ویکیپدیا:خرابکاری
 | این صفحه یکی از سیاستهای ویکیپدیای فارسی است. این سیاست در نزد عدهٔ زیادی از ویرایشگران مقبولیت دارد و تفاهم بر آن است که همهٔ کاربران ملزم به پیروی از آناند. قبل از انجام هر گونه تغییری در این صفحه، بایستی بر روی آن اجماع شده باشد. |
خرابکاری به هرگونه افزودن، زدودن، و تغییر مطلب بهطور عمدی برای ضربهزدن به دانشنامه اطلاق میشود. معمولترین نوع خرابکاری جایگزینی متن موجود با الفاظ رکیک، خالیکردن صفحه، یا افزودن مطالب بیربط و خزعبلات است.
هرگونه کوشش برخاسته از حسن نیت برای ارتقای سطح ویکی، حتی اگر ناشیانه، با بیمبالاتی و خامدستانه باشد، خرابکاری نیست. بهعلاوه، ویرایشهای بهظاهر بداندیشانه اگر بهوضوح نیت بد را نشان ندهند خرابکاری بهحساب نمیآیند.
خرابکاری تخطی از سیاستهای ویکیپدیا تلقی میشود؛ بنابراین، باید کشف شود و با آن برخورد صورت گیرد. اگر خودتان نمیتوانید با آن برخورد کنید از کاربران دیگر کمک بخواهید.
بسیاری از خرابکاریها عظیم و چشمگیر نیستند و نیز همهٔ تغییراتِ بزرگ و جنجالبرانگیز خرابکاری محسوب نمیشوند. باید دقت خاصی مبذول شود که آیا اطلاعات جدیدِ واردشده درست است یا خیر، و آیا تغییر، خرابکاری محسوب میشود یا نه.
اگر با خرابکاری کاربری مواجه شدید با یکی از مدیران تماس بگیرید یا در صفحه بحث کاربر خرابکار، یکی از الگوهای خرابکاری را ثبت کنید.
انواع خرابکاری
معمولترین انواع خرابکاری در ویکیپدیا از این قرارند:
- خالیکردن: حذف تمام یا بخش بزرگی از نوشتار، بدون ارائهٔ دلیلِ وارد و معتبر. حذف مطالب ممکن است ایرادی نداشتهباشد، به شرطی که دلیل حذف مطلب بهوضوح بهصورت روشن تنها با مشاهدهٔ متن حذفشده قابل دریافت باشد، یا اینکه دلیل بسیار محکم و غیرقابلتردیدی برای حذف مطلب از قبل ارائه شده باشد، بدین شکل که، پیوندی ارائهشده باشد و خلاصه ویرایش ارائهشده به جایی مستند شده باشد. حذفهایی که میتواند مورد قبول قرار گیرند عبارتاند از حذف قسمتی از «زندگینامهٔ» یک فرد زنده، چراکه این حذف ممکن است به این دلیل صورت پذیرد که «مطلبِ نادرستی» را بتوان حذف کرد.
- افزودن هرزنامه (اسپم): افزودن پیوندهای بیرونی و نامناسبِ تبلیغاتی یا تبلیغ برای خود.
- خرابکاری رباتی: برنامه یا رباتی که تعداد فراوانی (صدها یا هزاران) مقاله را خالی میکند یا پیوندهای تبلیغاتی در آنها میگذارد.
- خرابکاری بچگانه: پاککردن صفحهها یا افزودن پیامهای بچگانه.
- خرابکاری کلکآمیز: افزودن عمدی مطالب کذب، بهویژه به مقالات افراد زنده، با اطلاعات کلکزنانه، خرابکاری محسوب میشود.
- خرابکاری آبزیرِکاهانه: کشف این گونه خرابکاری دشوارتر است. افزودن اطلاعات غلط (چاهنمایانه) و تغییر تاریخها نمونههایی از این گونه خرابکاریاند.
