ΠΩΣ Ο ΑΚΤΗΜΟΝΑΣ ΕΓΙΝΕ ΓΑΙΟΚΤΗΜΟΝΑΣ!

Μια σειρά πάσσαλοι στη σειρά και ένα ρολό πλέγματος σε μεταμορφώνουν

 μέσα σε λίγες ώρες από Ακτήμονα σε Γαιοκτήμονα.

Κατά κάποιο τρόπο έμεινα κι εγώ σπίτι όλο αυτό το διάστημα των περιοριστικών μέτρων για την πανδημία. Λέω κατά κάποιο τρόπο γιατί «σπίτι» στο χωριό εννοούμε και την αυλή, τον κήπο, το χωράφι, την κοντινή εξοχή όπου είναι σίγουρο ότι δεν πρόκειται να συναντήσουμε κανέναν άνθρωπο και κανένας φυσικά δεν θα έρθει να μας ελέγξει…

 Τα μέτρα με βρήκαν ήδη στο χωριό όπου είχα πάει από τα μέσα του Φεβρουαρίου για να ασχοληθώ με τον καθαρισμό των χωραφιών. Έτσι αφοσιώθηκα σε αυτό το έργο και μέχρι σήμερα δεν σήκωσα κεφάλι ενώ όπως φαίνεται με τη φόρα που έχω πάρει θα αρχίσω να καθαρίζω και να περιποιούμαι και τα χωράφια των γειτόνων υπενθυμίζοντάς τους με αυτό τον τρόπο ότι πρέπει ασχοληθούν κι αυτοί.  Όχι για να κάνουν καλλιέργειες αλλά κυρίως να δημιουργήσουμε όλοι μαζί έναν κύκλο ασφαλείας γύρω και μέσα στο χωριό για τις πυρκαγιές. Αυτό είναι ένα θέμα που με απασχολεί πολύ και θα επανέλθω πολλές φορές.

Παράλληλα με τη δουλειά στα χωράφια άρχισα να γράφω και το λεγόμενο «Ημερολόγιο εκουσίου εγκλεισμού» στο οποίο θα διαβάσατε διάφορες σκέψεις και ιδέες για την επιστροφή στο χωριό, πράγμα που πολλοί συζητάνε και λίγοι αποφασίζουν αλλά την επάρκεια των παραγόμενων από τη γη προϊόντων συμβάλλοντας έτσι στο διάλογο που γίνεται για το ενδεχόμενο μετά το λοιμό να μπούμε σε μια απρόβλεπτη περίοδο λιμού. Έχω εστιάσει το ενδιαφέρον μου πάνω σε αυτό το ζήτημα και μάλιστα έχω αρχίσει να κάνω δοκιμές, γιατί δεν ήταν καθόλου στο μυαλό μου, ως προς την πρακτική διάστασή του.

Ο λοστός, ένα πανάρχαιο εργαλείο που ποτέ δεν θα πάψει η χρήση 

είναι αυτός που θεμελιώνει βαθιά στη γη την περίφραξη,

Άρχισα να φυτεύω δηλαδή πολύ περισσότερα κηπευτικά απ’ ότι συνήθιζε η μάνα μου τελευταία έχοντας στο μυαλό την περίοδο που στο σπίτι ήμασταν πέντε άτομα και το 80% της διατροφής μας στηρίζονταν στα αγαθά που παράγαμε οι ίδιοι στα χωράφια μας και φυσικά τότε είχαμε και όλων των ειδών τα ζώα που μας παρείχαν κτηνοτροφικά προϊόντα. Αυτά γίνονταν πριν από 40 – 50 χρόνια που ήταν γεμάτο κόσμο ακόμη το χωριό και οι διαρροές προς τις πόλεις ήταν περιορισμένες. Ήρθαν όμως άλλοι καιροί και σήμερα σε κάθε χωριό μετριούνται στα δάχτυλα όσοι ασχολούνται με την πρωτογενή παραγωγή.

Μέσα σε αυτές τις 40 ημέρες των περιοριστικών μέτρων έζησα και μια μεγάλη αλλαγή. Από Ακτήμων εξελίχθηκα σε Γαιοκτήμονα, κάτι που πού πήρα είδηση βλέποντας κάποιες φωτογραφίες που μου έκανε η Άρτεμη για να θυμόμαστε τις δουλειές του χωραφιού. Κάποιες απ’ αυτές ήταν στην περίφραξη του μικρού κομματιού που όργωσα για να φυτέψω πατάτες και άλλα κηπευτικά. Μια περίφραξη που κρίθηκε αναγκαία γιατί μπορεί να μην μπουν ήμερα ζώα στον κήπο γιατί είναι λίγα και ελέγχονται αλλά δεν μπορείς να πεις το ίδιο για τα αγριογούρουνα που κυκλοφορούν σε κοπάδια και φυσικά τα ζαρκάδια που μπορούν να καταστρέψουν μέσα σε λίγα λεπτά τους κόπους μιας ολόκληρης χρονιάς.

