Άκις και Γαλάτεια (όπερα του Χέντελ)

Άκις και Γαλάτεια
Πρωτότυπος τίτλος	Acis and Galatea
Γλώσσα πρωτοτύπου	Αγγλικά
Είδος	Μάσκα
Μουσική	Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ
Λιμπρέτο	Τζον Γκέι
Πράξεις	2
Περίοδος σύνθεσης	1717-1718
Πρεμιέρα	1718

To έργο Άκις και Γαλάτεια (αγγλικά: Acis and Galatea, HWV 49) είναι μια μουσική σύνθεση του Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ σε αγγλικούς στοίχους του Τζον Γκέι. Έχει χαρακτηρισθεί ως σερενάδα, μάσκα, βουκολική όπερα, «μικρή όπερα» (όπως το χαρακτηρίζει ο συνθέτης σε μια επιστολή του), ψυχαγωγικό έργο και ορατόριο (όπως το χαρακτηρίζει το Νέο Λεξικό Μουσικής και Μουσικών του Γκρόουβ). Αρχικά γράφτηκε ως μονόπρακτη μάσκα, η οποία έκανε πρεμιέρα το 1718.

Αργότερα ο Χέντελ διασκεύασε το έργο σε τρίπρακτη σερενάδα για ιταλική ομάδα τραγουδιστών όπερας στο Λονδίνο το 1732, η οποία ενσωμάτωσε μια σειρά από τραγούδια (στα ιταλικά) από το Άκις, Γαλάτεια και Πολύφημος, μια προηγούμενη σύνθεση του Χέντελ το 1708. Αργότερα, το 1739, διασκεύασε το πρωτότυπο αγγλικό έργο σε δίπρακτο.

Το Άκις και Γαλάτεια ήταν το αποκορύφωμα της βουκολικής όπερας στην Αγγλία. Πράγματι, αρκετοί συγγραφείς, όπως ο μουσικολόγος Στάνλεϊ Σέιντι, τη θεωρούν τη σπουδαιότερη όπερα τέτοιου είδους που έχει γραφτεί ποτέ. Όπως είναι βασικό χαρακτηριστικό αυτού του οπερατικού στυλ, το Άκις και Γαλάτεια γράφτηκε ως μια αυλική ψυχαγωγική σύνθεση για τη λιτότητα της αγροτικής ζωής, περιέχοντας σημαντική ποσότητα πνεύματος και αυτοσαρκασμού. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες, Πολύφημος και Δάμων, προσφέρουν χιούμορ χωρίς να μειώνουν το πάθος της τραγωδίας των πρωταγωνιστών, του Άκη και της Γαλάτειας. Η μουσική της πρώτης πράξης είναι κομψή με αισθησιακό τόνο, ενώ η τελευταία πράξη αποκτά ένα πιο μελαγχολικό και θρηνητικό ύφος. Η όπερα επηρεάστηκε σημαντικά από τις βουκολικές όπερες που παρουσιάστηκαν στο Βασιλικό Θέατρο Ντρούρι Λέιν, στις αρχές του 18ου αιώνα. Υπήρξαν επίσης επιρροές από τους Ράινχαρντ Κάιζερ και Χένρι Πέρσελ, αλλά η συνολική σύλληψη και εκτέλεση του έργου είναι εξ ολοκλήρου του Χέντελ.

Το Άκις και Γαλάτεια ήταν μακράν το πιο δημοφιλές δραματικό έργο του Χέντελ και το μόνο σκηνικό του έργο που δεν έχει φύγει ποτέ από το οπερατικό ρεπερτόριο. Η όπερα έχει διασκευαστεί πολλές φορές από την πρεμιέρα της, με μια αξιοσημείωτη διασκευή να έχει γίνει από τον Μότσαρτ το 1788. Ο Χέντελ δεν παρουσίασε ποτέ το έργο στη σημερινή μορφή του, καθότι η οποία περιέχει μουσική που, αν και είναι του συνθέτη, δεν προστέθηκε ποτέ από τον ίδιο.

