Աբովյան (քաղաք)

Աբովյան
Քաղաք
	Աբովյան
Դրոշ	Զինանշան
Աբովյան համայնքի դրոշ	Աբովյան համայնքի գերբ
	Ձախից աջ՝ Սբ․ Հովհաննես եկեղեցին, քաղաքի համայնապատկերը վերևից, քաղաքի հրապարակը, Խաչատուր Աբովյանի հուշարձանը, Աբովյան քաղաքի համայնապատկերը
	40°16′26″N 44°37′32″E / 40.27389°N 44.62556°E
Երկիր	Հայաստան
Մարզ	Կոտայքի
Համայնք	Կոտայքի մարզ
Քաղաքապետ	Էդուարդ Բաբայան
Հիմնադրված է	1963 թ.
Առաջին հիշատակում	13-րդ դար
Մակերես	11 կմ²
ԲԾՄ	1450 մետր
Պաշտոնական լեզու	Հայերեն
Բնակչություն	▲44 400 մարդ (2015)
Ազգային կազմ	Հայեր, ռուսներ, եզդիներ, քրդեր, ասորիներ, մոլոկաններ
Կրոնական կազմ	Հայ Առաքելական եկեղեցի Ավետարանականներ
Տեղաբնականուն	աբովյանցի
Ժամային գոտի	UTC+4
Հեռախոսային կոդ	222
Փոստային դասիչ	2201—2208
Պաշտոնական կայք	abovyan.am
	Աբովյան (քաղաք) (Հայաստան)
	Աբովյան (քաղաք) (Հայաստան)
	Աբովյան Վիքիպահեստում

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աբովյան (այլ կիրառումներ)

Աբովյան, քաղաք Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Բնակչությունը՝ 60.159 հազար մարդ (2022 թվական)։

Աշխարհագրություն

Քաղաքը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1360 մ բարձրության վրա։ Գտնվում է Երևանից 16 կմ հյուսիս-արևելք և 36 կմ հարավ-արևելք մարզկենտրոն Հրազդանից։

Համարվում է Երևան քաղաքի արբանյակը։ Աբովյան քաղաքով է անցնում Երևանը հանրապետության հյուսիս-արևելքին կապող ավտոճանապարհը, որը կապում է Երևան, Աշտարակ, Հրազդան քաղաքները և շրջանի գյուղերը տանող խճուղիներ։ Աբովյանը գտնվում է Երևան-Սևան երկաթուղու հատման վայրում։ Այս պատճառով Աբովյանը երբեմն անվանում են Երևանի «հյուսիսային դարպաս»։

Ունի երկաթուղային կայարան՝ Երևան-Սևան ուղղությամբ։

Պատմություն

Աբովյանի տեղում բնակավայր է եղել հնագույն ժամանակներից։ Այստեղ հայտնաբերվել են Արամի և Արգիշտի Ա (մ.թ.ա. VIII դ.) սեպագիր արձանագրություն, քաղաքի հարավային մասում կան մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակի կիկլոպյան ամրոց, բնակատեղի և դամբարաններ։ Քաղաքի եզրում են գտնվում «Էլառ-Դարանի» ամրոցը (մ.թ.ա. 3-րդ-1-ին հզմ.) և Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին (Ուրուբա, Դարանի, Էլար)։

Մինչև 1961 թվականին կոչվել է Էլար. վերանվանվել է ի պատիվ Խաչատուր Աբովյանի։ Քաղաք է 1963 թվականից։ Նախաուրարտական շրջանում կոչվել է Դարանի^[2]:

Բնակչություն

Բնակչության մի մասը հայրենադարձվել է Իրանից 1960-70-ական թթ։ 1973 թվականի դրությամբ ուներ 28 500 բնակիչ՝ հայեր, նաև ռուսներ, ուկրաինացիներ։ Բնակչության մոտ մեկ երրորդը հայրենադարձներ են, գլխավորապես՝ Իրանից և Սիրիայից։

