Գայանե (բալետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գայանե (այլ կիրառումներ)

Գայանե
Տեսակ	բալետ
Խորեոգրաֆ	Nina Aleksandrovna Anisimova?
Կոմպոզիտոր	Արամ Խաչատրյան
Առաջին ներկայացում	դեկտեմբերի 9, 1942
Gayane Վիքիպահեստում

Գայանե, հայկական ազգային առաջին բալետն է՝ երեք գործողությամբ, հեղինակ՝ Արամ Խաչատրյան, լիբրետոն Կոնստանտին Դերժավինի։

Առաջին անգամ Հայաստանում բեմադրվել է 1947 թվականին Վիլեն Գալստյանի՝ նոր բեմադրությամբ, դեկորացիան Մինաս Ավետիսյանի։

Բալետի վերջին գործողության համար գրած Սուսերով պար հատվածը համաշխարհային ճանաչում ունի։

Պատմություն

Գրվել է Անաստաս Միկոյանի առաջարկով։ Գայանե բալետն ի սկզբանե կոչվում էր «Երջանկություն», հետագայում այն վերանայվել և վերանվանվել է «Գայանե»։

Առաջին բեմադրությունը եղել է 1942 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Պերմում, Լենինգրադի Կիրովի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի ուժերով, որը վերաբեմադրվել է 1952 թվականին։

Հայաստանում առաջին անգամ բեմադրվել է 1947 թվականին, Երևանում, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում՝ Վիլեն Գալստյանի բեմադրությամբ, իսկ դեկորացիաները հեղինակել է Մինաս Ավետիսյանը։

Գործող անձինք

• Հովհաննես, կոլտնտեսության նախագահ
• Գայանե, նրա դուստրը
• Արմեն, հովիվ
• Նունե, կոլտնտեսուհի
• Կարեն կոլտնտեսության աշխատող
• Կազակով, սահմանապահ ջոկատի պետ
• Անծանոթ
• Գիքո, կոլտնտեսական
• Այշա, կոլտնտեսուհի
• Իզմայիլ
• Ագրոնոմ
• Երկրաբաններ
• Սահմանապահ խմբի ղեկավար

Սյուժե

Գործողությունները կատարվում են Հայաստանում 20-րդ դարի 30-ական թվականներին։

1-ին գործողություն

Հայկական կոլտնտեսությունում գյուղացիները բամբակ են հնձում։ Նրանց թվում են հերոսուհի Գայանեն, նրա հայր Հովհաննեսը, եղբայր Արմենը և կրտսեր քույր Նունեն։ Նրանք աշխատասիրության օրինակներ են` ի տարբերություն Գայանեի ամուսնու՝ ծույլ հարբեցող Գիքոյի։ Նա նկատողություն է անում Գիքոյին նրա վատ վարքի համար, որը վերածվում է վեճի։ Ապա ժամանում է խորհրդային սահմանապահ զորքերի հրամանատար Կազակովը, ում ողջունում են պարով։ Տեսնելով, որ Գայանեն ծաղկեփունջ է նվիրում Կազակովին, Գիքոն բռնի կերպով խլում է նրանից ծաղկեփունջը և, անտեսելով բոլորի հանդիմանությունը՝ անհետանում է։

2-րդ գործողություն

Գայանեի տանը մարդիկ մխիթարում են Գայանեին, ով դատապարտում է ամուսնու անբարոյական վարքագիծը։ Լսվում են գորգագործների երգող ձայները։ Երբ Գիքոն վերադառնում է, բոլորը դուրս են գալիս։ Գայանեն երգելով քնեցնում է իր երեխային` Հռիփսիմեին։ Երեք մաքսանենգներ գալիս են Գիքոյին տեսնելու։ Նրանք դավադրություն են կազմակերպում՝ կիսելու իրենց կողմից յուրացված պետական ​​գումարը, հրդեհելու բամբակի պահեստը և փախչելու արտասահման։ Լսելով նրանց դավադրությունը՝ Գայանեն նկատողություն է անում ամուսնուն, բայց վերջինս նրան նետում է մեկ այլ սենյակ և փակում։

3-րդ գործողություն

Կոլտնտեսության մոտ լեռնային տարածքում գտնվող քրդական բնակավայրում շատ մարդիկ են ապրում, այդ թվում՝ Գայանեի եղբայր Արմենը, քուրդ աղջիկ Այշեն և նրան սիրող քուրդ երիտասարդ Իզմայիլը։ Գիքոն և երեք մաքսանենգները ժամանում են՝ հարցնելով Արմենին ճանապարհը։ Նրանց մտադրությունների և գործունեության մասին մտածելով՝ նա մի քանի քուրդ երիտասարդ է ուղարկում` Կազակովին բերելու։ Նկատելով դա՝ Գիքոն և իր խումբը փորձում են սպանել Արմենին, բայց Կազակովը հայտնվում է ժամանակին և ձերբակալում երեք մաքսանենգներին։ Սակայն Գիքոն փախչում է և հրդեհում բամբակի պահեստը։ Պահի խառնաշփոթի մեջ փախչելու փորձ անելով՝ Գիքոյին գտնում է Գայանեն, ով կարողացավ փախչել այն սենյակից, որտեղ նա բանտարկված էր։ Գիկոն սպառնում է Գայանեին, որ իրենց երեխային՝ Հռիփսիմեին, ժայռից կնետի։ Քանի որ Գայանեն չի հանձնվում, Գիքոն դաշույնով խփում է նրան։ Լսելով նրա ճիչը՝ Կազակովը վազում է և ձերբակալում Գիքոյին։ Կազակովը նվիրվածությամբ հոգ է տանում Գայանեի մասին, և նա ապաքինվում է։ Երկուսի միջև սեր է աճում։

4-րդ գործողություն

Մեկ տարի անց կոլտնտեսությունում տեղի է ունենում վերակառուցված պահեստի բացման արարողությունը, ինչպես նաև երեք հարսանիք՝ Գայանեի և Կազակովի, Արմենի և Այշեի, Կարենի և Նունեի: Տեղական կոլորիտով հարուստ ժողովրդական պարերը կատարվում են մեկը մյուսի հետևից: Բալետն ավարտվում է բոլորի օրհնության ներքո: