Συνέλευση της Βοστίτσας

Η Συνέλευση της Βοστίτσας ή Σύσκεψη της Βοστίτσας (κατά τους ιστορικούς) ή Μυστική συνέλευση της Βοστίτσας (κατά τους Αιγιώτες) ήταν η συνάντηση που έγινε από τα μέλη της Φιλικής Εταιραίας της Βόρειας Πελοποννήσου, στη Βοστίτσα (πλέον Αίγιο), από τις 26 έως τις 30 Ιανουαρίου 1821, με σκοπό την οργάνωση και τον προσδιορισμό του χρόνου εκδήλωσης της επερχόμενης ελληνικής επανάστασης στην Πελοπόννησο. Όταν, δε, ο Βοεβόδας της Βοστίτσας ζήτησε να πληροφορηθεί για τη συγκέντρωση, τον καθησύχασαν λέγοντάς του ότι η συγκέντρωση αφορούσε κτηματικές διαφορές μεταξύ δύο μοναστηριών.

Σύσταση της συνέλευσης

Η Συνέλευση έγινε στο Αίγιο, επειδή εκεί υπήρχαν σχετικά λίγοι Τούρκοι. Οι συγκεντρωθέντες, για να μην κινήσουν τις υποψίες των Τούρκων, διέδιδαν ότι η συγκέντρωση αφορά δήθεν την επίλυση κτηματικών διαφορών μεταξύ μοναστηριών. Η συνέλευση γινόταν κάθε μέρα σε διαφορετικό σπίτι. Αναφέρονται μεταξύ άλλων τα σπίτια των προεστών Ανδρέα Σ. Λόντου, Αλέξανδρου Δεσποτόπουλου και Άγγελου Μελετόπουλου.

Οι συζητήσεις άρχισαν μετά την άφιξη του Παπαφλέσσα ως εκπροσώπου του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Στη Συνέλευση πήραν μέρος πολλοί κληρικοί από όλη την Πελοπόννησο και πρόκριτοι μόνο από τρεις επαρχίες της Αχαΐας (Πατρών, Βοστίτσας και Καλαβρύτων). Δεν πήραν μέρος μόνο από την τέταρτη επαρχία, αυτή της Γαστούνης.

Μερικοί από τους συμμετέχοντες:

• Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός Γ΄, πρόεδρος της συνέλευσης
• Αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Παπαφλέσσας, εισηγητής της Φιλικής Εταιρείας
• Επίσκοπος Χριστιανουπόλεως Γερμανός Ζαφειρόπουλος
• Πρωτοσύγκελλος Χριστιανουπόλεως Αμβρόσιος Φραντζής
• Νικόλαος Λόντος
• Ανδρέας Σ. Λόντος
• Ασημάκης Ζαΐμης
• Ανδρέας Ζαΐμης
• Ανδρέας Χριστόδουλος ή Χριστοδούλου
• Σωτήρης Χαραλάμπης
• Επίσκοπος Κερνίκης και Καλαβρύτων Προκόπιος
• Ηγούμενος του Μεγάλου Σπηλαίου Γερμανός Ρεγκλής ή Μπόχαλης
• Ιερομόναχος Ιερόθεος Μεγαλοσπηλαιότης
• Ιωάννης Γ. Παπαδιαμαντόπουλος
• Λέων Μεσσηνέζης
• Ιωάννης Παπαδόπουλος
• Ασημάκης Φωτήλας
• Σωτήριος Θεοχαρόπουλος
• Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Καλαμάτας Χρύσανθος Παγώνης
• Νικήτας Φλέσσας
• Παναγιώτης Κεφάλας

Εργασίες της συνέλευσης

Βασικό θέμα της συνέλευσης ήταν ο καθορισμός του χρόνου της έναρξης της επανάστασης. Αρχικά, προσδιορίστηκε, αν οι συνθήκες το επέτρεπαν κι έπαιρναν ευνοϊκή απάντηση από τη Ρωσία, η 25η Μαρτίου, αλλιώς η 23 Απριλίου ή η 21 Μαΐου. Επίσης, σε περίπτωση που οι Οθωμανοί τους καλούσαν στην Τριπολιτσά, θα κήρυσσαν την επανάσταση πρώτοι.

Ενώ η συνέλευση συνεχιζόταν, ο βοεβόδας της Βοστίτσας πληροφορήθηκε για τη συγκέντρωση των προεστών και έστειλε τον ταμία του, Σαντούκ Εμίνην, για να εξακριβώσει τι συνέβαινε. Ο Ανδρέας Λόντος είχε πει στο βοεβόδα ότι η συνάντηση αφορούσε κτηματικές διαφορές για την περιοχή Ροδιά και, για να πείσουν τους Οθωμανούς ότι αυτή ήταν η αλήθεια, η συνέλευση διακόπηκε και πράγματι τέσσερεις επίσκοποι και πρόκριτοι μετέβησαν στη Ροδιά.

Κατά τη συνεδρίαση υπήρξαν πολλές διαφωνίες για την έναρξη της εξέγερσης. Μεταξύ αυτών που ζητούσαν αναβολή ήταν και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός. Βασικά υποστηρίχτηκαν δύο γνώμες:

1. Η μία γνώμη, της οποίας κύριος υποστηρικτής ήταν ο Παπαφλέσσας, ήταν η επιβολή άμεσης δράσης, που αν δεν εκδηλωνόταν έγκαιρα η Επανάσταση ήταν ενδεχόμενο να ματαιωθεί από μέτρα που θα λάμβαναν οι Τούρκοι με δεδομένο ότι ήδη οι κινήσεις της Φιλικής Εταιρείας ήταν γνωστές στην Υψηλή Πύλη.
2. Η άλλη γνώμη που υποστηρίχθηκε με έντονη αναβλητικότητα στηρίζονταν στα ερωτήματα: πως θα ξεκινούσε αυτή, (υπό ποιες συνθήκες); υπήρχαν ικανές ή είχαν ολοκληρωθεί οι προετοιμασίες; η έγερση θα ήταν καθολική; ποιος θα τη διεύθυνε; Θα έφθανε βοήθεια από το εξωτερικό; πόση και ποια εγγύηση υπήρχε;

Και υπέρ των δύο παραπάνω γνωμών συνηγορούσαν σοβαρά επιχειρήματα. Σύμφωνα με παλαιότερες απόψεις, στη Βοστίτσα δεν ελήφθη καμία απόφαση. Νεότερες μελέτες υποστηρίζουν το αντίθετο: Η μυστική συνέλευση της Βοστίτσας (Ιανουάριος 1821) ήταν μια διευρυμένη σύσκεψη των μελών της εφορίας με τον απόστολο του Υψηλάντη, το Γρηγόριο Δικαίο-Παπαφλέσσα. Ο κοινός ιστοριογραφικός τόπος ότι στη Βοστίτσα υπήρξε σύγκρουση απόψεων των κοτζαμπάσηδων και ιερέων με το Δικαίο, (όπως αναφέρεται π.χ. στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, ΙΒ', σ. 79) και ότι το ξέσπασμα της Επανάστασης έγινε περίπου τυχαία, δεν γίνεται αποδεκτό από σύγχρονους ιστορικούς (π.χ. Β. Παναγιωτόπουλος, Δ. Τζάκης). Οι συντονισμένες ενέργειες υψηλού ρίσκου και συνωμοτικότητας (μετακινήσεις, συσκέψεις, συγκέντρωση χρημάτων και πολεμικού υλικού, πυκνή αλληλογραφία κτλ.) και η ετοιμότητα που υπήρξε το τρίτο δεκαήμερο του Μαρτίου του 1821, δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν αν στη Βοστίτσα είχε απορριφθεί το επαναστατικό σχέδιο της Φιλικής Εταιρείας. Η διαδεδομένη ιστοριογραφική άποψη που θέλει το Δικαίο απομονωμένο ή και καταδιωκόμενο από τους κοτζαμπάσηδες και αρχιερείς βασίζεται στην επιλεκτική χρήση κάποιων πηγών (π.χ. Φωτάκος, Φραντζής, Π.Π.Γερμανός) και την αποσιώπηση άλλων. Έχει αγνοηθεί η αποστολή του Σπύρου Χαραλάμπη προς τους Υδραίους Φιλικούς, στους οποίους έφερε τις αποφάσεις της συνέλευσης της Βοστίτσας, και η σχετική επιστολή του Δικαίου, της 31-1-1821, με την οποία καλεί τον Ιάκωβο Τομπάζη να εμπιστευτεί και να αποδεχθεί τις εντολές του Χαραλάμπη. Πιστεύεται, δηλαδή, ότι στη Βοστίτσα δεν υπήρξαν μόνο διαφωνίες, αλλά έγινε και η αποδοχή του σχεδίου για μετάβαση του Αλ. Υψηλάντη στη Μάνη και έναρξη της Επανάστασης.