- خرابکاری برای جلب توجه: افزودن ناسزا و ناسزا یا استفاده از نامهای کاربری زشت و جایگزینی مقالات با نوشتارهای تمسخرآمیز.
- خرابکاری در صفحه کاربری: جایگزینی متن صفحههای کاربری با ناسزا و الفاظ رکیک.
- خرابکاری تصویری: بارکردن عکسهای تحریکآمیز، شعارهای سیاسی، و غیره. همچنین، بارکردن چندینوچندبارهٔ یک تصویر فاقد منبع و اجازهٔ تکثیر، حتی پس از تذکر، خرابکاری بهحساب میآید.
- سوءاستفاده از برچسبها: {{نامزد حذف}}کردنهای برخاسته از سوءنیت برای مقالههایی که سزاوار حذف نیستند و خرابکاریهایی از این قبیل.
- خرابکاری در الگوها.
- خرابکاری با انتقال صفحه: انتقال صفحهها به صفحاتی با عنوانهای زشت یا مهمل و بیمعنی.
- خرابکاری انتقال مسیری: انتقال مسیر دادن مقالهها یا صفحات بحث به تصاویر یا مقالات زشت.
- خرابکاری پیوندی: تغییر مقصد پیوندها با حفظ نام ظاهری.
- خرابکاری جلوگیرانه: برداشتن برچسبهای تمیزکاری یا حق تکثیر و حذف و….
- حذف هشدار: حذف برچسبهای هشدار خرابکاری نیز خرابکاری محسوب میشود.
- خرابکاری اجقوجقی: جایگزینی اطلاعات مربوط به مبحث با نویسههای تصادفی یا فقط افزودن نویسههای تصادفی به صفحه؛ مثلاً: «شصکب ینتبداشک».
- تغییر پیامهای دیگران: ویرایش پیامهای امضاشدهٔ دیگران، به طوری که معنی جمله یا عبارت کاملاً عوض شود. (مانند عوض کردن رأی سایر کاربران). مورد استثنا، حملات شخصی است که تازه بازهم توافق کامل بر سر آن وجود ندارد. مورد استثنای دیگر، افزودن امضای «گمنام یا ناشناس» برای پیامهایی با نویسندهای گمنام است.
- حذف نادرست برچسبهای مناقشه: این برچسبها بیانگر آناند که افراد با مقالهٔ موردنظر مشکل دارند. تا پیش از کسب اطمینان مبنی بر پایانیافتن مناقشه برچسب را برندارید. بهعنوان یک قانون کلی: برچسبهای مناقشه را بیشتر از دو بار در ۲۴ ساعت برندارید.
- خرابکاری در صفحه بحث: حذف پیامهای دیگران از صفحه بحث مقالات یا حذف بخشی از آن معمولاً خرابکاری تلقی میشود. پاککردن حملات شخصی معمولاً بلامانع است. همچنین، بایگانیکردن صفحهٔ بحثی طولانی اشکالی ندارد. این قانون شامل صفحهٔ بحث کاربری افراد نمیشود؛ چراکه معمولاً افراد اجازه دارند پیامهای خارجی را به میل خود حذف کنند.
- خرابکاری در صفحه سیاستها: پاککردن یا تغییر آن بخش از سیاستهای رسمی ویکیپدیا که شخص خرابکار با آن مخالف است، بدون آنکه در این مورد رأیگیری کند یا به نتیجهٔ رأیگیریهای پیشین احترام بگذارد. ایضاح سیاست با تغییر جملهبندی (ولی حفظ مضمون) خرابکاری نیست.
- خرابکاری حقتکثیری: افزودن دانسته و آگاهانهٔ مطالب دارای حق تکثیر به مقالههای ویکیپدیا تخطی از سیاست ویکیپدیا است و خرابکاری محسوب میشود. ازآنجاکه ممکن است کاربران ندانند که مطلبی دارای حق تکثیر است یا از سیاست ویکیپدیا در این مورد آگاه نباشند، این کار تنها هنگامی خرابکاری محسوب میشود که پس از مشخصشدن حق تکثیر مطلب و تذکرهای لازم تکرار شود.
