Πεντάλοφος Θεσσαλονίκης
Συντεταγμένες: 40°44′35″N 22°51′9″E / 40.74306°N 22.85250°E
| Πεντάλοφος | |
|---|---|
| Διοίκηση | |
| Χώρα | Ελλάδα |
| Περιφέρεια | Κεντρική Μακεδονία |
| Περιφερειακή Ενότητα | Θεσσαλονίκης |
| Δήμος | Θεσσαλονίκης |
| Δημοτική Ενότητα | Καλλιθέας |
| Γεωγραφία | |
| Γεωγραφικό διαμέρισμα | Μακεδονία |
| Νομός | Θεσσαλονίκης |
| Υψόμετρο | 122 |
| Πληθυσμός | |
| Μόνιμος | 1.871 |
| Έτος απογραφής | 2021 |
| Πληροφορίες | |
| Ταχ. κώδικας | 545 00 |
| Τηλ. κωδικός | 231 |
 Σχετικά πολυμέσα | |
Ο Πεντάλοφος είναι κωμόπολη, έδρα της δημοτικής ενότητας Καλλιθέας του δήμου Ωραιοκάστρου, της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται 16 χιλιόμετρα βόρεια της πόλης της Θεσσαλονίκης, στις δυτικές παρυφές του Σιβρίου. Δυτικά της κωμόπολης ρέει ο Γαλλικός ποταμός.
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Πεντάλοφος κατά την Μέση Νεολιθική Εποχή 5.600 π.Χ.
Αρχαιολογικά κατάλοιπα ανθρώπινης δραστηριότητας στην Κεντρική Μακεδονία -μεταξύ άλλων περιοχών και στον ορεινό όγκο της ευρύτερης περιοχής του Πενταλόφου- από την προϊστορική έως τη βυζαντινή περίοδο έχει φέρει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη, στο πλαίσιο των κατασκευαστικών εργασιών του Διαδριατικού Αγωγού Φυσικού Αερίου (ΤΑΡ AG).[1]
Η αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων της περιοχής, υπό την προϊσταμένη Μαρία Τσιάπαλη και την υπεύθυνη αρχαιολόγο Άννα Παντή, ξεχώρισε τα παρακάτω ως σημαντικότερα ευρήματα για τον Πεντάλοφο:
- Προϊστορικό οικισμό με δύο φάσεις κατοίκησης στον Πεντάλοφο.
Τα ευρήματα των ανασκαφών στον ορεινό όγκο του Πενταλόφου μας πληροφορούν ότι υπήρχε ανθρώπινη δραστηριότητα και η περιοχή κατοικούνταν από την Μέση Νεολιθική εποχή, δηλαδή από το 5600 π.Χ. περίπου. Ο οικισμός του Πενταλόφου αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα επάλληλης κατοίκησης στο χώρο της Κεντρικής Μακεδονίας, καταδεικνύοντας ότι οι εκτεταμένοι οικισμοί δεν αποτελούσαν αποκλειστικά εποχικές εγκαταστάσεις με μικρή διάρκεια χρήσης[2]
Πρώιμη Τουρκοκρατία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Πεντάλοφος με το όνομα Γραδεμπόριο αναφέρεται από τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Η κωμόπολη ήταν γνωστή για το παρακείμενο πυριτιδοποιείο στο οποίο εργάζονταν πολλοί κάτοικοι. To 1669 παραχωρήθηκαν προνόμια στους κατοίκους του Γραδεμπορίου από την Υψηλή Πύλη, καθώς στα καθήκοντά τους ήταν να φροντίζουν τον καθαρισμό του υδραγωγείου του πυριτιδοποιείου.
Ελληνική Επανάσταση του 1821
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Οι Γραδεμπορίτες συμμετείχαν στην Ελληνική Επανάσταση του 1821, με γνωστότερους αγωνιστές τους Ζαφείριο Μάρκου[3], που πήρε μέρος σε πολλές μάχες στη νότιο Ελλάδα.
Ύστερη Τουρκοκρατία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στον Πεντάλοφο λειτουργούσε Ελληνικό σχολείο, τουλάχιστον από τα μέσα του 19ου αιώνα. Το 1862 αναφέρεται ότι υπάρχουν 79 χριστιανικές οικογένειες. Κατά τη διάρκεια των εθνικών ανταγωνισμών, οι Βούλγαροι πέτυχαν την ίδρυση και Βουλγαρικού σχολείου. Κατέλαβαν μάλιστα και την μία από τις δύο εκκλησίες του χωριού. Όταν οι κομιτατζήδες προσπάθησαν να καταλάβουν και τη δεύτερη εκκλησία, οι Έλληνες κάτοικοι αντέδρασαν και λόγω των επεισοδίων, οι Οθωμανικές αρχές αποφάσισαν το προσωρινό κλείσιμό της.[4][5][6] Η σχέση του Κεμάλ Ατατούρκ με το Γραδεμπόρι: Αξιοσημείωτο είναι ότι, η αδελφή της μητέρας του Κεμάλ Ατατούρκ στα τέλη του 19ου αιώνα διέμενε στο Γραδομπόρι. Το 1888 όταν πέθανε ο πατέρας του, Αλή Ριζά, ο Μουσταφά ήταν οκτώ χρονών και η μητέρα του Ζουμπεϊντέ, τον έστειλε στο Γράδεμπορι, προκειμένου να ανακουφιστεί οικονομικά.
Έπειτα από λίγο καιρό ο Μουσταφά επιστρέφει στην Θεσσαλονίκη και γράφεται στην κατώτερη στρατιωτική σχολή και διαπρέπει. Εκεί ο διοικητής της σχολής του δίνει το παρατσούκλι «Κεμάλ» που θα πει ώριμος[7]
Μακεδονικός Αγώνας
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το καλοκαίρι του 1904, ο κομιτατζής Τσιόπκας εισήλθε με το σώμα του στο Γραδεμπόριο, τρομοκράτησε τους κατοίκους και στρατολόγησε μερικούς απ' αυτούς, μεταξύ των οποίων και δύο Έλληνες διά της βίας. Ο δάσκαλος της κωμόπολης, Μιχαήλ Τριανταφύλλου ενημέρωσε για τα τεκταινόμενα το Ελληνικό Προξενείο Θεσσαλονίκης. Με πληροφορίες του Προξενείου, οι Οθωμανικές αρχές συνέλαβαν και εξόντωσαν τον Τσιόπκα και το σώμα του. Στις 28 Αυγούστου του 1904 εισήλθε στην κώμη ο Αποστόλ Πέτκωφ προκειμένου να τιμωρήσει τους Έλληνες για τις ενέργειές τους. Αφού κατέκαψε την οικία του, σκότωσε τον πρόκριτο Στέργιο Τράικο (Τσιφούτη), τη γυναίκα του Βελίκα και τους δυο γιους του Αναστάσιο και Αστέριο. Κατά το Μακεδονικό Αγώνα οι Γραδεμπορίτες που διακρίθηκαν στον αγώνα για την ελευθερία κατά Οθωμανών και Βουλγάρων, ήταν οι Δημήτριος Δεμερτζής, Δημήτριος Προδρόμου και Κωνσταντίνος Σαροράς.[8][9] Τραϊανός Καλούδης, έπεσε ηρωικώς μαχόμενος τον Απρίλιο 1907 στην λίμνη των Γιαννιτσών. Ευθύς όταν τελείωσαν τα φυσίγγια του ο Καλούδης έπεσε εναντίον των κομιτατζήδων με γυμνή ξιφολόγχη, σκότωσε δύο και έτρεψε σε φυγή τους υπόλοιπους.[10]
Νεότερη Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το 1953 το Γραδεμπόριο μετονομάστηκε σε Πεντάλοφος.[11] Σήμερα στον Πεντάλοφο δραστηριοποιούνται στον τομέα του πολιτισμού και του αθλητισμού ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πενταλόφου και ο Μορφωτικός Αθλητικός Σύλλογος Δόξα Πενταλόφου, αντίστοιχα.
Δημογραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
| Έτος απογραφής | Κάτοικοι |
|---|---|
| 1910 | 420 |
| 1913 | 822 |
| 1920 | 740 |
| 1928 | 907 |
| 1940 | 1.114 |
| 1951 | 1.236 |
| 1961 | 1.344 |
| 1971 | 1.353 |
| 1981 | 1.435 |
| 1991 | 1.563 |
| 2001 | 1.944 |
| 2011 | 2.022 |
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ ΓΚΟΝΤΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ. ΠΕΝΤΑΛΟΦΟΣ (ΓΡΑΔΕΜΠΟΡΙ- ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ) Τόπος με ιστορία αιώνων (Πρώτη έκδοση). ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: ΓΚΟΝΤΗΣ ΣΤ.ΓΕΩΡΓΙΟΣ. σελ. 45,46,47,48. ISBN 978-618-00-4257-3.
