Εκτέλεση στο Μονοδένδρι Λακωνίας
Ο όρος Εκτέλεση στο Μονοδένδρι Λακωνίας επικράτησε να αναφέρεται στην εκτέλεση 118 Ελλήνων στις 26 Νοεμβρίου 1943, από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.
Προ της εκτέλεσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στις 23 Νοεμβρίου 1943 οι αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν σε γερμανικό αυτοκίνητο στον επαρχιακό δρόμο Πατρών-Κορίνθου όπου σκότωσαν τον υπολοχαγό Ρέφερ, τραυμάτισαν τον ανθυπολοχαγό φον Μπότμερ και αιχμαλώτισαν τον οδηγό του οχήματος.[1] Την ίδια μέρα, πενήντα αντάρτες επιτέθηκαν κατά μήκος της οδού Σπάρτης-Γυθείου έναντι γερμανικής φάλαγγας φορτηγών και αποσύρθηκαν προτού τους επιτεθούν γερμανικές ενισχύσεις.[1] Από την επίθεση υπήρξαν 4 νεκροί και 22 τραυματίες.[1] Ως αντίποινα για τη δράση των ανταρτών, στις 24 Νοεμβρίου ο διοικητής της 117ης Μεραρχίας Καταδρομών Καρλ φον Λε Σουίρ διέταξε την εκτέλεση την εκτέλεση «20 ηγετών των κομμουνιστών» ενώ το 1ο τάγμα του 737ου συντάγματος προχώρησε στη σύλληψη τριών Ελλήνων στη Σπάρτη και στην κατάσχεση πολεμικού και προπαγανδιστικού υλικού.[1]
Την επόμενη, τμήμα του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό την ηγεσία του Παρασκευά Λεβεντάκη επιτέθηκε σε δύο φορτηγά στην τοποθεσία Λογκάκι -κοντά στο Μονοδένδρι- όντας πληροφορημένοι πως μεταφέρονταν ταγματασφαλίτες για την ενίσχυση του τάγματος ασφαλείας Σπάρτης «Ο Λεωνίδας».[2] Ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε, θεωρώντας πως θα αποθαρρυνόταν τόσο η γερμανική ηγεσία από την περαιτέρω ενίσχυση των ταγματασφαλιτών όσο και ντόπιοι που σκέφτονταν να ενταχθούν στα τάγματα.[2] Τα φορτηγά ωστόσο δε μετέφεραν ταγματασφαλίτες αλλά Γερμανούς.[2] Η επίθεση του ΕΛΑΣ ήταν πετυχημένη με τους Γερμανούς να έχουν 10 νεκρούς και αντίστοιχο αριθμό τραυματιών.[2][3]
Η εκτέλεση στο Μονοδένδρι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στις 26 Νοεμβρίου ο Λε Σουίρ διέταξε ως αντίποινα την εκτέλεση 100 ομήρων από το στρατόπεδο της Τρίπολης στο σημείο όπου είχε επιτεθεί ο ΕΛΑΣ.[1] Καθ οδόν προς τον δρόμο της εκτέλεσης οι Γερμανοί συνέλαβαν επιπλέον 18 αγρότες και τους μετέφεραν στο Μονοδένδρι.[1] Λίγο πριν την εκτέλεση, οι Γερμανοί πρότειναν στον Χρίστο Καρβoύνη -Χειρουργό και μέλος της Νομαρχιακής Επιτροπής Λακωνίας του ΕΑΜ-[4] να εξαιρεθεί απο την εκτέλεση.[1] Ο Καρβούνης αρνήθηκε κατηγορηματικά και απαίτησε να εκτελεστεί μαζί με τους συμπατριώτες του.[1] Ύστερα, οι Γερμανοί παράταξαν τους αιχμάλωτους και τους εκτέλεσαν.[2]
Η μνήμη των εκτελεσθέντων τιμάται κάθε χρόνο με εκδηλώσεις. Στο σημείο της εκτέλεσης, επί της παλαιάς εθνικής οδού Τρίπολης-Σπάρτης, έχει ανεγερθεί μνημείο με τα ονόματα των πεσόντων[5] ενώ απέναντι από τον Ιερό Ναό του Οσίου Νίκωνος στο κέντρο της Σπάρτης έχει τοποθετηθεί μνημειακό γλυπτό. Η κατασκευή του μνημείου στο σημείο της εκτέλεσης αντιμετώπισε πολλά εμπόδια και μετά την κατασκευή του χρειάστηκε νυχτερινή φύλαξη για να αποφευχθούν οι δολιοφθορές.[6] Τέλος, ένας από τους κεντρικούς δρόμους της Σπάρτης, που συνδέει την κεντρική λεωφόρο Κωνσταντίνου Παλαιολόγου με την έξοδο προς Τρίπολη και προς Μονοδένδρι, μετονομάστηκε προς από οδός Τριπόλεως σε οδό "Των 118", όπως επικράτησε να λέγεται από τους κατοίκους αμέσως μετά την εκτέλεση.[7]
