Ντιμπέιτ Φουκώ - Τσόμσκι

Μισέλ Φουκώ

Νόαμ Τσόμσκι

Το Ντιμπέιτ Φουκώ - Τσόμσκι ήταν ένα ντιμπέιτ για την ανθρώπινη φύση, μεταξύ του Μισέλ Φουκώ και του Νόαμ Τσόμσκι στο Πολυτεχνείο του Αϊντχόβεν στην Ολλανδία, στις 22 Οκτωβρίου 1971 στις 7:30 μ.μ. Η συζήτηση μεταδόθηκε στις 28 Νοεμβρίου 1971 στις 21.30. Ο Φουκώ και ο Τσόμσκι προσκλήθηκαν από τον Ολλανδό φιλόσοφο Fons Elders να συζητήσουν ένα πανάρχαιο ερώτημα: «υπάρχει κάτι τέτοιο όπως η «έμφυτη» ανθρώπινη φύση ανεξάρτητα από τις εμπειρίες και τις εξωτερικές επιρροές μας;».

Το ντιμπέιτ

Όπως συνόψισε το θέμα ο συντονιστής: «Όλη η μάθηση που αφορά τον άνθρωπο, από την ιστορία μέχρι τη γλωσσολογία και την ψυχολογία, έρχεται αντιμέτωπη με το ερώτημα αν σε τελική ανάλυση, είμαστε προϊόν όλων των ειδών εξωτερικών παραγόντων ή αν, παρά τις διαφορές μας, έχουμε κάτι που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε κοινή ανθρώπινη φύση με την οποία μπορούμε να αποκαλούμε ο ένας τον άλλον ανθρώπινα όντα». Ο Νόαμ Τσόμσκι και ο Μισέλ Φουκώ υιοθέτησαν αντίθετες απόψεις για το ζήτημα. Ο Τσόμσκι υποστήριξε ότι η ανθρώπινη φύση είναι πραγματική και την ταύτισε με τις έμφυτες δομές του ανθρώπινου μυαλού, σύμφωνα με τη θεωρία του για την καθολική γραμματική. Ο Φουκώ εξήγησε τα ίδια φαινόμενα με αναφορά στις ανθρώπινες κοινωνικές δομές.

Για παράδειγμα, ενώ αναγνώριζε ότι θα ήταν μάταιο να προσπαθήσουμε να προβλέψουμε με ακρίβεια τη φύση μιας μετεπαναστατικής κοινωνίας, ο Τσόμσκι υποστήριξε ότι εξακολουθεί να αξίζει τον κόπο να ασχοληθούμε με το έργο της κατασκευής της θεωρίας. Ακόμα κι αν δεν μπορούν να δώσουν μια πλήρη εικόνα μιας μελλοντικής κοινωνίας, οι θεωρίες μπορούν να προσφέρουν ένα όραμα και μια αίσθηση κατεύθυνσης για την επαναστατική πάλη. Ο Φουκώ απάντησε σε αυτό αμφισβητώντας τη βάση τέτοιων θεωριών. Σύμφωνα με αυτόν, οι αντιλήψεις μας για την ανθρώπινη φύση αποκτώνται από τη δική μας κοινωνία, πολιτισμό και κουλτούρα. Έδωσε, ως παράδειγμα αυτού, τον μαρξισμό του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, ο οποίος, σύμφωνα με τον Φουκώ, δανείστηκε την αντίληψή του για την ευτυχία από την αστική κοινωνία. Ιδέες για τη σεξουαλικότητα, την οικογενειακή ζωή και την αισθητική δανείστηκαν από αστικά παραδείγματα. Ο Φουκώ υποστήριξε ότι υιοθετώντας μια συγκεκριμένη αντίληψη της ανθρώπινης φύσης κινδυνεύουμε να ανασυστήσουμε παλιές σχέσεις εξουσίας σε μια μετεπαναστατική κοινωνία, ενώ ο Τσόμσκι απάντησε: «Η αντίληψή μας για την ανθρώπινη φύση είναι σίγουρα περιορισμένη, μερική, κοινωνικά εξαρτημένη, περιορισμένη από τα δικά μας ελαττώματα χαρακτήρα και τους περιορισμούς της πνευματικής κουλτούρας στην οποία υπάρχουμε, αλλά ταυτόχρονα είναι κρίσιμης σημασίας να έχουμε κάποια κατεύθυνση, ότι ξέρουμε ποιους αδύνατους στόχους προσπαθούμε να πετύχουμε, αν ελπίζουμε να πετύχουμε κάποιους από τους πιθανούς στόχους».