Δημοσίευμα του https://www.themata-archaiologias.gr Νέες αρχαιολογικές θέσεις και σημαντικά ευρήματα από τις ανασκαφές για τον ΤΑΡ στην Κεντρική Μακεδονία και τη Θράκη από Πηγή: Trans Adriatic Pipeline Εφορεία Αρχαιοτήτων της περιοχής, προϊσταμένη Μαρία Τσιάπαλη, υπεύθυνη αρχαιολόγος Άννα Παντή
line feed character in|title=at position 39 (βοήθεια); line feed character in|quote=at position 203 (βοήθεια) - ↑ ΓΚΟΝΤΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ (2022) [2022]. «ΠΡΩΤΟ». Στο: Ζ.Δ., επιμ. ΠΕΝΤΑΛΟΦΟΣ (ΓΡΑΔΕΜΠΟΡΙ- ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ) Τόπος με ιστορία αιώνων. ΠΡΩΤΟΣ (ΠΡΩΤΗ έκδοση). Θεσσαλονίκη: ΓΚΟΝΤΗΣ ΣΤ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ. σελ. 45,46,47,48. ISBN 978-618-00-4257-3.
Δημοσίευμα του https://www.themata-archaiologias.gr Νέες αρχαιολογικές θέσεις και σημαντικά ευρήματα από τις ανασκαφές για τον ΤΑΡ στην Κεντρική Μακεδονία και τη Θράκη από Πηγή: Trans Adriatic Pipeline Εφορεία Αρχαιοτήτων της περιοχής, προϊσταμένη Μαρία Τσιάπαλη, υπεύθυνη αρχαιολόγος Άννα Παντή.
line feed character in|quote=at position 204 (βοήθεια); line feed character in|title=at position 39 (βοήθεια) - ↑ Παπαοικονόμου 2016, σελ. 170.
- ↑ «Η Προσφορά της Χαλκιδικής και ιδιαιτέρως του Ταξιάρχη στην Ελλάδα, Δρ. Ερατώ Ζέλλιου Μαστροκώστα, ομιλία στο 2ο Αντάμωμα των Απανταχού Ταξιαρχιωτών, 2008». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2013.
- ↑ «Η αγορά Καπάνι στην παρούσα οικονομική κρίση, Χρήστος Τερζής, Πτυχιακή Εργασία, Σχολή Διοίκησης Οικονομίας, Τμήμα Εμπορίας & Διαφήμισης, ΤΕΙ Θεσσαλονίκης 2009» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 26 Δεκεμβρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2013.
- ↑ «ιστοσελίδα Πολιτιστικού Συλλόγου Πενταλόφου Θεσσαλονίκης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Φεβρουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2013.
- ↑ ΓΚΟΝΤΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ (2022) [2022]. «ΠΡΩΤΟ». Στο: Ζ.Δ., επιμ. ΠΕΝΤΑΛΟΦΟΣ (ΓΡΑΔΕΜΠΟΡΙ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ) Τόπος με ιστορία αιώνων (στα ΕΛΛΗΝΙΚΗ). ΠΡΩΤΟΣ (ΠΡΩΤΗ έκδοση). Θεσσαλονίκη: Αυτοέκδοση. σελ. 68. ISBN 978-618-00-4257-3.
"Κώστας Τομανάς, οι κάτοικοι της παλαιάς Θεσσαλονίκης, σελ.27 ".
More than one of|pages=και|page=specified (βοήθεια) - ↑ «Δημήτριος Λιθοξόου, Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Θεσσαλονίκης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Φεβρουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2013.
- ↑ Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος (επιστημονική επιμέλεια), Αφανείς, γηγενείς Μακεδονομάχοι, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2008, σελ. 61
- ↑ ΓΚΟΝΤΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ (18/12/2022) [2022]. «Πρώτο». Στο: Ζαχαρίου, Δημήτριος, επιμ. ΠΕΝΤΑΛΟΦΟΣ (ΓΡΑΔΕΜΠΟΡΙ- ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ) Τόπος με ιστορία αιώνων (στα Ελληνική). Πρώτος (Πρώτη Έκδοση έκδοση). Θεσσαλονίκη: Αυτοέκδοση. σελ. 83-84. ISBN 978-618-00-4257-3.
"Το ιστορικόν Γραδεμπόριον είς τον Μακεδονικόν αγώνα. Δημοσίευμα την 6-7-1971 στην εφημερίδα Μακεδονία -Του Π.Παπακυριακίδη, δημοδιδασκάλου".
line feed character in|title=at position 39 (βοήθεια); More than one of|pages=και|page=specified (βοήθεια); Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο:|year=, |date=(βοήθεια) - ↑ Πανδέκτης, Μετονομασίες οικισμών
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Παπαοικονόμου, Νικόλαος Εμμ. (2016). Προσωπογραφία αγωνιστών του 1821 από τη Χαλκιδική και τη Θεσσαλονίκη : όψεις της συμβολής της Μακεδονίας στην επανάσταση του 1821 και στη συγκρότηση του πρώτου τακτικού στρατού του Ελληνικού κράτους. Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών. ISBN 978-960-9458-12-2.