Έτσι στο εξής μπορεί να χαμογελούν όσοι γνωρίζουν πως το Ακτήμων έμεινε σαν υπογραφή και σαν τίτλος στο γνωστό μπλόγκ που έβγαλε το Facebook απ’ όλες τις αναρτήσεις. Σαν Γαιοκτήμων λοιπόν θα συνεχίσω το ημερολόγιο της υπαίθρου, ελεύθερος πλέον να κινούμαι και στις πόλεις όπου όπως δείχνουν τα πράγματα οι δυσκολίες της μετά κορωνοϊό εποχής άρχισαν ήδη να διαφαίνονται και κανείς δεν είναι σε θέση να προβλέψει τι θα γίνει μετά από πέντε μήνες και ένα χρόνο.  

Όταν δεν φτάνουν οι σιδερένιοι πάσσαλοι, τότε επιστρατεύονται τα παλούκια από καστανίσια ξύλα αλλά θέλουν κι αυτά τη φροντίδα της κλαδευτήρας. 

Χωρίς τους περιορισμούς λοιπόν στις μετακινήσεις του ο Ακτήμων, που σημαίνει σχετικές εμπειρίες και από άλλους τόπους, όπως ο Αμάραντος Καρδίτσας ή ο Πρόδρομος στην Πρασιά Ευρυτανίας, η Αμοργός και η Μήλος για να τελειώσω και κάτι βιβλία που έχω αφήσει στη μέση αλλά και η Έδεσα για να βλέπω και την Έλενα που την έχω τελευταία παραμελήσει, θα αφήνει τον ίσκιο του Γαιοκτήμονα να επιβλέπει τον κήπο που η περίφραξη που μου έφαγε δυο μέρες να την φτιάξω!   

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 29042020  

ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΕΤΟΣ ΔΕΝ ΠΕΡΠΑΤΗΣΑΝ ΤΗΝ ΑΜΟΡΓΟ….

Την Αμοργό την γνώρισα πριν από 20 χρόνια, χάρη στο Φεστιβάλ «Υπέρεια» που διοργανώνεται κάθε χρόνο στο ξενοδοχείο Aegialis Hotel & Spa και όχι μόνο έμεινε στην καρδιά μου αλλά έγινε η δεύτερη, η νησιωτική πατρίδα μου. Έτσι, μέσα σε αυτά τα χρόνια δεν ήταν λίγες οι φορές που έζησα το Πάσχα στην Αμοργό και περπάτησα. σαν σήμερα, Κυριακή του Θωμά, μαζί με τους Αμοργιανούς και τους φίλους της Αμοργού την Μεγάλη Στράτα συνοδεύοντας τις εικόνες από την Αιγιάλη στο Μοναστήρι της Παναγίας της Χοζοβιώτισας.

Φέτος όμως με τα μέτρα για τον περιορισμό της πανδημίας, ούτε και στην Αμοργό ένιωσαν Πάσχα αλλά ούτε και οι εικόνες βγήκαν από το Μοναστήρι, κάτι που στενοχώρησε πολύ κόσμο γιατί είχαν συνδέσει αυτό το περπάτημα με προσκύνημα στην Παναγία της Αμοργού αλλά παράλληλα γνώριζαν τις ομορφιές αυτού του μοναδικού νησιού των Κυκλάδων. 

Προς τιμήν αυτής της μεγάλης μέρας για την Αμοργό, τραβάω από το αρχείο ένα σύντομο κείμενο και κάποιες φωτογραφίες από το 2005 κυρίως και το 2008 που ήμουν εκεί για να θυμηθούμε την Μεγάλη Στράτα και να υποσχεθούμε στον εαυτό μας και στους φίλους στην Αμοργό ότι του χρόνου θα είμαστε εκεί και θα είμαστε διπλάσιοι.

Στη «Μεγάλη Στράτα» με οδηγό τις εικόνες

«… Η πλέον ενδιαφέρουσα εποχή να γνωρίσει την Αμοργιανή ύπαιθρο, είναι σίγουρα η εβδομάδα που ακολουθεί το Πάσχα, καθώς ούτε ο ήλιος δεν έχει κάψει αρκετά το τοπίο και ακόμη, γιατί ολόκληρο το νησί ευωδιάζει σαν κήπος γεμάτος λουλούδια που πλέει στο πιο φωτεινό πέλαγος του κόσμου.

Είναι μάλιστα η περίοδος που κανένας δεν πρόκειται να βαδίσει μόνος του, κανένας δεν θα αισθανθεί τη μοναξιά που περιπατητή ή δεν θα κυριευθεί από την απορία του επισκέπτη καθώς θα είναι ανάμεσα στους Αμοργίνους που συνοδεύουν εκείνες τις ημέρες τις εικόνες στον ετήσιο εορταστικό περίπατό τους σε όλα τα πλάτη και τα ύψη του νησιού.

Επί πλέον είναι και μια θαυμάσια ευκαιρία να γνωρίσετε τους λίγους ανθρώπους που ζωντανεύουν ολοχρονίς το νησί και είναι αυτοί που ζουν με ευλαβική ειλικρίνεια το μεγάλο γεγονός για κάθε μικρό κομμάτι του τόπου τους. Κάποιους λίγους νέους και περισσότερους ηλικιωμένους που δεν ξέκοψαν ακόμα από το χωράφι, το αμπέλι, το μαντρί και τα δίχτυα τους και είναι αυτοί, οι λίγοι άνθρωποι, το πιο ακριβό στολίδι της Αμοργού.

