close
Перайсьці да зьместу

Солт-Лэйк-Сіці

Правіць спасылкі
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Солт-Лэйк-Сіці
па-ангельску: Salt Lake City
Населены пункт
Image
Image
Сьцяг
Краіна ЗША
Дата заснаваньня 1847
Кіраўніцтва і ўлада
Mayor of Salt Lake City, Utah[d] Эрын Мэндэнгал[d][1]
Геаграфія
Плошча
Вышыня НУМ 1288 ± 1 м
Часавы пас UTC-7 і MDT[d]
Каардынаты 40°45′39″ пн. ш. 111°53′28″ з. д.HGЯO
Насельніцтва
Колькасьць
Этнахаронімы Sallagurbano, saltlaquense[5], saltlaqués[5], saltlaquesa[5] і Salt Laker[6]
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код 801 і 385
Паштовы індэкс 84101, 84102, 84103, 84104, 84105, 84106, 84107, 84108, 84109, 84110, 84111, 84112, 84113, 84114, 84115, 84116, 84117, 84118, 84121, 84122, 84123, 84124, 84125, 84126, 84127, 84129, 84130, 84131, 84132, 84133, 84134, 84138, 84139, 84143, 84145, 84147, 84148, 84150, 84151, 84152, 84157, 84158, 84165, 84170, 84171, 84180, 84184, 84190 і 84199
Сайт slc.gov (анг.)
Солт-Лэйк-Сіці на мапе ЗША ±
Солт-Лэйк-Сіці
Солт-Лэйк-Сіці
Солт-Лэйк-Сіці
Солт-Лэйк-Сіці
Солт-Лэйк-Сіці
Солт-Лэйк-Сіці

Солт-Лэйк-Сіці (па-ангельску: Salt Lake City) — адміністрацыйны цэнтар і самы густанаселены горад штату Юты ў ЗША. Паводле перапісу насельніцтва 2020 году, насельніцтва складала 199 723 чалавекі[7], у той час як мэтраполія Солт-Лэйк-Сіці налічвае блізу 1,3 мільёнаў жыхароў і ёсьць 46-й паводле велічыні мэтраполіяй у краіне. Гэта адзін з галоўных гарадзкіх цэнтраў у Вялікім Басэйне разам з Рына.

Места мае моцную турыстычную індустрыю, якая перадусім палягае на лыжным спорце, прыродным адпачынку і рэлігійным турызьме. Тут ладзіліся зімовыя Алімпійскія гульні 2002 году, а Міжнародны алімпійскі камітэт афіцыйна абраў яго месцам правядзеньня зімовых Алімпійскіх гульняў 2034 году. Ён вядомы сваёй палітычна лібэральнай культурай, якая кантрастуе зь вельмі кансэрватыўнымі схільнасьцямі іншых мясьцінаў штату[8].

Гісторыя

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Да засяленьня земляў эўрапейскімі пасяленцамі тут жылі індзейскія плямёны, сярод якіх былі шашоны, юты і паюты, якія насялялі даліну Вялікага Салёнага возера цягам тысяч гадоў. На момант заснаваньня Солт-Лэйк-Сіці даліна месьцілася на тэрыторыі паўночна-заходніх шашонаў[9]. Першым эўрапейскім дасьледнікам раёну возера, верагодна, быў Джым Брыджэр у 1825 годзе, але іншыя падарожнікі былі ў на тэрыторыі сучаснага штату і раней. Афіцэр арміі ЗША Джон К. Фрэмонт абсьледаваў Вялікае Салёнае возера і даліну Салёнага возера ў 1843 і 1845 гадах[10]. Група Донэра, то бок няўдалых першапраходцаў, прайшла праз даліну ў жніўні 1846 году. Засяленьне места датуецца прыбыцьцём мармонаў у ліпені 1847 году[11] ў час Мэксыканска-амэрыканскай вайны. Яны былі вымушаныя пакінуць ЗША і перасяліцца на мэксыканскую тэрыторыю ў пошуках адасобленага месца дзеля бясьпечнага вызнаньня сваёй рэлігіі праз гвалт і перасьлед, якія яны зазналі ў ЗША. Па прыбыцьці ў даліну Салёнага возера прэзыдэнт царквы Брыгам Янг абвесьціў гэтае месца прыдатным дзеля разбудовы паселішча.

Image
Солт-Лэйк-Сіці ў 1863 годзе.