Ιστορία σύνθεσης

Το Κάνονς στο Μίντλσεξ, όπου ο Χέντελ συνέθεσε το έργο, το 1717-18

Ο Χέντελ συνέθεσε την πρώτη εκδοχή του Άκις και Γαλάτεια ενώ ζούσε στο Κάνονς (το σπίτι του Τζέιμς Μπρίτζις, 1ου Δούκα του Τσάντος, στη κομητεία του Μίντλσεξ, περιοχή του Μείζονος Λονδίνου) κατά την περίοδο 1717-1718. Ήταν το πρώτο αγγλόφωνο δραματικό του έργο, βασισμένο σε λιμπρέτο του Τζον Γκέι, που το εμπνεύστηκε από τις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου, αν και υπάρχει κάποια αβεβαιότητα ως προς το αν ήταν ο μόνος συγγραφέας του κειμένου. Η δομή της γραφής υποδηλώνει ότι το αρχικό έργο του Γκέι προοριζόταν μόνο για τρεις χαρακτήρες και ότι περισσότεροι χαρακτήρες προστέθηκαν αργότερα. Το λιμπρέτο επίσης δανείστηκε ελεύθερα από την αγγλική μετάφραση της ιστορίας του Οβίδιου από τον Τζον Ντράιντεν, που δημοσιεύτηκε το 1717, με τίτλο Η Ιστορία του Άκη, του Πολύφημου και της Γαλάτειας.

Ιστορία απόδοσης

Δεν είναι σαφές εάν η αρχική παράσταση ήταν σκηνοθετημένη, ημι-σκηνοθετημένη ή ερμηνευμένη ως έργο συναυλίας. Η πρεμιέρα στο Κάνονς περιλάμβανε μόνο πέντε τραγουδιστές - μια σοπράνο, τρεις τενόρους και έναν μπάσο - οι οποίοι όχι μόνο τραγούδησαν τους κύριους ρόλους αλλά χρησίμευαν και ως χορωδία. Αυτή η εκδοχή περιείχε τον χαρακτήρα του Κορίδωνα, ο οποίος στη συνέχεια διαγράφηκε από μεταγενέστερες εκδοχές. Εκτός από την άρια «As when the dove», η οποία είναι μια διασκευή άριας μιας παλαιότερης καντάτας του Χέντελ, όλη η μουσική ήταν πρωτότυπη σε αυτήν την παραγωγή. Ίσως οι πιο γνωστές άριες από αυτό το έργο είναι το σόλο του μπάσου: «I rage, I melt, I burn» και η άρια του τενόρου «Love in her eyes sits playing». Η οργανική μουσική για τη πρεμιέρα ενορχηστρώθηκε για τουλάχιστον επτά μουσικούς (συνεχές βάσιμο, έγχορδα και όμποε, διπλασιάζοντας τις φλογέρες, ωστόσο είναι πιθανό και τα βιολιά να διπλασιάστηκαν για να προσθέσουν έναν πληρέστερο ήχο, και ορισμένα πρώιμα αντίγραφα μπορεί να υποδηλώνουν τη χρήση φαγκότου). Η όπερα πρωτοπαρουσιάστηκε στο ευρύ κοινό το 1722, ενώ είχε λάβει αρκετές ερασιτεχνικές παραστάσεις σε όλη την Αγγλία ήδη από το 1719.