Είναι έθιμο, όπως και σε πολλά άλλα νησιά των Κυκλάδων, αυτές τις ημέρες οι μοναδικές εικόνες από το μοναστήρι της Χοζοβιώτισας να λιτανεύονται σε όλα ανεξαιρέτως τα σημεία της Αμοργού. Ακολουθώντας ένα παμπάλαιο τυπικό, οι εικόνες «περπατούν» στα χέρια των ιερέων και των ευλαβικών Αμοργίνων και λειτουργούνται όλα τα σημαδιακά σημεία του νησιού, όπως ο ναός του Προφήτη Ηλία στην κορυφή του ομώνυμου βουνού, στις εκκλησίες του  Αγίου Γεωργίου του Βαλσαμίτη, του Φωτοδότη, του Αγίου Γεωργίου στο Τερλάκι καθώς και σε πολλές άλλες μεγάλες εκκλησίες καθώς και στο λιμάνι, στους γκρεμούς και στις εξοχές.

Χάρη του εθίμου λοιπόν ζωντανεύουν για μερικές ημέρες και όλα τα παλιά μονοπάτια του νησιού, από το λιμάνι των Καταπόλων μέχρι την Παναγία την Επανωχωριανή την προστάτιδα της Αιγιάλης και είναι μοναδική ευκαιρία για τη γνωριμία με την Αμοργό χωρίς την ανάγκη χάρτη και οδηγού!»

 

Θα μπορούσα να γράψω περισσότερα για τη Μεγάλη Στράτα της Αμοργού αλλά σκέφτομαι πως δεν ήρθε η ώρα να ξεσηκωθούμε για ταξίδια και άλλες εκδηλώσεις που όπως επισημαίνουν διαρκώς οι ειδικοί επιστήμονες και οι υπεύθυνοι της Πολιτικής Προστασίας αντί να περιορίσουν τη δράση του κορωνοϊού, την ενισχύουν σε επικίνδυνο βαθμό.Να κάτσουμε στο σπίτι μας λοιπόν ή στην αυλή μας για να είμαστε καλά και του χρόνου, έχουμε όλο το χρόνο μπροστά μας να πάμε και στην Αμοργό και οπουδήποτε στην  Ελλάδα!

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 26042020

ΜΙΑ ΚΥΔΩΝΙΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ ΤΗ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ!

Δεν έχω τελειώσει ακόμη όπως θα ήθελα το καθάρισμα του χωραφιού στις Καρυές, όπως το λέμε ή αλλιώς στα Μοσχουτέικα τιμώντας έτσι τους προγόνους που το δημιούργησαν κάποτε με τα χέρια γιατί δεν είχαν τα απαραίτητα εργαλεία και απ’ αυτό έζησε άγνωστος αριθμός γενεών. Οι παλιότεροι στο χωριό μνημόνευαν τον Γιάννη Μοσχούτη, έναν αγαθό άνθρωπο ο οποίος φύτεψε περί τα μέσα του 19^ου αιώνα τα περισσότερα δέντρα, καρυδιές κυρίως και καστανιές από τις οποίες σώζονται μερικές ακόμη καθώς και άλλα καρποφόρα.

Απ’ αυτά δεν σώζεται τίποτα και μόνο κάποιες ξεχασμένες ονομασίες όπως «Κυδωνιά», «Αυγουστομηλιά», «Κλήματα» μέσα σε αυτό το χωράφι, υποφώσκουν την ύπαρξη αυτών των δέντρων. Εξάλλου, δεν έχουν όλα τα καρποφόρα μεγάλη διάρκεια ζωής ειδικά  όταν αυτά είναι μπολιασμένα. Κάτι αγριομηλιές με υπέροχα μήλα και κάτι άγριες κερασιές που ξεπερνάνε και τα 15 μέτρα ύψος επιβεβαιώνουν την άποψη ότι τα μπολιασμένα δέντρα δεν ζουν πολλά χρόνια και γι’ αυτό πρέπει συστηματικά να ανανεώνονται. Αυτό έπαψε να γίνεται τα τελευταία 50 χρόνια γιατί άλλαξε και ο τρόπος ζωής με την «ανάπτυξη» που  διέλυσε κάθε ζωντανή κοινότητα σε όλη την επικράτεια. Έτσι ξεχάστηκαν και ξεράθηκαν τα δέντρα και τα χωράφια που τα φιλοξενούσαν σιγά – σιγά έγιναν δάσος με αγριόδεντρα.