Жыхары адразу заклалі падмурак да будаўніцтва Храма Солт-Лэйк, які зьявіўся ў квартале, які пазьней стане вядомым як Тэмпл-сквэр. Будаўніцтва храма заняло 40 гадоў, а ягонае асьвячэньне прыпала на 6 красавіка 1893 году. Ён стаў сымбалем гораду і пачаў служыць ягоным цэнтральным элемэнтам. Паўднёва-ўсходні кут Тэмпл-сквэр ёсьць пунктам адліку для мэрыдыяну Салёнага возера і для ўсіх адрасоў у даліне. Пасьля пошасьці адзёру ў 1847 годзе, якая зьнішчыла мясцовых шашоні[12]. У 1849 годзе Брыгам Янг і іншыя мясцовыя лідэры прапанавалі стварыць штат Дэзэрэт з пашыранымі тэрытарыяльнымі межамі і зьвярнуліся ў Кангрэс з пэтыцыяй аб наданьні гэтым землям адпаведнага статусу. Кангрэс адхіліў гэтую прапанову ў 1850 годзе, заснаваўшы на гэтым месцы тэрыторыю Юта з значна скарочанымі межамі і прызначыў ейнай сталіцай Філмар. Грэйт-Солт-Лэйк-Сіці замяніў гэтае места ў якасьці сталіцы тэрыторыі ў 1856 годзе, а пазьней назва была скарочана да Солт-Лэйк-Сіці. Насельніцтва гораду працягвала расьці з прыбыцьцём новых вернікаў з мармонскай царквы і шукальнікаў золата часоў Залатой ліхаманкі, што зрабіла яго адным з самых густанаселеных гарадоў на амэрыканскім Дзікім Захадзе.

Image
Цэнтральная вуліца места блізу 1890 году.

Першая група пасяленцаў прывезла з сабой афрыканскіх рабоў, што зрабіла Юту адзіным месцам на захадзе ЗША, дзе мелася афрыканскае рабства[13]. Тры рабы, як то Грын Флэйк, Гарк Лэй і Оскар Кросьбі, прыбылі на захад зь першай групай пасяленцаў у 1847 годзе[14]. Пасяленцы таксама пачалі купляць індзейскіх рабоў на добра наладжаным гандлі індзейскімі рабамі[15], а таксама занявольваць індзейскіх ваеннапалонных[16][17]. У 1850 годзе ў акрузе Солт-Лэйк-Сіці налічвалася 26 рабоў[12]. У 1852 годзе тэрытарыяльны заканадаўчы сход ухваліў Закон аб службе і Закон аб дапамозе індзейскім рабам і палонным, якія афіцыйна легалізавалі рабства на тэрыторыі штату. Аднак ужо хутка, 19 чэрвеня 1862 году, падчас Грамадзянскай вайны, Кангрэс забараніў рабства на ўсіх тэрыторыях ЗША[18]. Дасьледнік, этноляг і пісьменьнік Рычард Фрэнсіс Бэртан выправіўся на вандроўку на брычцы ўлетку 1860 году, каб задакумэнтаваць жыцьцё ў Грэйт-Солт-Лэйк-Сіці. Падчас трохтыднёвага візыту яму быў дазволілі сустрэцца з Брыгамам Янгам ды іншымі знанымі людзьмі рэгіёну. Запісы ягонага наведваньня места ўлучаюць эскізы раньніх гарадзкіх будынкаў, апісаньне мясцовай геаграфіі і сельскай гаспадаркі, камэнтары да палітыкі і грамадзкага ладу места, эсэ, прамовы і пропаведзі Янга, Ісаака Морлі, Джорджа Вашынгтона Брэдлі і іншых лідэраў, а таксама фрагмэнты паўсядзённага жыцьця, такія як выразкі з газэтаў і мэню з балю для найвышэйшай клясы[19].