- خرابکاری ایجاد حساب: درستکردن نامهای کاربری اهانتآمیز بهعمد خرابکاری محسوب میشود، خواه از نام کاربری استفاده بشود یا نشود.
- سوءاستفاده برای تبلیغ: قراردادن رایانامه/ایمیل در نوشتهها یا تبلیغ وبگاه یا وبنوشت/وبلاگ خود در صفحهٔ دیگران که موضوع متفاوتی دارد.
آنچه خرابکاری نیست
کارهای زیر گرچه گاه خرابکاری نامیده میشوند، معمولاً خرابکاری محسوب نمیشوند. بههرحال، با هر مورد باید بهطور مستقل برخورد کرد، و باید ملاحظه کرد که آیا کنشها، سیاستها، و رهنمودهای ویکیپدیا را نقض میکنند یا نه. اگر کاربری موقعیتهایی را که خرابکاری نیستند چنان تلقی کند، ممکن است با دلسردکردن یا بیرونراندن کاربران احتمالی به دانشنامه ضربه بزند.
- ویرایشهای جسورانه
- ویرایشهای جسورانه، گرچه ممکن است پیش از اجماع رخ دهند یا با اجماعهای پیشین ناسازگار باشند، خرابکاری نیستند، مگراینکه دیگر جنبههای این ویرایشها آنان را خرابکاری کند. جامعهٔ ویکیپدیا کاربران را تشویق میکند جسور باشند، و به نقش ویرایشهای جسورانه در دستیابی به اجماع معترف است.
- آزمایش کاربری تازهکار
- گاهی کاربران تازهای که دکمهٔ «این صفحه را ویرایش کنید» را کشف میکنند، میخواهند ببینند که آیا واقعاً میتوانند صفحه را ویرایش کنند یا نه؛ بنابراین، تنها چیزکی مینویسند تا آزمایشی کرده باشند. این خرابکاری نیست. باید با این کاربران بهگرمی برخورد شود و به صفحه تمرین رهنمون شوند تا به آزمایشها و تمرینهای خود ادامه دهند؛ مثلاً با استفاده از الگوی {{امتحان}}. حتی گاهی آنان، پس از اطلاع از این امر، تغییرات خود را برمیگردانند.
- آموختن نشانهگذاری ویکی و شیوهنامه
- بعضی کاربران نیاز به قدری زمان برای یادگیری زبان نشانهگذاری ویکی دارند؛ بنابراین، زمانی را صرف آزمایش و امتحان میکنند تا مثلاً ببینند چگونه میتوانند پیوندهای داخلی و خارجی ایجاد کنند. بهجای اینکه به آنها انگِ «خرابکار» بزنید، شیوهٔ صحیح و استاندارد کاری را که با آن مشکل دارند به ایشان گوشزد کنید. همچنین، میتوانید آنها را به صفحه راهنما ارجاع دهید.
- نقض دیدگاه بیطرف
- درک سیاست «دیدگاه بیطرف» برای بسیاری از ما دشوار است. حتی بعضی از ویکینویسان کهنهکار نیز، گاه بهاشتباه، مطالبی را به مقالهها میافزایند که آنچنانکه باید و شاید با سیاست دیدگاه بیطرف هماهنگ نیست. هرآینه همهٔ ما کمابیش اسیر تعصبات خویشیم. هرچند جای تأسف دارد، اما این خرابکاری نیست!
- اشتباه
- گاهی ممکن است بعضی از کاربران مطالب نادرست یا غیردقیق به مقالهها بیفزایند که به ظن خودشان درست است؛ بنابراین، آنها با نیتی خیر، سعی در ارتقای سطح این دانشنامه میکنند. اگر معتقدید که مطلبی نادرست به مقاله افزوده شده است ابتدا اطمینان حاصل کنید که واقعاً نادرست است. در مرحلهٔ بعد، پیرامون صحت واقعیتهای مطرحشده با نویسنده (کاربر موردنظر) به بحث بنشینید.