Στα σχέδια που έχω για την αναγέννηση του χωραφιού είναι και φύτευση καινούργιων καρποφόρων δέντρων, εκτός από τις καρυδιές και τις καστανιές που έχει. Γι’ αυτό και το πέρασα δυο χέρια ξύρισμα: ένα ήταν το κόψιμο κάθε άρρωστου δέντρου και άκαρπου και το δεύτερο ένας γενικός καθαρισμός κάθε τι που θα εμπόδιζε την ανάπτυξη των νέων δέντρων. Το χώμα καθαρίστηκε από ρίζες άλλων δέντρων, ανοίχτηκαν λακκούβες για να μπορέσουν οι νέες ρίζες να απλωθούν και κατόπιν άρχισα να φυτεύω τα νέα δέντρα.

Το πρώτο δέντρο που φυτεύτηκε στο καθαρισμένο χωράφι ήταν μια κυδωνιά γιατί είχα ακούσει από τους παλαιότερους ότι σε αυτό ευδοκιμούν πολύ αυτά τα δέντρα και κάνουν πολύ ωραίους καρπούς. Φυσικά εννοούσαν τα παλιά ντόπια κυδώνια, μικρά στο μέγεθος και με πολύ χνούδι τα οποία μπορούσαν να μείνουν στην αποθήκη όλο το χειμώνα χωρίς να πανιάσουν ούτε και να σαπίσουν. Τώρα αυτή που φύτεψα την πήρα από ένα φυτώριο στη Μάκρη Φθιώτιδας το οποίο έχει καλή φήμη και πιστεύω πως δεν έκανα κακή επιλογή. Από το ίδιο φυτώριο πήρα και άλλα καρποφόρα δέντρα τα οποία θα φυτέψω αύριο ενώ έχω προγραμματίσει να φτιάξω δικό μου με είδη που βρίσκω ακόμη στο χωριό.

Με την κυδωνιά λοιπόν εγκαινίασα μια καινούργια περίοδο καρποφόρων δέντρων στο χωράφι και ευχαριστώ τον Γιάννη Τσιρώνη που πέρασε από εκεί με το κοπάδι την ώρα που έφτιαχνα και την περίφραξη και μου έκανε και μια φωτογραφία να θυμούμαστε την στιγμή. Η περίφραξη κρίνεται απαραίτητη γιατί αν γλιτώσει η κυδωνιά από τίποτα απολυμένα γίδια, θα φαγωθεί σίγουρα από τα ζαρκάδια που έχουν γίνει πολλά στην περιοχή. Μέχρι να μεγαλώσει λοιπόν η περίφραξη είναι αυτή που θα την σώσει και ελπίζουμε πως του χρόνου ή την επόμενη χρονιά θα δοκιμάσουμε και τους καρπούς της.

Θέλω να πιστεύω πως ο Γιάννης Μοσχούτης (σε επόμενο σημείωμα θα αναφερθώ εκτενώς σε αυτόν και την αδελφή του Χρύσω) θα βλέπει από εκεί ψηλά τις δουλειές που έχω κάνει στο χωράφι και θα ευλογεί κάθε χρόνο την καρποφορία παλιών και νέων δέντρων.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 25042020

ΤΟΥ ΑΪ – ΓΙΩΡΓΗ ΜΕ ΧΙΟΝΙ ΣΤΗΝ ΜΙΚΡΗ ΠΑΤΡΙΔΑ

Τον γιορτάσαμε τον Αϊ – Γιώργη σήμερα πένθιμα και σιωπηλά στην αυλή μας, στη μικρή πατρίδα. Μια πρωινή επίσκεψη στο νεκροταφείο για το καντήλι του πατέρα που όσο υπήρχε και έδινε το πρόσταγμα της ημέρας εξελίχθηκε σε έναν  περίπατο στα νότια χωράφια του χωριού, στου μακαρίτη Ηλία Κεραμίδα στα σύνορα με την Μεσαία Κάψη. Εκεί σε ένα έδαφος όπου χωνεύεται η ιστορία ενός χωριού που θάφτηκε σε άγνωστο χρόνο από ένα βούλιαγμα που αρχίζει από τον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα διαπιστώνεται  ότι η πάλη των ήμερων δέντρων με το δάσος είναι προδιαγεγραμμένη με την ήττα των πρώτων.

Στη στροφή του χωματόδρομου προς την Αγία Παρασκευή, με περίμενε η εικόνα της ημέρας: Τα μελίσσια κάποιου συγχωριανού, αναπτυγμένα κάτω από τις ανθισμένες κουτσουπιές και στον ορίζοντα της ελατοσκεπούς κορυφής στο Πικροβούνι, το χιόνι που ξεφόρτωσε ο Απρίλης στο δάσος.

-      - Του χρόνου η τρανή του Αϊ – Γιώργη ημέρα θα πέφτει στις 5 του Μάη….

ΤΟ ΧΩΡΑΦΙ ΣΤΑ ΓΕΩΡΓΟΥΛΕΪΚΑ ΞΑΝΑΓΕΝΝΙΕΤΑΙ…

Ο Μάκης και ο Τάκης αφιέρωσαν αρκετή δουλειά στα Γεωργουλεϊκα και φεύγοντας άφησαν ένα κατακάθαρο και απαλλαγμένο από βάτα και τσουκνίδες χωράφι. 

