Κάτω Ζάκρος Λασιθίου
Συντεταγμένες: 35°6′6″N 26°15′47″E / 35.10167°N 26.26306°E
| Κάτω Ζάκρος | |
|---|---|
 | |
| Διοίκηση | |
| Χώρα | Ελλάδα[1] |
| Περιφέρεια | Κρήτης |
| Περιφερειακή Ενότητα | Λασιθίου |
| Δήμος | Σητείας |
| Δημοτική Ενότητα | Ιτάνου |
| Δημοτική Κοινότητα | Ζάκρου |
| Γεωγραφία | |
| Γεωγραφικό διαμέρισμα | Κρήτη |
| Νομός | Λασιθίου |
| Υψόμετρο | 20 |
| Πληθυσμός | |
| Μόνιμος | 14 |
| Έτος απογραφής | 2021 |
| Πληροφορίες | |
| Ταχ. κώδικας | 723 00 |
 Σχετικά πολυμέσα | |
Η Κάτω Ζάκρος είναι οικισμός της Κοινότητος Ζάκρου του δήμου Σητείας και της τέως Επαρχίας Σητείας στην περιφερειακή ενότητα Λασιθίου της Κρήτης.
Στην Κάτω Ζάκρο βρίσκεται το μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου.
Γεωγραφικά στοιχεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η Κάτω Ζάκρος είναι κτισμένη στον μυχό του όρμου της Ζάκρου, στο ανατολικό άκρο της Κρήτης.[2] Ο όρμος περιβάλλεται από δύο ακρωτήρια και είναι προστατευμένος από τους βορειοδυτικούς ανέμους που πλέουν στην περιοχή.[3] Εσωτερικά υπάρχει μικρή πεδιάδα που έχει σχηματιστεί από τις αποθέσεις του χειμάρρου ο οποίος διασχίζει το φαράγγι των Νεκρών. Στις εκβολές του χειμάρρου υπάρχει μικρός υγροβιότοπος με υφάλμυρο νερό. Εκεί απαντώται διάφορα πτηνά, όπως ερωδιοί και χαλκόκοτες. Η πεδιάδα καταλήγει σε αμμώδη παραλία.[4] Στο παρελθόν, μέχρι τον 19ο αιώνα, το έλος γύρω από τις εκβολές εκτεινόταν μέχρι τους λόφους στο βόρειο άκρο της πεδιάδας.[3]
Γύρω από την Κάτω Ζάκρο υψώνονται άδενδροι ασβεστολιθικοί λόφοι.[4] Οι λόφοι γύρω από την Κάτω Ζάκρο σχηματίζουν αναβαθμίδες μέχρι σε ύψος 300 μέτρων. Αυτές οι αλλεπάλληλες αναβαθμίδες δημιουργήθηκαν από τη δράση των κυμάτων και υποδεικνύουν την σταδιακή ανύψωση της ανατολικής Κρήτης. Στην χαμηλότερη στάθμη, η οποία σήμερα βρίσκεται 20 μέτρα πάνω από το επίπεδο της θάλασσας έχουν βρεθεί απολιθώματα ελαφιών και νάνων ιπποποτάμων ηλικίας περίπου 20.000 ετών.[5] Η ακτογραμμή φαίνεται να έχει βυθιστεί κατά τα 4 μέτρα από το 1900 π.Χ., καταβυθίζοντας ένα φυσικό λιμάνι στο βόρειο τμήμα του όρμου που χρησιμοποιούταν από τους Μινωίτες. Η καταβύθιση έγινε εξαιτίας σεισμών σε τέσσερις φάσεις, το 1600 π.Χ., το 1400 π.Χ., το 1220 π.Χ. και το 1604.[3]
Το κλίμα της περιοχής χαρακτηρίζεται από την ξηρασία και τη μεγάλη ηλιοφάνεια.[4]
Ιστορικά στοιχεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Σε μικρό έπαρμα στην πεδιάδα της Κάτω Ζάκρου βρίσκεται το μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου, το οποίο ήταν από τα σημαντικότερα κέντρα του μινωικού πολιτισμού και σημαντικό κέντρο εμπορείου με άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου. Αν και το μικρότερο από τα τέσσερα γνωστά ανάκτορα, έχει αποδώσει σημαντικά ευρήματα καθώς βρέθηκε ασύλλητο. Τα ευρήματα περιλαμβάνουν χαυλιόδοντες ελέφαντα, φαγεντιανή και τάλαντα χαλκού.[6]