Το έργο δεν αναβίωσε ξανά επαγγελματικά μέχρι το 1731, όταν δόθηκε μια παράσταση στο Λονδίνο χωρίς τη συμμετοχή του Χέντελ. Την επόμενη χρονιά, μια σκηνοθετημένη παραγωγή του έργου ανέβηκε από τους παραγωγό Τόμας Αρν και συνθέτη Τζον Φρέντερικ Λάμπε στο Μικρό Θέατρο του Χέιμαρκετ, περιοχή του Ουέστμινστερ. Αυτή η παραγωγή σημείωσε μεγάλη επιτυχία και ο Χέντελ, κάπως ενοχλημένος από τον τρόπο με τον οποίο ο Αρν την είχε προωθήσει, αντέδρασε προσαρμόζοντας το έργο ουσιαστικά σε μια τρίπρακτη σερενάδα, η οποία παρουσιάστηκε σε μορφή συναυλίας τον Ιούνιο του 1732 από την ιταλική όπερα στο Λονδίνο και, σύμφωνα με τον συνθέτη, περιλάμβανε: «έναν μεγάλο αριθμό από τις καλύτερες φωνές και όργανα». Αν και επιτυχημένη, η τρίπρακτη εκδοχή δεν έτυχε τόσο καλής υποδοχής όσο η παραγωγή του Αρν, καθώς ο συνδυασμός ύφους και γλωσσών έκανε το έργο φαινομενικά παράξενα σχεδιασμένο. Ο Χέντελ συνέχισε να κάνει τροποποιήσεις στην εκδοχή του 1732 για διαδοχικές παραστάσεις μέχρι το 1741. Έδωσε επίσης παραστάσεις του πρωτότυπου αγγλικού έργου, προσαρμόζοντάς το στη δίπρακτη μορφή του το 1739.

Η δίπρακτη αγγλική εκδοχή του Χέντελ αποτελεί τη βάση για τη μορφή του έργου που παρουσιάζεται συχνότερα σήμερα, αν και οι σύγχρονες παραγωγές χρησιμοποιούν συνήθως διαφορετική ενορχήστρωση από αυτήν που ο ίδιος επινόησε. Το έργο έγινε το πιο ευρέως παρουσιασμένο δραματικό έργο του Χέντελ κατά τη διάρκεια της ζωής του και έχει αναβιώσει αρκετές φορές σε διάφορες μορφές, απολαμβάνοντας συχνές παραστάσεις καθ' όλη τη διάρκεια του 18ου, 19ου, 20ου και 21ου αιώνα.

Ρόλοι

Ρόλος	Τύπος φωνής	Οι ηθοποιοί της αναθεωρημένης εκδοχής, 10 Ιουνίου 1732
Γαλάτεια	σοπράνο	Άννα Μαρία Στράντα ντελ Πο
Άκις	άλτο καστράτο	Σενεζίνο
Πολύφημος	μπάσος	Αντόνιο Μοντανιάνα
Χλωρίς	σοπράνο	Ανν Τέρνερ Ρόμπινσον
Ευρίλλα	σοπράνο	κα Ντέιβις
Φίλλη	άλτο	Άννα Μπανιολέζι
Δωρίδα	άλτο	Φραντσέσκα Μπερτόλι
Σύλβιος	τενόρος	Τζιοβάνι Μπαττίστα Πινάτσι

Πλοκή

Δεδομένου ότι το Άκις και Γαλάτεια έχει διασκευαστεί πολλές φορές, είναι αδύνατο να παρασχεθεί μια ενιαία σύνοψη που να αντικατοπτρίζει με ακρίβεια κάθε παρουσίαση του έργου. Ακολουθεί μια σύνοψη για την τυπική δίπρακτη παρουσίαση που χρησιμοποιείται συχνότερα για τις σύγχρονες παραστάσεις.

Πράξη 1

Οι βοσκοί και οι νύμφες απολαμβάνουν τη «χαρά της φύσης». Η Γαλάτεια, μια ημίθεα νύμφη, είναι ερωτευμένη με τον βοσκό Άκη και προσπαθεί να σωπάσει τα πουλιά που πυροδοτούν το πάθος της γι' αυτόν (Ρετσιτ. «Ye verdant plains / Εσείς καταπράσινες πεδιάδες») & Άρια («Hush, ye pretty whitbyling quire! / Σιωπή, όμορφα μικρά πουλιά!»). Ο στενός φίλος του Άκη, βοσκός Δάμων, παρέχει συμβουλές στους εραστές καθώς κυνηγούν ο ένας τον άλλον. Ο Άκης τραγουδά μια όμορφη σερενάδα, σε σικελιάνικο στυλ, («Love in her eyes situates playing» / Η αγάπη στα μάτια της παίζει), κατά την πρώτη τους συνάντηση. Η πράξη κλείνει με ένα ντουέτο από τους νεαρούς εραστές («Happy we» / Ευτυχισμένοι εμείς) το οποίο αντηχεί από μια χορωδία (όχι στο πρωτότυπο).