Μόνιμοι κάτοικοι στο χωριό δεν μετριούνται πάνω από 30 και είναι μοιρασμένοι σε τρεις γειτονιές με πολυπληθέστερη την Κάτω Γειτονιά όπου ζουν οι περισσότεροι και κυρίως ορισμένοι νέοι οι οποίοι εκπροσωπούν και την παραγωγική τάξη του χωριού και χάρη σε αυτούς εκτός και ότι χαιρόμαστε δυο μικρά παιδιά κάνουμε και τη διαφορά με άλλα χωριά!

Δεν θα πω αυτή τη στιγμή πόσο μεγάλο πράγμα είναι να ακούς φωνές παιδιών σε ένα λιποθυμισμένο χωριό, θα επανέλθω με άλλο σημείωμα όταν περάσει και το κακό και ξαναβγούμε με θάρρος από τα σπίτια και συναντήσουμε τους γείτονες στις αυλές τους και όλοι μαζί, με την εμπειρία της πανδημίας,  βάλουμε μπροστά τη ζωή μας στο καλοκαίρι. Στην Κάτω Γειτονιά έχουμε κι ένα άλλο προνόμιο σε ότι αφορά τους θορύβους, καθώς όλοι οι οδηγοί που πηγαίνουν ή έρχονται από τα επόμενα χωριά (Μερκάδα, Μαυρίλο, Νεοχώρι ακόμη και στην Ευρυτανία) προτιμούν αντί του κεντρικού δρόμο  τον εσωτερικό αυτό δρόμο που και στενός είναι και επικίνδυνος για να γλιτώσουν τρία χιλιόμετρα. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι να μην βρίσκουμε την ησυχία μας όλες τις ώρες και φυσικά να κινδυνεύουμε ανά πάσα στιγμή να βρεθεί κάποιο αυτοκίνητο μέσα στην αυλή μας!

Αυτές τις ημέρες στο χωριό δεν ακούγεται τίποτα, ούτε εκτός των χωριανών κάποια αυτοκίνητα περνούν, ούτε άλλοι θόρυβοι παίρνουν τα αυτιά μας. Μόνο πουλιά έχει όλη τη μέρα να κελαηδούν και να ετοιμάζουν φωλιές στις πατουλιές και τα χαμόδεντρα τα μικρά και στις λεύκες και άλλα μεγάλα δέντρα τα κοράκια και οι κίσσες. Φέτος στο χωριό βλέπουμε αρκετά κοράκια και δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει με αυτά. Μέσα σε τόση ησυχία, ο παραμικρός θόρυβος γίνεται αμέσως αντιληπτός. Έτσι καταλάβαμε πότε οργώθηκαν και από ποιον κάποια κήπια  ακόμα και στις εξοχές ενώ κάθε άλλος ήχος από τους συνηθισμένους μας δημιουργεί απορίες. Έτσι έγινε και χθες που από το χωράφι στις Καριές που είναι σε βαθούλωμα και δεν βλέπει καν το χωριό, άκουσα ένα θόρυβο που δεν ήξερα από πού προέρχονταν και σε πιο χωράφι δούλευε κάποιο μηχάνημα. Ήταν στο δρόμο μου που επέστρεφα στο σπίτι και πήγα προς τα εκεί που τον άκουγα.

Η μεγάλη βυσσινιά στα Γεωργουλέικα και στον ορίζοντα το χωριό Μερκάδα.

Στην αρχή νόμισα ότι ήταν από κάποιο τρακτέρ που όργωνε ο Δημήτρης Ζυγούρης τον κήπο του στου Κραββαρίτη αλλά έπεσα έξω. Ο θόρυβος προέρχονταν από το χορτοκοπτικό που κρατούσε ο Τάκης που μαζί με τον Μάκη Δημητρόπουλο έκοβαν τα βάτα στο χωράφι που λέμε Γεωργουλεϊκα. Είχαν κάποια χρόνια να τα κόψουν και αυτά κατέλαβαν όλο το χωράφι που κάποτε ήταν ξακουστό για την παραγωγή του. Γι’ αυτό το προετοιμάζουν και σκέφτονται να φυτέψουν διάφορα κηπευτικά και το χειμώνα να βοσκάει το κοπάδι. Στο καθάρισμα πάντως ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στη μεγάλη βυσσινιά που είναι στο κέντρο του χωραφιού και από τον καρπό της οποίας γίνονταν το καλύτερο γλυκό βύσσινο στο χωριό. Είχε και άλλες βυσσινιές το χωράφι, στα σύνορα με τα Κατσιαδιωτεϊκα αλλά ξεράθηκαν. Όπως ξεράθηκαν και οι περισσότερες δαμασκηνιές στα σύνορα με τα Παναητέϊκα και του Κλεάνθη Κραββαρίτη.     