Спрэчкі з фэдэральным урадам узьніклі з-за практыкі палігаміі, якая ўхвалялася царквой. У 1857 годзе напружанасьць абвастрылася, калі прэзыдэнт Джэймз Б’юкэнэн выдаў праклямацыю аб зьняцьці Брыгама Янга з пасады тэрытарыяльнага губэрнатара і прызначэньні Альфрэда Камінга на ягонае месца. Янг адмовіўся прызнаць уладу Камінга, што прывяло да таго, што Б’юкенэн абвесьціў прыхільнікаў Янга паўстаўцамі і выправіў туды фэдэральныя войскі. Гэтае супрацьстаяньне, вядомае як вайна ў Юце. Падразьдзяленьне арміі ЗША, ачоленае Альбэртам Сыдні Джонстанам, зайшло ўжо ў пусты горад. У 1880-х гадах многія мясцовыя лідэры былі зьняволеныя ў тэрытарыяльнай турме ў Шугар-Гаўсе за парушэньне законаў аб барацьбе з палігаміяй. Царква пачала канчаткова адмаўляцца ад гэтай практыкі ў 1890 годзе, апублікаваўшы «Маніфэст», у якім афіцыйна прапаноўвалася вернікам выконваць законы краіны. Гэта праклала шлях да атрыманьня статусу штату ў 1896 годзе. Першая транскантынэнтальная чыгунка была завершаная ў 1869 годзе на паўночным баку Вялікага Салёнага возера[20]. Чыгунка была злучаная з горадам ад Транскантынэнтальнай чыгункі ў 1870 годзе, што зрабіла падарожжы лягчэйшымі. Затым рушыла ўсьлед масавая міграцыя розных групаў. Этнічныя кітайцы заснавалі ў Солт-Лэйк-Сіці Чайнатаўн пад назвай «Сьлівовая алея», у якім на пачатку XX стагодзьдзя тут жыло каля 1800 кітайцаў. Кітайскія прадпрыемствы і жылыя дамы былі зьнесеныя ў 1952 годзе, але тут быў усталяваны гістарычны помнік. Таксама сюды прыбылі японскія мігранты, якія ўзьвялі будыйскі храм і японскую хрысьціянскую капліцу ў цэнтры места. Шмат было эўрапейцаў.

У канцы XIX і пачатку XX стагодзьдзяў па ўсім горадзе была пабудаваная шырокая трамвайная сетка, а першы трамвай зьявіўся на вуліцах места ў 1872 годзе. Электрыфікацыя транспартнай сыстэмы адбылася ў 1889 годзе. Як і ва ўсёй астатняй частцы краіны, аўтамабіль зь цягам часу выцесьніў трамвай, апошні зь якіх працаваў да 1945 году. Насельніцтва гораду пачало зьмяншацца ў XX стагодзьдзі, паколькі людзі перамясьціліся ў прадмесьці на поўнач і поўдзень ад Солт-Лэйк-Сіці.

Геаграфія

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Image
Спадарожнікавы фатаздымак Солт-Лэйк-Сіці.

Плошча Солт-Лэйк-Сіці складае 286 км², а сярэдняя вышыня над узроўнем мора сягае 1319 мэтраў. Найніжэйшы пункт у межах гораду роўны 1280 мэтрам, які месьціцца недалёка ад ракі Джордан і Вялікага Салёнага возера, а найвышэйшым пунктам ёсьць пік Грандвію[21] вышынёю 2868 мэтраў[22]. Горад разьмешчаны ў паўночна-ўсходнім куце даліны Салёнага возера, аточаны Вялікім Саляным возерам на паўночным захадзе, стромкім хрыбтом Ўосатч на ўсходзе і гарамі Окер на захадзе. Горы, якія яго атачаюць, утрымліваюць некалькі вузкіх каньёнаў, у тым ліку Сіці-Крык, Эмігрэйшн, Мілкрык і Парліс, якія мяжуюць з усходнімі межамі гораду.

Рост насельніцтва Солт-Лэйк-Сіці і навакольных раёнаў у спалучэньні зь іхным геаграфічным становішчам прывёў да таго, што якасьць паветра стала благой. Вялікі Басэйн зімой схільны да моцных тэмпэратурных інвэрсіяў, якія затрымліваюць забруджвальныя рэчывы і зьніжаюць якасьць паветра. Аддзел якасьці паветра штату Юты кантралюе якасьць паветра і выносіць папярэджаньні, каб жыхары трымаліся добраахвотных і абавязковых захадаў, калі забруджваньне перавышае фэдэральныя стандарты бясьпекі. На запатрабаваньне жыхароў былі ўхваленыя законы аб бескаштоўным грамадзкім транспарце ў студзені і ліпені, калі якасьць паветра звычайна найгоршая[23]. Прагназуецца, што да 2040 году насельніцтва аглямэрацыі Солт-Лэйк-Сіці падвоіцца, што зробіць яшчэ большы ціск на якасьць паветра ў рэгіёне[24].

Вялікае Салёнае возера аддзеленае ад Солт-Лэйк-Сіці абшырнымі багнамі і гляістымі абмелінамі. Мэтабалічная актыўнасьць бактэрыяў у возеры прыводзіць да зьявы, вядомай як «азёрны смурод», то бок вылучаецца пах, які нагадвае гнілыя птушыныя яйкі. Ён узьнікае два-тры разы на год і трымаецца цягам некалькіх гадзінаў[25]. Праз горад цячэ рака Джоржан, якая ёсьць адцёкам з возера Юта і трапляе ў Вялікае Салёнае возера.