Δεύτερη εκτέλεση στο Μονοδένδρι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Τέσσερις μήνες μετά την εκτέλεση στις 13 Μαρτίου 1944, στη θέση Κοκκινόλουτσα, μερικά χιλιόμετρα από το Μονοδένδρι οι αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν γερμανική φάλαγγα γερμανικών αυτοκινήτων και σκότωσαν 17 Γερμανούς στρατιώτες.[8] Σε αντίποινα οι Γερμανοί φέρεται να εκτέλεσαν στο Μονοδένδρι άλλους 45 Έλληνες. Στην Κοκκινόλουτσα ανεγέρθη μνημείο για τους εκτελεσθέντες από τις Κροκεές[9], το οποίο φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Μιχάλης Αγρανιώτης[10].
Στην περιοχή σημειώθηκαν και άλλες εκτελέσεις την περίοδο της Κατοχής: 32 ατόμων στο Αλεποχώρι, 25 στην Ανάληψη Σπάρτης, 55 στην Τρύπη, 50 στον Πασαβά Γυθείου, 10 στη Μονεμβασιά. Επίσης υπήρξαν εκτελέσεις άλλων εκατοντάδων που εκτελέστηκαν μεμονωμένα στα διάφορα χωριά.[11]
Αναφορές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 3 4 5 6 7 8 Μάγερ 2004, σελ. 315.
- 1 2 3 4 5 Μούτουλας 2004, σελ. 486.
- ↑ O Χέρμαν Φράνκ Μάγερ αναφέρει 4 νεκρούς και 9 αγνοούμενους. Μάγερ 2004, σελ. 315
- ↑ Μούτουλας 2004, σελ. 479.
- ↑ Spartorama Channel (2016-11-26), Το μνημείο των 118 στο Μονοδέντρι Λακωνίας, https://www.youtube.com/watch?v=YoXP8m9Qe3w, ανακτήθηκε στις 2018-11-27
- ↑ Μητράκος, Γιάννης (28 Νοεμβρίου 2016). «Προσεγγίσεις στη θυσία των 118». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Δεκεμβρίου 2024. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2018.
- ↑ Τζανετάκος, Κωνσταντίνος. «Μονοδένδρι 26 Νοεμβρίου 1943». notospress.gr. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2018.[νεκρός σύνδεσμος]
- ↑ Μάγερ (2004), σελ. 541.
- ↑ Οικονομάκος, Παναγιώτης (5 Δεκεμβρίου 2015). «Μνημείο πεσόντων Κροκεατών από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στο Μονοδένδρι». Αρχαιολογία Online. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Αυγούστου 2019. Ανακτήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2018.
- ↑ ΔΣ Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος (3 Σεπτεμβρίου 2018). «Πέθανε ο ζωγράφος Μιχάλης Αγρανιώτης». Ατέχνως. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2018. Invalid
|dead-url=dead(βοήθεια) - ↑ Μανίκης, Χρήστος (2015-12-05). «Η θυσία των 118 στο Μονοδένδρι». Ελληνοκαναδικό Βήμα: 82,83. https://s3.amazonaws.com/s3.flipdocs.com/books/10006125/201325/201325.pdf. Ανακτήθηκε στις 2018-11-27.
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Μάγερ, Χέρμαν Φρανκ (2004). Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα: Τα αιματηρά ίχνη της 117ης μεραρχίας καταδρομών στη Σερβία και την Ελλάδα. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας.
- Μούτουλας, Παντελής (2004). Πελοπόννησος 1940-1945: Η περιπέτεια της επιβίωσης, του διχασμού και της απελευθέρωσης. Αθήνα: Βιβλιόραμα. ISBN 960-8087-40-6.