- یکدندگی
- بعضی از کاربران نمیتوانند با کاربران دیگری که میخواهند با آنان در صفحهٔ بحث مقاله گفتوگو کنند به توافق برسند و، بهتناوب، تغییراتی در مقاله میدهند که خلاف نظر بقیه است. این جای بسی تأسف دارد، ولی خرابکاری نیست. (البته ممکن است مشمول قانون سهبرگردان شوند). درصورت برخورد با چنین مواردی میتوانید به صفحهٔ حلوفصل اختلافات رجوع کنید و راهنمایی بجویید.
- اذیت و آزار و حملات شخصی
- سیاست ویکیپدیا در این باره واضح و روشن است. آزار و همچنین حملات شخصی ممنوع است. بعضی از نمونههای اذیت و آزار به شکل خرابکاری (مثلاً در صفحهٔ کاربری افراد) است. اما، بهطور کلی، باید بهخاطر داشت که اذیت و آزار افراد بهخودیخود خرابکاری نیست.
هشدارها
هدف از هشدار به کاربری که خرابکاری کرده است، آگاهیرسانی به کاربر با این مضمون است که رفتار کاربر آزاردهنده، نکوهیده، و ممنوع است. هشدار به کاربر، بهدنبال انطباق کاربر با سیاستها است. همهٔ آنچه که خرابکاری بهنظر میرسد، لزوماً با سوءنیت انجام نمیگیرد، و یک هشدار و توصیهٔ مؤدبانه میتواند کاربرانی را که از ماهیت اقدامات خود آگاهی ندارند آگاه کند. هشدار حتی ممکن است کاربرِ با سوءنیت را از ادامهٔ رفتار خود منصرف کند، بهویژه در تشدید هشدارها و هنگامی که کاربر از پیامدهای ادامهدادنِ کنش خود آگاه میشود.
بهطور کلی، هشدار یک کاربر برای خرابکاری، یک پیشنیاز برای «مداخلهٔ مدیریتی» است. به همین دلیل، کاربران باید برای هر خرابکاری هشدار دریافت کرده باشند. (راهنمایی زیر را برای آنچه بهمنزلهٔ یک خرابکاری است، ببینید).
چگونه به کاربر خرابکار هشدار دهیم
فهرست هشدارها بههمراه توضیحات آن در بخش زیرین قرار داده شده است. از هر هشدار در مورد خاص خود استفاده کنید.
فرض حسن نیت تحت شرایطی پذیرفتنی است (مانند کاربری که از سیاستها و رهنمودهای دانشنامه بیاطلاع است). در شرایطی هم ممکن است کاربری هیچ حسن نیتی نداشته باشد یا حتی سوءنیت نشان دهد.
بهطور کلی، هشدار جدید نباید در پی هشدار قبلی داده شود، مگر اینکه یک کاربر، هشدار را دریافت کرده و به آن توجه نکردهباشد؛ بنابراین، اگر یک کاربر خرابکاری کند و پیش از اینکه نگهبان بتواند به او دربارهٔ خرابکاری هشدار بدهد، کاربر یک خرابکاری دیگر هم انجام دهد، نگهبان نباید هشدار را تشدید کند (برای مثال: بهجای هشدارِ آغازین، هشدارِ نهایی بدهد) یا در عملِ کاربر مداخلهٔ مدیریتی کند.
اگر کاربری هشدار را دریافت کرد و پس از دریافت آن همچنان به خرابکاری ادامه داد، هشدار ممکن است تشدید شود یا گزارش کنشهای کاربر بهمنظور مداخلهٔ مدیریتی داده شود.