Ըստ 2015 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 44.400 մարդ^[3]։

Բնակչության 1873-2015 թվականների վիճակագրություն

Տարի	Բնակչություն
1873	359 մարդ	^[4]
1897	548 մարդ	^[5]
1926	897 մարդ	^[5]
1939	1024 մարդ	^[5]
1959	2289 մարդ	^[5]
1970	14 700 մարդ	^[5]
1973	28 500 մարդ
1976	38 400 մարդ	^[5]
1989	58 671 մարդ	^[5]
2001	44 596 մարդ	^[5]^[6]
2004	44 800 մարդ	^[5]
2010	46 500 մարդ	^[7]
2011	43 495 մարդ	^[6]
2015	44 400 մարդ

Տնտեսություն

Խորհրդային տարիներին Աբովյանն հանրապետության ամենաարագ աճող քաղաքն էր (1963-1973 թթ. բնակչությունն ավելացել է 15 անգամ), արդյունաբերական կարևոր կենտրոն։ Արդյունաբերական արտադրանքի կեսից ավելին տալիս է ոչ մետաղատար ճշգրիտ մեքենաշինությունը, մոտ մեկ քառորդը՝ շինանյութերի, 10% սննդի արդյունաբերությունը։ Զարգանում էր էլեկտրոնային սարքաշինությունը։ Կարևոր ձեռնարկություններ էին նաև երկաթբետոնե կառուցվածքների գործարանը, շինարարական իրերի կոմբինատը, կահույքի ֆաբրիկան։ Գործում էին միութենական նշանակության արդյունաբերական ձեռնարկություններ, այդ թվում կենսաքիմիական պատրաստուկների գործարանը։

Աբովյանը սերտորեն կապված է Երևանի հետ, կատարում է քաղաք-արբանյակի դեր, միաժամանակ Երևանի հյուսիսարևելյան մերձքաղաքային գյուղատնտեսական գոտու կենտրոնն է (մսա-կաթնային և բանջարաբուծական խորհրդային տնտեսություն)։ Արագ տեմպերով է զարգանում բնակարանային շինարարությունը։ Բնակելի տարածությունը 1973-ի սկզբին շուրջ 264 հզ. մ² էր։

Աբովյանը կառուցապատվում է ժամանակակից քաղաքաշինության կանոններով, ունի լայն փողոցներ, ջրմուղ-կոյուղի, գազամուղ, հեռախոսային ցանց։

Աբովյանում հայտնաբերված են մ.թ.ա. III-II հազարամյակների բնակատեղիներ և դամբարաններ։

Աբովյանը Արցախյան պատերազմում

Լուսանկարներ

Թանգարան
Խաչատուր Աբովյան

Քույր քաղաքներ

Վիլյորբան, Ֆրանսիա

Ծանոթագրություններ

↑ GEOnet Names Server — 2018.
↑ Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). Աշխարհագրական անունների բառարան. Երևան: «Լույս». էջ 8.
↑ Հայաստանի Հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ։
↑ Сборник сведений по Кавказу — 1879. — Vol. V. — P. 10.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Հայաստանի բնակավայրերի բառարան (հայ.) — Երևան: 2008. — 184 p.
1 2 https://www.citypopulation.de/en/armenia/kotayk/abovyan/0700201__abovyan/
↑ https://armstat.am/file/article/demos_10_2.pdf

Արտաքին հղումներ

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Աբովյան (քաղաք)» հոդվածին։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 1, էջ 34)։

[_108d98eb3c3f1893-1] GEOnet Names Server — 2018.

[2] Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). Աշխարհագրական անունների բառարան. Երևան: «Լույս». էջ 8.

[3] Հայաստանի Հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ։

[_9d56db82c012f1c4-4] Сборник сведений по Кавказу — 1879. — Vol. V. — P. 10.

[_2f851511682cb372-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Հայաստանի բնակավայրերի բառարան (հայ.) — Երևան: 2008. — 184 p.

[_99870428aaa586fb-6] 1 2 https://www.citypopulation.de/en/armenia/kotayk/abovyan/0700201__abovyan/

[_082a8ea45f4f5125-7] ttps://armstat.am/file/article/demos_10_2.pdf

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]