Τετραρχία

Για την τετραρχία των γιων του Ηρώδη Α΄ της Ιουδαίας, βλέπε Ηρώδεια Τετραρχία.

Η Τετραρχία (Αρχή των τεσσάρων) ήταν ένα σύστημα διακυβέρνησης που δημιουργήθηκε το 293 μ.Χ. από τον Αυτοκράτορα Διοκλητιανό, με σκοπό να λυθούν τα σοβαρά στρατιωτικά και πολιτικά προβλήματα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αρχικά διαίρεσε την αυτοκρατορία σε ανατολικό και δυτικό τομέα: ο ίδιος κράτησε την διοίκηση της Ανατολής και ο Μαξιμιανός ανέλαβε τη διοίκηση της Δύσης. Οκτώ χρόνια αργότερα, και με σκοπό την περαιτέρω βελτίωση του συστήματος, επέκτεινε την διαίρεση της εξουσίας, διορίζοντας από έναν "Υφιστάμενο Αυτοκράτορα" ή Καίσαρα κάτω από κάθε "Πρεσβύτερο Αυτοκράτορα" ή Αύγουστο, που θα τον διαδεχόταν. Έτσι, εγκαθιδρύθηκε η Τετραρχία που κράτησε ως το 324 μ.Χ.

Οι πρώτη Τετραρχία αποτελείτο από τους εξής:

Διοκλητιανός, Αύγουστος της Ανατολής (Ανατολή).
Γαλέριος, Καίσαρας της Ανατολής (Ιλλυρία). Όταν διαδέχθηκε τον Διοκλητιανό, έθεσε καίσαρα τον ανιψιό του Μαξιμίνο Δάια.
Μαξιμιανός, Αύγουστος της Δύσης (Ιταλία, Αφρική, Ισπανία).
Κωνστάντιος Α' ο Χλωρός, Καίσαρας της Δύσης (Γαλατία). Όταν διαδέχθηκε τον Μαξιμιανό, έβαλε καίσαρα τον Σεβήρο.

Τετραρχίες υπήρχαν και αλλού στον αρχαίο κόσμο: για παράδειγμα, το βασίλειο της Γαλιλαίας υπό τον Ηρώδη Αντίπα ήταν μια Τετραρχία.

Χρονολόγιο

Νοέμβριος 283: ο Νουμεριανός (νεότερος αδελφός του Καρίνου) συναυτοκράτορας στην Ανατολή, αποβιώνει, και οι στρατηγοί του στη Νικομήδεια ανακηρύσσουν τον Διοκλητιανό ως αυτοκράτορα.

Χειμώνας 284-285: ο Διοκλητιανός βαδίζει στα Βαλκάνια για να αναμετρηθεί με τον Καρίνο, αυτοκράτορα στη Δύση. Τον νικά τον Ιούλιο του 285 στη μάχη του Μάργους. Ο Διοκλητιανός αναλαμβάνει μόνος Αυτοκράτορας.

21 Ιουλίου 285: ορίζει τον Μαξιμιανό ως καίσαρα στη Δύση, ενώ ο Διοκλητιανός μένει στην Ανατολή. 1 Απριλίου 286: ο Μαξιμιανός αυτοανακηρύσσεται αύγουστος, που το αποδέχεται ο Διοκλητιανός.

1 Μαρτίου 293: ο Μαξέντιος ορίζει καίσαρα τον Κωνστάντιο Α΄ τον Χλωρό, και στις 21 Μαρτίου 293 ο Διοκλητιανός ορίζει καίσαρα τον Γαλέριο: ιδρύεται η 1η Τετραρχία. Οι καίσαρες θα είναι διάδοχοι.

1 Μαΐου 305: ο Διοκλητιανός σοβαρά άρρωστος, παραιτείται και ζητά να κάνει το ίδιο και ο Μαξέντιος. Οι καίσαρες Κωνστάντιος Χλωρός και Γαλέριος γίνονται αύγουστοι, και ορίζουν ως καίσαρες τους Βαλ. Σεβήρο και Μαξιμίνο Δάια (ανιψιό του Γαλερίου) για τη Δύση και την Ανατολή αντίστοιχα. Είναι η 2η Τετραρχία.

25 Ιουλίου 306: αποβιώνει ο Κωνστάντιος Χλωρός. Στη Δύση ο Βαλ. Σεβήρος γίνεται αύγουστος και ο Κωνσταντίνος Α΄ (γιος του Κωνστάντιου Χλωρού) ανακηρύσσεται από τον στρατό "αυτοκράτορας", αλλά ο Διοκλητιανός τον δέχεται ως καίσαρα. 3η Τετραρχία. (28 Οκτωβρίου 306: ο γιος του Μαξιμιανού, Μαξέντιος σφετερίζεται το αξίωμα του αυγούστου στη Δύση (Ιταλία & Αφρική)· επιστρέφει ο πατέρας του και κυβερνά μαζί του).

Σεπτέμβριος 307: αποβιώνει ο Βαλ. Σεβήρος. Στη Δύση είναι ο Κωνσταντίνος Α΄ και ο σφετεριστής Μαξέντιος, που δεν αναγνωρίζονται ως αύγουστοι από αυτούς που είναι στην Ανατολή. 11 Νοεμβρίου 308: στη σύνοδο του Κορνούτου ο Διοκλητιανός θέτει τον Λικίνιο αύγουστο της Δύσης· καίσαρας συνεχίζει να είναι ο Κωνσταντίνος Α΄. 4η Τετραρχία.

Μάιος 310: ο στρατός του καίσαρα Μαξιμίνου Δάια τον ανακηρύσσει αύγουστο. Ο Γαλέριος αναγνωρίζει αυτόν και τον Κωνσταντίνο Α΄ ως αυγούστους: 4 αύγουστοι. (Ιούλιος 310: αποβιώνει ο Μαξιμιανός).

Μάιος 311: αποβιώνει ο Γαλέριος· μένουν 3 αύγουστοι· τις περιοχές του μοιράζονται μεταξύ τους ο Λικίνιος και ο Μαξιμίνος Δάιας. (311/312 αποβιώνει ο Διοκλητιανός). 28 Οκτωβρίου 312 στη μάχη της Μιλβίας γέφυρας του Τίβερη (βόρεια της Ρώμης) σκοτώνεται ο σφετεριστής Μαξέντιος από τον Κωνσταντίνο Α΄, έτσι αποκτά την Ιταλία & Αφρική. Αύγουστος 313: ο Λικίνιος νικά τον Μαξιμίνο Δάια και αποκτά όλη την Ανατολή. Δύο αύγουστοι. Ορίζουν καίσαρες τους γιους τους Κρίσπο και Λικινιανός αντίστοιχα.

316: Οι δύο αύγουστοι δίνουν δύο μάχες (Κιβαλαί, Μαρδία), στις οποίες νικά ο Κωνσταντίνος Α΄, μετά συμφιλιώνονται. Το 323 ναυμαχούν, με νίκη του Κωνσταντίνου Α΄. Το 324 ο Κωνσταντίνος Α΄ σε τρεις μάχες (Αδριανούπολης, Ελλησπόντου, Χρυσόπολης) νικά τον Λικίνιο, που υποτάσσεται (αποβιώνει το 325). Ο Κωνσταντίνος Α΄ μόνος αύγουστος.

Σφετεριστές υπήρξαν οι: Δομίτιος Δομιτιανός το 297 στην Ανατολή, και Δομίτιος Αλέξανδρος το 308 στη Δύση.