  

Κάθισα λίγο και μίλησα με τα παιδιά, για το χωράφι όπως το θυμόμουν πριν από μισό αιώνα όταν το καλλιεργούσαν οι Καπατελαίοι, μισό με κηπευτικά και μισό με τριφύλλι. Στη ράχη του διακρίνονταν τα ερείπια του μεγάλου σπιτιού του Καρπενησιώτη Γεωργούλα Καρυαμπά που έκαψαν οι Γερμανοί τον Αύγουστο του 1944. Αυτός το είχε δώσει στους Καπατελαίους που είχαν ιδιαίτερες σχέσεις να το καλλιεργούν και μάλιστα ένας από αυτή την οικογένεια, ο Τζίμ όπως άκουγα έστελνε τα μεταπολεμικά χρόνια από την Αμερική που είχε μεταναστεύσει και μάλλον είχε προκόψει δέματα με διάφορα πράγματα στον παπα Παντελή Καποτέλη και αυτός τα μοίραζε στους χωριανούς. Από εκείνα τα δέματα ήταν και το πρώτο κοτλέ παντελόνι με φερμουάρ που φόρεσα στην πρώτη τάξη του Δημοτικού!

Η μεγάλη βυσσινιά στα Γεωργουλέικα μέσα στον χθεσινή αραιή βροχή και την ομίχλη. 

Ευτυχώς πρόλαβε και έδεσε καρπό κι έτσι η ζημιά θα είναι λίγη.

Οι αναμνήσεις μου από το χωράφι, για το οποίο έχω και άλλα να πω όπως και για κάθε άλλο του χωριού και αυτά τα κείμενα είναι οι ψηφίδες ενός μεγάλου ψηφιδωτού που θα είναι ένας συνδυασμός ιστορίας και γεωγραφίας του χωριού που μπορεί κάποτε να γίνει και μια έκδοση ή να παραμείνει με κάποια μορφή στο δίκτυο. Μέχρι τότε και όσο ζουν κάποιοι ηλικιωμένοι στο χωριό θα μαζεύουμε ιστορίες και σίγουρα κάποτε θα έρθει η ώρα να τις λέμε κι εμείς σαν ηλικιωμένοι. Όπως έκανα χθες με τα παιδιά στα Γεωργουλεϊκα που καθώς καθάρισαν από τα βάτα γινόμαστε και η πιο συμμαζεμένη γειτονιά τους αλλά και με αυτό τον τρόπο απομακρύνουμε τον κίνδυνο μιας πυρκαγιάς το καλοκαίρι. Αν το έκαναν και κάποιοι γείτονες ακόμη, ούτε καν θα μας ανησυχούσε μια τέτοια περίπτωση...

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 22042020      

ΤΙ ΓΥΡΕΥΟΥΝ ΤΑ ΧΕΛΙΔΟΝΙΑ ΣΤΟ ΟΡΓΩΜΑ;

Τα χελιδόνια βόσκουν χώμα στον κήπο της Τσιλικολένης… 

Μέσα στα αυτά που συμβαίνουν τούτη την περίοδο της επιδημίας που απειλεί τον κόσμο, η είδηση ότι τα χελιδόνια τα βρήκε στον ερχομό τους στην Ελλάδα μια μεγάλη κακοκαιρία και ένας ανεξακρίβωτος αριθμός τους χάθηκε απ’ αυτή την αιτία. Αυτό έγινε αντιληπτό στις παράλιες πόλεις περισσότερο, είδαμε και ένα σωρό φωτογραφίες με τα ταλαιπωρημένα πουλιά στα μπαλκόνια και στους δρόμους να ξεψυχάνε από την κούραση και την πείνα.

Έτσι ενώ στα χωριά τα περιμέναμε να φανούν, όπως συνήθιζαν από τα μέσα Μαρτίου, τα είδαμε τις τελευταίες ημέρες να έρχονται και να επιθεωρούν τις περσινές φωλιές ενώ τα καινούργια ζευγάρια να ετοιμάζονται να φτιάξουν καινούργιες. Στο σπίτι μας, έχουν χτίσει εδώ και χρόνια μια φωλιά κάτω από το μπαλκόνι με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική για να μην ενοχλούνται από το φως και νομίζω πως είναι το ίδιο ζευγάρι που έρχεται κάθε χρόνο.

Η μάνα μου που τα θεωρεί ως αγαθά πνεύματα του σπιτιού και με αυτά αλλάζει καλημέρα κάθε πρωί και αυτά καληνυχτίζει κάθε βράδυ όταν είναι μόνη, επιμένει ότι είναι τα ίδια. Την παρακολουθώ πως τους μιλάει και πως αυτά της αποκρίνονται με μικρές φωνούλες και τελικά συμφωνώ μαζί της: είναι τα ίδια που έρχονται κάθε χρόνο και τα χαιρόμαστε κάθε φορά που τα βλέπουμε και τα προσέχουμε όταν μεγαλώνουν τα μικρά τους, κρατώντας σβηστή τη λάμπα και κουβεντιάζοντας χαμηλόφωνα όταν είμαστε στην μικρή αυλή. Η μάνα μου ανησυχούσε πολύ που άργησαν να έρθουν και στενοχωρήθηκε για το κακό που τα βρήκε και ακόμη λέει για το πόσο τυχερά στάθηκαν τα δικά μας και ξαναγύρισαν στη φωλιά που είναι το σπίτι τους στο σπίτι μας. Γύρισαν και κάποια άλλα ζευγάρια, ένα που προτιμά την μικρή αποθήκη, κάνα δυο στο διπλανό σπίτι του Πάνου και της Κλειώς Τσιρώνη καθώς και στα διπλανά σπίτια. Παλιότερα ήταν και κάποια άλλα ζευγάρια χελιδόνια που έφτιαχνα φωλιές στον αχυρώνα, αλλά από τότε που έπαψαν οι γονείς να έχουν ζώα εκεί, τα χελιδόνια σταμάτησαν να πηγαίνουν εκεί γιατί πιστεύω ότι ήθελαν να βλέπουν κόσμο.

