονα. Ο ναός είναι μεγάλη τρίκλιτη βασιλική με τα κλίτη να χωρίζονται μεταξύ τους με δύο οξυκόρυφες κιονοστοιχίες. Ένας από τους κίονες αποτελείται από κιονόκρανα από παλαιότερο κτίριο.[6] Στο ναό έχουν εντοιχιστεί πολλά παλαιότερα ανάγλυφα και αρχαίες επιγραφές. Το κτίριο κτίστηκε αρχικά στη μεσοβυζαντινή εποχή και ανακατασκευάστηκε κατά την βενετική εποχή.[7] Στο εσωτερικό, στους πλευρικούς τοίχους και στην αψίδα του ιερού, σώζονται επίσης αρχαϊζούσες τοιχογραφίες με γραμμικά χαρακτηριστικά. Οι τοιχογραφίες που σώζονται απεικονίζουν την Ένθρονη Θεοτόκο, την Κοινωνία των Αποστόλων και ολόσωμους αγίους.[6]
Στο χωριό διατηρούνται παλιά λιθόχτιστα σπίτια, πέτρινα πηγάδια και το παλιό ελαιοτριβείο, με τις μυλόπετρες. Μέσα στο χωριό σώζονται δύο νερόμυλοι και στη θέση Λουριά βρίσκεται ο μύλος του Μπιτζάρο.[3]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ (Ελληνικά) Βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.
- ↑ «Πανδέκτης: Μπιτζαριανόν -- Πηγή». pandektis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2025.
- 1 2 3 «Μπιτζαριανώ». www.discoverminoapediadas.gr. Δήμος Μινώα Πεδιάδας. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2025.
- 1 2 3 Ανδριώτης, Νίκος (2006). Πληθυσμός και οικισμοί της ανατολικής Κρήτης (16ος-19ος αι.) (2η έκδοση). Ηράκλειο: Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη. σελ. 393. ISBN 978-960-7970-32-9.
- ↑ «Μπιτζαριανό (Ηρακλείου)». Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών - Αναλυτικά. ΕΕΤΑΑ-Ελληνική Εταιρία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης Α.Ε. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2025.
- 1 2 Συθιακάκη, Βασιλική. «Ναός Αγίου Παντελεήμονα Μπιζαριανού». odysseus.culture.gr. Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2025.
- ↑ Γκράτζιου, Όλγα (2010). Η Κρήτη στην ύστερη μεσαιωνική εποχή: Η μαρτυρία της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. σελ. 187-188. ISBN 978-960-524-301-2.