Клімат

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Image
Відарысы Солт-Лэйк-Сіці з гарамі на тле.

У Солт-Лэйк-Сіці вільготны кантынэнтальны клімат, у той час як у заходніх раёнах места можа назірацца міжземнаморскі клімат, бо лета сухое і сьпякотнае, а зіма халодная і вільготная, але толькі зрэдку марозная. Усходнія раёны гораду таксама трапляюць пад зону міжземнаморскага клімату. Мусонная актыўнасьць у канцы лета і пачатку восені можа падтрымліваць даволі стабільную колькасьць ападкаў цягам усяго году, за выняткам пачатку і сярэдзіны лета, калі ападкаў няшмат. Тэмпэратура ў раёне Солт-Лэйк-Сіці вызначаецца ягонай унікальнай геаграфіяй, якая звычайна не дазваляе максымумам і мінімумам дасягнуць экстрэмальных значэньняў[26].

Асноўнай крыніцай ападкаў у Солт-Лэйк-Сіці ёсьць масіўныя штормы, якія рухаюцца зь Ціхага акіяна ўздоўж струменнай плыні з кастрычніка па травень. У сярэдзіне-канцы лета, калі струменная плынь адступае далёка на поўнач, ападкі перадусім выпадаюць у выглядзе дзённых навальніцаў, выкліканых мусоннай вільгацьцю, якая рухаецца ад Каліфарнійскай затокі. Не зважаючы на тое, што ападкі могуць быць моцнымі, штормы звычайна разьвейваюцца па тэрыторыі і зрэдку бываюць моцнымі. Аднак 11 жніўня 1999 году цэнтар гораду пацярпеў ад віхраслупа, у выніку якога загінуў чалавек, а яшчэ 60 жыхароў былі параненыя, а шкода склала 170 мільёнаў даляраў. Рэшткавыя структуры трапічных цыклёнаў з усходняй часткі Ціхага акіяна зрэдку дасягаюць места ўвосень. 1983 год быў самым вільготным годам за ўсю гісторыю назіраньняў, калі колькасьць ападкаў была роўная 616 мм, а ў 1979 годзе год быў найсушэйшым, калі ападкаў было толькі 221 мм[27]. Вясновае раставаньне сьнегу з навакольных гораў можа выклікаць лякальныя паводкі ў канцы вясны і пачатку лета. Гэтак у 1952 і 1983 гадах Сіці-Крык выйшаў з сваіх берагоў[28].

Сьнег у сярэднім выпадае з 6 лістапада па 18 красавіка, але здараецца, што сьнег падае ўжо 17 верасьня і нават 28 траўня[29][30][31]. Найбольш сьнежнай была зіма 1951—1952 гадоў, калі сьнегу нападала на 298 см, а найменш сьнежнай зіма была ў 1933—1934 гадах, калі выпала фактычна 42 см[32]. Вялікае Салёнае возера чыніць значны ўнёсак у колькасьць ападкаў у горадзе. Эфэкт возера можа ўзмацніць дождж ад летніх навальніцаў, а часам праз возера можа назірацца велізарная колькасьць сьнегападаў. Паводле ацэнак, каля 10% гадавых ападкаў у горадзе можна аднесьці да эфэкту возера[33]. У Солт-Лэйк-Сіці тэмпэратура ў розныя сэзоны значна розьніцца. Улетку ў сярэднім 56 дзён у годзе тэмпэратура складае ня менш за 32,2 °C, 23 дні — ня менш за 35 °C ды 9 дзён — 37,8 °C[34]. Аднак сярэдняя дзённая вільготнасьць у ліпені складае ўсяго 22%[35]. Зімы даволі халодныя, але зрэдку бываюць марознымі. У той час як у сярэднім 127 дзён тэмпэратура апускаецца да нуля або ніжэй, у горадзе налічваецца ў сярэднім толькі 6,3 дзён, калі тэмпэратура трымаецца на ўзроўні -12,2 °C або ніжэй. Рэкордна высокая тэмпэратура была зафіксаваная некалькі разоў за гісторыю, яна сягала 42 °C.