Το ίδιο συμβαίνει παρατηρώ και σε άλλα σπίτια στο χωριό. Σε αυτά που είναι κλεισμένα τους περισσότερους μήνες του χρόνου και ανοίγουν μόνο το καλοκαίρι, δεν πηγαίνουν να κάνουν φωλιές. Έτσι σε ολόκληρες γειτονιές δεν βλέπουμε ούτε ένα να πετάει στον ουρανό. Αντιθέτως, στη γειτονιά μας, όπου κατοικούν και οι περισσότεροι μόνιμοι χωριανοί, έρχονται κάθε χρόνο, ομορφαίνουν τις μέρες μας και μας κάνουν παρέα όλη την ημέρα στην αυλή ενώ είναι θέμα συζητήσεων σε όλη την περίοδο που είναι στο χωριό.

Το ζευγάρι των χελιδονιών στον φράχτη του γείτονα περιμένει να πετάξει στη φωλιά του.

Η μάνα μου λοιπόν που έχει το νου της στα χελιδόνια όλη τη μέρα μου μετέφερε μια σκέψη της που πολλές φορές είχε απασχολήσει κι εμένα. Που βρίσκουν δηλαδή λάσπη να φτιάξουν τις φωλιές της εννοώντας φυσικά πως δεν ενδείκνυνται όλα τα χώματα γι’ αυτή τη δουλειά. Δεν κάνει για παράδειγμα το χώμα του δάσους, ούτε αυτό που έχει κοπριά. Το κατάλληλο χώμα είναι το αργιλώδες και ακόμα καλύτερο το κοκκινόχωμα γιατί είναι εύπλαστο, κολλάει με το σάλιο τους και γίνεται πολύ σκληρό όταν ξεραθεί. Παλιότερα μου είπε η μάνα, τότε που όλοι όργωναν τα κήπια και τα χωράφια στο χωριό, τα χελιδόνια δεν είχαν πρόβλημα και μάλιστα μπορούσαν να διαλέξουν χώμα να κάνουν λάσπη για τις φωλιές τους. Τώρα αυτοί που οργώνουν είναι ελάχιστοι κι έτσι τα χελιδόνια δυσκολεύονται να βρουν το κατάλληλο χώμα ενώ οι σάρες που υπήρχαν κάποτε στις εξοχές δασώθηκαν. Έχοντας αυτές τις σκέψεις στο μυαλό, χάρηκα πολύ που είδα προχθές μια ομάδα από χελιδόνια να μαζεύουν χώμα από το φρεσκοοργωμένο από την φρέζα του Μάκη Δημητρόπουλου κήπο της Τσιλικολένης. Αυτός ο κήπος όντως έχει κοκκινόχωμα και γι’ αυτό έπεσαν τα χελιδόνια και από μακριά έμοιαζαν να βοσκούσαν χώμα!

Όντως έτσι έκαναν. Βοσκούσαν χώμα και με το σάλιο τους έκαναν τη λάσπη που μαζί με ξηρά χορταράκια και τρίχες από ζώα θα έχτιζαν το δικό τους σπίτι. Ένα σπίτι που δεν το ξεχνάνε και ακόμη και να το βρουν χαλασμένο από τους σπουργίτες που ξεχειμωνιάζουν στο χωριό, το επισκευάζουν για να περάσουν εκεί το καλοκαίρι τους και να γεννήσουν.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 21042020

ΠΑΣΧΑ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΕ ΚΛΕΙΣΤΑ ΣΠΙΤΙΑ

Στα χρόνια που είμαι στη ζωή Πάσχα από το χωριό δεν έλειψα παραπάνω από πέντε – έξι φορές και αυτό γιατί ήθελα να δω πως το γιορτάζουν στην Αμοργό, στη Φολέγανδρο ή στα Τζουμέρκα ενώ κάνα δυο φορές πάλι έμεινα στην Αθήνα. Έτσι μπορώ να πω ότι έχω ποικίλες αναμνήσεις από δεκάδες Πάσχα στο χωριό. Η χειρότερη μπορώ να πω ήταν του 1986 με το Τσερνομπίλ που έβρεχε ακατάπαυστα και ρουπώσαμε από ραδιενέργεια ενώ καλύτερες των παιδικών χρόνων ενώ εσχάτως εκτιμώ πολύ κι αυτές της ωριμότητας!