Το ανάκτορο έχει έκταση 8.000 τετραγωνικών μέτρων και περιλαμβάνει 300 δωμάτια διαφορών λειτουργιών. Στο κέντρο βρίσκεται η κεντρική αυλή διαστάσεων 30 επί 12 μέτρα. Η δυτική πτέρυγα ήταν το θρησκευτικό κέντρο του ανακτόρου, ενώ περιλαμβάνει το θησαυροφυλάκιο και το αρχειοφυλάκιο, όπου βρέθηκαν αγγεία με επιγραφές στην γραμμική Α. Στα ανατολικά βρισκόταν το διοικητικό κέντρο και τα δωμάτια των αρχόντων. Στα νότια υπήρχαν εργαστήρια ενώ στα βόρεια υπήρχαν αποθήκες, λουτρό και πιθανόν μαγειρείο και αίθουσα εκδηλώσεων.[7] Διακρίνονται δύο οικοδομικές φάσεις, η παλαιότερη χρονολογείται από το 1900 π.Χ. και η νεότερη γύρω στο 1600 π.Χ.. Το ανάκτορο καταστράφηκε στα μέσα του 15ου αιώνα π.Χ., όπως και τα άλλα ανακτορικά κέντρα της Κρήτης.[6]
Ο Τόμας Σπρατ στο βιβλίο του Ταξίδια και έρευνες στην Κρήτη του 1850 αναφέρει ότι στην περιοχή της Κάτω Ζάκρου υπήρχαν αρχαία. Οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές διενεργήθηκαν το 1901 από την Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή και αποκάλυψαν αποθέτες και δύο σπίτια. Ο χώρος ανασκάφηκε εκ νέου το 1961 από τον Νικόλαο Πλάτωνα και αποκαλύφθηκε το αρχαίο ανάκτορο. Το 1963 εντόπισε το θησαυροφυλάκιο του ανακτόρου ασύλλητο, όπου βρέθηκαν ρυτά από διάφορα υλικά και κοσμήματα.[7]
Ο σύγχρονος οικισμός αναφέρεται για πρώτη φορά στις απογραφές το 1951, ως τμήμα της κοινότητας Ζάκρου. Το 1997 προσαρτήθηκε στον δήμο Ιτάνου και το 2010 στον δήμο Σητείας.[8]
Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:
| Απογραφή[2] | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Πληθυσμός | 2 | 6 | 8 | 38 | 6 | 24 | 20 |
Οικονομία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στην Κάτω Ζάκρο λειτουργούν ταβέρνες και τουριστικά καταλύματα.[4] Στην Κάτω Ζάκρο καταλήγει το ευρωπαϊκό μονοπάτι μεγάλων αποστάσεων Ε4, αφού διέλθει μέσα από το φαράγγι των Νεκρών. Στην έξοδο του φαραγγιού έχουν διαμορφωθεί αναρριχητικά πεδία.[9]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ (Ελληνικά) Βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.
- 1 2 Σταματελάτος, Μιχαήλ· Βάμβα-Σταματελάτου, Φωτεινή (2006). Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας. Αθήνα: Ερμής. σελ. 332. ISBN 9603201332.
- 1 2 3 Mourtzas, Nikos; Kolaiti, Eleni (2017-04). «Shoreline reconstruction of the submerged Minoan harbour morphology in the bay of Kato Zakros (Eastern Crete, Greece)» (στα αγγλικά). Journal of Archaeological Science: Reports 12: 684–698. doi:. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X16307374.
- 1 2 3 4 «NatureBank - Τοπίο (ΤΙΦΚ) - Ζάκρος». filotis.itia.ntua.gr. Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2025.
- ↑ «ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΓΕΩΜΟΡΦΕΣ». Sitia Geopark. 19 Μαΐου 2023. Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2025.
- 1 2 «Αρχαιολογικός χώρος Ζάκρου - Ιστορικό». odysseus.culture.gr. Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2025.
- 1 2 Δαλιάκα, Άντα (7 Ιανουαρίου 2022). «Το μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου: Η ανακάλυψη του Νικόλαου Πλάτωνα». H πλατφόρμα πολιτισμού του gov.gr beta. Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2025.
- ↑ «Κάτω Ζάκρος (Λασιθίου)». ΕΕΤΑΑ. Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2025.
- ↑ «ΦΑΡΑΓΓΙΑ». Sitia Geopark. 19 Μαΐου 2023. Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2025.