الگوهای خرابکاری
| الگو | نمایش نتیجه | محل قرارگرفتن در مقاله | ||
|---|---|---|---|---|
| {{جا:امتحان}}~~~~ | استفاده از صفحهٔ تمرین درود، از مشارکت شما در گسترش ویکیپدیا خوشحالیم. برای آزمودن امکانات ویرایشی یا نوشتن متنها و مقالههای آزمایشی از صفحهٔ تمرین ویکیپدیا یا صفحهٔ تمرین خودتان استفاده کنید. همچنین اگر مقالهتان آماده قرار گرفتن در فضای اصلی نیست، میتوانید آن را در فضای پیشنویس ایجاد و پس از تکمیل به فضای مقاله منتقل کنید. برای آگاهی بیشتر راهنمای ویرایش صفحهها، آموزشهای سریع و خودآموزهای ویکیپدیای فارسی را مطالعه فرمایید. |
برای کاربری که به دلیل ناآشنایی با شیوهٔ نوشتن متنها در ویکیپدیا بهطور غیرعمدی در صفحات خرابکاریِ آزمایشی انجام داده است. با اعمال این دستور، در صفحهٔ بحث کاربرِ ناوارد پیامی برای او نوشته میشود که شامل پیوندهایی در جهت راهنمایی و آموزش وی است. | ||
| {{جا:هشدار خرابکاری}}~~~~ |  با درود! تغییراتی که در صفحهها میدهید خرابکاری محسوب میشود، خواهشمندیم که دست نگه دارید. برای تمرین به صفحهٔ تمرین بروید. برای کسب اطلاعات بیشتر به صفحهٔ راهنما رجوع کنید. |
در صفحهٔ بحث کاربری که دست به خرابکاری زده است ولی نیت بدش هنوز صددرصد مشخص نیست، این الگو را وارد کنید. | ||
| {{جا:آخرین هشدار خرابکاری}}~~~~ |  درود. شما براساس سیاستهای ویکیپدیا، کاربر خرابکار تشخیص داده شدهاید. منش خود را نسبت به ویکیپدیا تغییر دهید. در غیر این صورت دسترسی شما برای مدت محدود یا نامحدود قطع خواهد شد. این آخرین هشدار است. |
این آخرین هشدار به خرابکار خواهد بود. | ||
| {{جا:خرابکار}}~~~~ |
|
برای کاربری که (معمولاً) با هدف و غرض در صفحهای خرابکاری انجام داده است. این پیام نام وی را در فهرستی با نام رده:برای اقدام مدیران ثبت میکند تا مدیران به موضوع رسیدگی کنند. | ||
| {{جا:هشدار فحاشی}}~~~~ | با درود! ویکیپدیا جای بهکارگیری الفاظ زشت، هتاکی یا فحاشی در مقالات، صفحات بحث یا نسبت به دیگر کاربران نیست. ادامهٔ این روند منجر به قطع دسترسی شما خواهد شد. احتمالاً یکی از مدیران این مسئله را بهزودی بررسی خواهد کرد. |
در صفحهٔ بحث کاربری که اقدام به فحاشی در مقالات، صفحات بحث، یا نسبت به دیگر کاربران کرده باشد. | ||
| {{جا:ستایش}}~~~~ |
|
در صفحهٔ بحث کاربری که در مقالات اقدام به بهکارگیری القاب و وندهای احترامآمیز و ستایشی کرده باشد. | ||
| {{جا:سؤال نامربوط}}~~~~ |
|
در صفحهٔ بحث کاربری یا ویکیپدیا:درخواست راهنمایی در جواب به سؤالات نامربوط و مشکوک به به بازی گرفتن سامانه |
ردیابی خرابکاری
برای آگاهییافتن دربارهٔ شیوههای مختلف ردیابی خرابکاری به صفحهٔ ویکیپدیا:نگهبانی رجوع کنید.
| محتوایی |
| ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| رفتاری |
| ||||||||
| حذف |
| ||||||||
| اجرایی |
| ||||||||
| ویرایشی |
| ||||||||
| محتوای پروژه |
| ||||||||
| بنیاد ویکیمدیا |
| ||||||||