Οι αναμνήσεις ξεκινάνε από τα πρώτα χρόνια στη δεκαετία του ’60, τότε που το χωριό μας ήταν ακόμη γεμάτο κόσμο και με ανοιχτά όλα τα σπίτια και γιορτάζαμε το Πάσχα καθένας στην αυλή του ή κάποιες οικογένειες μαζί στη γειτονιά. Το χαρακτηριστικό εκείνης της εποχής ήταν η απλότητα και λιτότητα του εορτασμού, πράγματα που υπέβαλλε εξάλλου και η οικονομική κατάσταση των περισσότερων νοικοκυριών καθώς όλων η προκοπή εξαρτιόνταν αποκλειστικά από το χωράφι και το κοπάδι. Έτσι στο τραπέζι μπορεί να μην έλειπε τίποτα αλλά όλα ήταν μετρημένα και υπολογισμένα για κάθε μέλος της οικογένειας και φυσικά και για τον επισκέπτη που τύχαινε να βρίσκεται ή να περάσει από το χωριό.

Εκείνα τα χρόνια το Πάσχα στο χωριό δεν περιμέναμε πολλούς επισκέπτες. Λίγα παιδιά που πήγαιναν Γυμνάσιο στη Λαμία επέστρεφαν για τις διακοπές του Πάσχα ή κάποια άλλα που δούλευαν στην Αθήνα ή σε άλλα μέρη έρχονταν για λίγες μέρες να δουν τους γονείς τους. Εκείνα τα χρόνια άρχισαν όμως να φεύγουν οι χωριανοί αναζητώντας αλλού καλύτερη τύχη πράγμα που κορυφώθηκε στη δεκαετία του ’80 και σήμερα στο χωριό δεν μετράμε παραπάνω από 30 μόνιμους κατοίκους και ο αριθμός τους δυστυχώς διαρκώς φθίνει.

Τα χρόνια που ακολούθησαν μέσα στον εορτασμό του Πάσχα άρχισε να λογίζεται και η επιστροφή των συγχωριανών πολλές φορές συνοδευόμενοι από φίλους στο χωριό. Το πράγμα, σε συνδυασμό με την εξοχικά που έχτισαν πολλοί στο χωριό, κλιμακώθηκε σε βαθμό που στα τελευταία πριν την κρίση χρόνια η αναλογία μονίμων χωριανών και επισκεπτών στο χωριό το Πάσχα ή το καλοκαίρι να είναι 1 προς 5 και καμιά φορά και περισσότερο. Έτσι, τον τόνο όχι μόνο στον εορτασμό του Πάσχα αλλά και γενικά στη ζωή του χωριού δεν τον έδιναν πλέον οι μόνιμοι κάτοικοι αλλά οι επισκέπτες ή οι παραθεριστές και οι αργόσχολοι συνταξιούχοι που δεν λείπουν από κανένα χωριό.

Το φετινό Πάσχα όμως το ζήσαμε για πρώτη φορά μόνοι μας οι 30 μόνιμοι κάτοικοι της Μεγάλης Κάψης. Βάζω κι εγώ τον εαυτό μου στους μόνιμους γιατί με πρόλαβαν τα μέτρα στο χωριό και δεν μετακινήθηκα καθόλου περιμένοντας την άρση τους. Αν και νιώθαμε ασφαλείς μεταξύ μας, κρατούσαμε εντούτοις τις δέουσες αποστάσεις και δεν βγαίναμε από το χωριό χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Μιας και έρχονταν το Πάσχα ήμασταν βέβαιοι πως κάποιοι συγχωριανοί μας θα εύρισκαν τρόπο να αψηφήσουν τους περιορισμούς και να έρθουν, όχι βέβαια να γιορτάσουν το Πάσχα στο χωριό αφού κι εδώ δεν άνοιξε η εκκλησία, αλλά να γλιτώσουν υποτίθεται την μόλυνση ή να περιορίσουν τις πιθανότητές να κολλήσουν.

Αυτό ήταν ένα θέμα που μας απασχολούσε πολύ αλλά η χθεσινή ημέρα έσβησε τους όποιους φόβους μας. Κανένας συγχωριανός μας (εκτός από κάνα δυο περιπτώσεις που ήρθαν από τη Λαμία ή το Καρπενήσι) μετά την ανακοίνωση των μέτρων δεν ήρθε στο χωριό. Αυτό απ’ όλους λογίζεται σαν υπεύθυνη στάση και οπωσδήποτε ενδυναμώνει τις σχέσεις της κοινότητας σε μια τόσο κρίσιμη περίοδο. Τα ερμητικά κλεισμένα από το φθινόπωρο σπίτια το φανέρωναν χθες στο χωριό όπου καμιά κίνηση έξω από τις αυλές μας γιατί είχε και πολύ ωραία ημέρα δεν παρουσιάστηκε και το ίδιο καταλάβαμε πως έγινε και στα παραπέρα από εμάς χωριά, Μερκάδα, Μαυρίλο, Νεοχώρι γιατί δεν ακούσαμε παρά ελάχιστα αυτοκίνητα να περνάνε. Τους ευχαριστούμε όλους και ευχόμαστε να περάσει το κακό και να ανταμώσουμε να γιορτάσουμε αυτή τη μεγάλη νίκη της κοινότητάς μας! 

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 20042020