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. ↑ https://www.slc.gov/blog/2020/01/06/mayor-erin-mendenhall/
  2. ↑ United States. Bureau of the Census 2016 U.S. Gazetteer Files (анг.) — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
  3. ↑ United States. Bureau of the Census 2010 U.S. Gazetteer Files (анг.) — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2010.
  4. ↑ перапіс насельніцтва ЗША 2020 году / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША
  5. 1 2 3 http://translationjournal.net/journal/30gentilicios.htm
  6. ↑ Merriam-Webster Online Dictionary
  7. ↑ Division, U.S. Census Bureau, Data Integration City and Town Population Totals: 2010–2018. census.gov. Архіўная копія ад 05.2019 г.
  8. ↑ Salt Lake City: An island of liberal blue in a sea of conservative red. Utah Policy (10.2018).
  9. ↑  Madsen, Brigham The Shoshoni Frontier and the Bear River Massacre. — UofU Press, 1985. — ISBN 0-87480-494-9
  10. ↑ Alexander, Thomas G. Utah History to Go – Fremont’s Exploration. Utah State Historical Society. Архіўная копія ад 07.2011 г.
  11. ↑ Alexander, Thomas G.; Allen, James B. Mormons & Gentiles: A History of Salt Lake City. — Boulder, Colorado: Pruett Publishing Company. — ISBN 0-87108-664-6
  12. 1 2 Arave, Lynn. Tidbits of history — Unusual highlights of Salt Lake County // Deseret News, 01.2007 г.
  13. ↑ Beller, Jack (1929). «Negro Slaves in Utah». Utah Historical Quarterly, vol. 2, no. 4. — С. 124—126
  14. ↑ Slavery in Utah Involved Blacks, Whites, Indians, and Mexicans. // Utah State Historical Society
  15. ↑ Martha C. Knack Boundaries Between: The Southern Paiutes, 1775–1995.
  16. ↑ Farmer, Jared On Zion's Mount: Mormons, Indians, and the American Landscape. — Harvard University Press. — ISBN 9780674027671
  17. ↑ Andrés Reséndez The Other Slavery: The Uncovered Story of Indian Enslavement in America.
  18. ↑ An Act to Secure Freedom to All Persons Within the Territories of the United States, ch. 112, 12 Stat. 432 (1862).
  19. ↑ Beller, Jack (1929). «Negro Slaves in Utah», Utah Historical Quarterly, vol. 2, no. 4. — С. 124—126.
  20. ↑ Slavery in Utah Involved Blacks, Whites, Indians, and Mexicans. // Utah State Historical Society
  21. ↑ Grandview Peak Google Maps Архіўная копія ад 03.2019 г.
  22. ↑ Area Information – Frequently Asked Questions. Salt Lake City Corporation. Архіўная копія ад 10.2006 г.
  23. ↑ Frosch, Dan. Seen as Nature Lovers' Paradise, Utah Struggles With Air Quality // The New York Times, 02.2013 г. Архіўная копія ад 10.2014 г.
  24. ↑ Penrod, Emma American Lung Association ranks SLC in top 10 for worst air quality. — Salt Lake Tribune, 2016.
  25. ↑ Utah's Infamous "Lake Stink". Utah Department of Environmental Quality. Архіўная копія ад 09.2006 г.
  26. ↑ Climate Utah: Temperature, Climograph, Climate table for Utah - Climate-Data.org. en.climate-data.org. Архіўная копія ад 05.2017 г.
  27. ↑ NWS Salt Lake City – Maximum and Minimum Calendar Year Precipitation. NWS. Архіўная копія ад 01.2005 г.
  28. ↑ Smart, Christopher. Utah snowpack, weather revive memories of ’83 floods // Salt Lake Tribune, 05.2011 г. Архіўная копія ад 10.2014 г.
  29. ↑ NWS Salt Lake City – Average snowfall. NWS. Архіўная копія ад 12.2004 г.
  30. ↑ NWS Salt Lake City – Earliest and latest measurable snowfall. NWS. Архіўная копія ад 12.2004 г.
  31. ↑ Late spring snowstorm surprises Utahns // KSL-TV, 05.2010 г. Архіўная копія ад 05.2022 г.
  32. ↑ NWS Salt Lake City – Maximum and minimum seasonal snowfall. NWS. Архіўная копія ад 12.2004 г.
  33. ↑ Bauman, Joe. Lake has great impact on storms, weather // Deseret News, 08.1999 г. Архіўная копія ад 10.2013 г.
  34. ↑ NWS Salt Lake City – Average number of days per month of 90, 95, and 100 degrees or more. NWS. Архіўная копія ад 01.2009 г.
  35. ↑ National Weather Service Salt Lake City – Relative humidity averages by month/hour. NWS. Архіўная копія ад 05.2011 г.

Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Солт-Лэйк-Сіці&oldid=2661641»