Μετά τη συνέλευση αποφασίστηκε να σταλεί ο ιερομόναχος Ιερόθεος στην Πελοπόννησο να μαζέψει χρήματα για τον αγώνα ενώ πολλοί από τους παρευρισκόμενους πρόσφεραν πρώτοι χρήματα. Ο επίσκοπος Γερμανός Χριστιανουπόλεως 2.000 γρόσια, ο Φραντζής 2.000, ο Σωτ. Χαραλάμπης 2.500, ο επίσκοπος Προκόπιος 1.500 και ο Ανδρέας Ζαΐμης 3.000.

Μεταξύ των αποφάσεων της συνέλευσης ήταν να ειδοποιήσουν όλους τους προκρίτους της Πελοποννήσου για τις σκέψεις και τις επιμέρους αποφάσεις της συνέλευσης. Ορίστηκαν, δε, ο Επίσκοπος Χριστιανουπόλεως να ειδοποιήσει κατά την επιστροφή του τους προεστούς των επαρχιών Μυστρά, Καλαμάτας, Αρκαδίας, Καρύταινης και Φαναρίου και ο Επίσκοπος Μονεμβασίας τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Στάλθηκαν, επίσης, επιστολές στον πρώην επίσκοπο Άρτης Ιγνάτιο και στη Ρωσία. .

Από πρωτογενείς πηγές όπως την Ιστορία του Αμβρ. Φραντζή (Α', σ. 11), μαρτυρία του Παπαφλέσσα, την ομιλία του Αλ. Δεσποτόπουλου το 1861, ομιλία του Θεόφιλου Βλαχοπαπαδόπουλου (ή Παπαβλαχόπουλου), διακόνου του Π.Π. Γερμανού που παρευρέθη στη Συνέλευση κ.ά., προκύπτει ότι τηρήθηκαν πρακτικά, μη σωζόμενα σήμερα.

Ο ιστορικός Τζορτζ Φίνλεϋ θέλοντας να τονίσει τη σημασία της σύσκεψης αυτής την ονομάζει "αναβίωση του Αχαϊκού Δεσμού" (Αχαϊκής Συμπολιτείας).

Παρατηρήσεις

• Η Σύσκεψη της Βοστίτσας απετέλεσε σημαντική καμπή στην όλη υπόθεση της Επανάστασης, τουλάχιστον για την περιοχή της Πελοποννήσου. Μπορεί, ίσως, ν΄ απέτυχε του βασικού σκοπού της, πλην όμως ένα ήταν βέβαιο, ότι όλοι όσοι συμμετείχαν σ΄ αυτή απέκτησαν για πρώτη φορά πλήρη συνείδηση της τεράστιας προσπάθειας που αναλάμβαναν, καθώς και την ευθύνη και τους κινδύνους που θα διέτρεχαν πλέον μεταξύ ζωής και θανάτου.
• Σε λιγότερο από δύο μήνες και λίγο μετά τη σύλληψη αρχιερέων και προκρίτων του Μοριά από τον καϊμακάμη της Τριπολιτσάς ξέσπασε η επανάσταση στα Καλάβρυτα και ο ξεσηκωμός της Πάτρας (1821).

Σημείωση

• Η Σύσκεψη της Βοστίτσας συνέπεσε σχεδόν χρονικά με το Συνέδριο του Λάυμπαχ των κρατών μελών της Ιεράς Συμμαχίας.

Υποσημειώσεις και παραπομπές

Πηγές

• Βουρνάς, Τάσος (2006). Ιστορία της νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδος, τόμ. Α΄. Αθήνα: Πατάκης. ISBN 9789606005244. 

Διαβάστε επίσης

• Έλλη Δρούλια, «Η συνέλευση της Βοστίτσας», Τα Ιστορικά, τευχ. 72 (Απρίλιος 2021).
• Βασίλης Παναγιωτόπουλος, «Ασημάκης και Ανδρέας Ζαΐμης στη μυστική Συνέλευση της Βοστίτσας. Επαναστατικές ανατροπές τον Γενάρη του 1821», Ο Ερανιστής, 30 (2021), σελ. 599-636.