Πράξη 2

Άκις, Γαλάτεια και Πολύφημος, πίνακας του Φρανσουά Περιέ (1645-50)

Η όπερα μετατοπίζεται από την ποιμενική και αισθησιακή της διάθεση σε ένα ελεγειακό χρώμα, καθώς ο χορός προειδοποιεί τον Άκη και τη Γαλάτεια για την άφιξη ενός τερατώδους ύψους κύκλωπα, του Πολύφημου, τραγουδώντας («no joy shall last» / καμία χαρά ας μη κρατήσει). Η ελάσσονα κλίμακα της μουσικής του χορού, μαζί με τις κρουστές γραμμές στα χαμηλότερα όργανα, που υποδηλώνουν τα βαριά βήματα του γίγαντα, παρέχει μια αποτελεσματική δραματική μετάβαση στην πιο σοβαρή φύση της δεύτερης πράξης. Ο Πολύφημος μπαίνει τραγουδώντας τον ζηλότυπο έρωτά του για τη Γαλάτεια, («I rage, I melt, I burn» / Οργίζομαι, λιώνω, καίγομαι), το οποίο είναι σε ένα εν μέρει κωμικό μανιώδες ρετσιτατίβο με συνοδεία. Ακολουθεί η άρια του «O ruddier than the cherry» / Ω, πιο κόκκινη από το κεράσι), η οποία είναι γραμμένη σε αντίστιξη με φλογέρα σοπράνο. Ο Πολύφημος απειλεί με βία, αλλά κάπως ηρεμεί από τον αμερόληπτο βοσκό Κορίδωνα («Would you gain the tender creature» / Θα κερδίσεις το τρυφερό πλάσμα). Εν τω μεταξύ, ο Άκις αγνοεί την προειδοποίηση του Δάμωνα για την φευγαλέα ύπαρξη της ηδονής του έρωτα («Consider, fond shepherd» / Σκέψου, αθώε βοσκέ) και απαντά με εχθρότητα και την αποφασιστικότητα να αντισταθεί («Love sounds th' alarm» Η αγάπη ηχεί τόσο δυνατά). Ο Άκις και η Γαλάτεια υπόσχονται αιώνια πίστη ο ένας στον άλλον σε αυτό που ξεκινά ως ντουέτο («The flocks shall leave the mountains» / Τα κοπάδια θα εγκαταλείψουν τα βουνά), αλλά τελικά μετατρέπεται σε τρίο όταν ο Πολύφημος εισβάλλει και σε έξαλλη κατάσταση δολοφονεί τον Άκη. Η Γαλάτεια, μαζί με τον χορό, θρηνεί την απώλεια του έρωτά της («Must I my Acis still bemoan» / Πρέπει να θρηνώ τον Άκη μου ακόμα). Ο χορός της υπενθυμίζει τη θεϊκότητά της και ότι με τις δυνάμεις της μπορεί να μεταμορφώσει το σώμα του Άκη σε ένα όμορφο σιντριβάνι. Το έργο κλείνει με την μακρόσυρτη άρια της Γαλάτειας («Heart, the seat of soft delight» / Καρδιά, το σύμβολο της απαλής ηδονής), στην οποία ασκεί τις δυνάμεις της για να πραγματοποιήσει τη μεταμόρφωση, καταλήγοντας με τον χορό να γιορτάζει την αθανασία του Άκη.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Το λιμπρέτο του 1718 (στα αγγλικά)
• Παρτιτούρες στο International Music Score Library Project