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο Φουκώ ήταν επικριτικός για αυτό που έβλεπε ως κρυφή πολιτική δύναμη φαινομενικά ουδέτερων θεσμών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η εξουσία θεωρείται στην ευρωπαϊκή κοινωνία ως κάτι που ανήκει σε θεσμούς πολιτικής εξουσίας (όπως η κυβέρνηση) και σε συναφείς τομείς της κοινωνίας όπως ο κρατικός μηχανισμός, η αστυνομία και ο στρατός. Αλλά σύμφωνα με τον Φουκώ, θεσμοί όπως η οικογένεια, τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, η ιατρική και η ψυχιατρική χρησιμεύουν για τη διατήρηση της εξουσίας στα χέρια της μιας κοινωνικής τάξης και τον αποκλεισμό της άλλης. Θεώρησε ως κεντρικό πνευματικό καθήκον να επικρίνει τέτοιους θεσμούς: «Μου φαίνεται ότι το πραγματικό πολιτικό καθήκον σε μια κοινωνία όπως η δική μας είναι να επικρίνουμε τη λειτουργία των θεσμών, οι οποίοι φαίνονται να είναι ουδέτεροι και ανεξάρτητοι. να τους επικρίνουμε και να τους επιτεθούμε με τέτοιο τρόπο ώστε να ξεσκεπαστεί η πολιτική βία που πάντα ασκούνταν δυσδιάκριτα μέσω αυτών, ώστε να μπορεί κανείς να πολεμήσει εναντίον τους».

Ο Τσόμσκι συμφώνησε, προσθέτοντας ότι συμφωνεί όχι μόνο στη θεωρία αλλά και στην πράξη. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, οι κύριοι θεσμοί που πρέπει να καταπολεμηθούν στη σύγχρονη κοινωνία είναι οικονομικοί: δηλαδή τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι πολυεθνικές εταιρείες. Σύμφωνα με τον Τσόμσκι, ακόμα κι αν παρουσιάζονται ως υποκείμενοι στη δημοκρατία της αγοράς, εξακολουθούν να είναι αυταρχικοί. Η εξουσία ανήκει σε μια μειοψηφία ιδιοκτητών και διευθυντών, ενώ η εργαζόμενη πλειοψηφία δεν έχει πραγματικό έλεγχο στη λειτουργία της εταιρείας. Σύμφωνα με τον Τσόμσκι, τέτοιοι θεσμοί αποκτούν τη δύναμή τους από την κυριαρχία των δυνάμεων της αγοράς σε αυτό που είδε ότι ήταν οι άνισες κοινωνίες της Δύσης.

Ακόμη ο Νόαμ Τσόμσκι υποστήριξε ότι τα ανθρώπινα όντα δε θα πρέπει να ωθούνται στη θέση των εργαλείων, στη θέση των γραναζιών μιας μηχανής, και αυτό είναι δυνατόν να αλλάξει σε μία προηγμένη τεχνολογικά κοινωνία.

Για τη δικαιοσύνη

Ο Μισέλ Φουκώ υποστήριξε, λέγοντας ότι «θα είμαι λίγο νιτσεϊκός σε σχέση με αυτό», ότι η ιδέα της δικαιοσύνης είναι μια ιδέα που στην πραγματικότητα επινοήθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή σε διάφορους τύπους κοινωνιών ως εργαλείο μιας συγκεκριμένης πολιτικής και οικονομικής εξουσίας ή ως όπλο ενάντια στην εξουσία. Ο Νόαμ Τσόμσκι διαφώνησε υποστηρίζοντας ότι υπάρχει κάποιο είδος απόλυτης βάσης, το οποίο όμως δεν μπορεί να σκιαγραφήσει με αδρές γραμμές, αλλά πιστεύει ότι ενυπάρχει σε θεμελιώδεις ανθρώπινες ιδιότητες όπως είναι η αξιοπρέπεια, η αγάπη, η καλοσύνη και η συμπάθεια. Πάνω σε αυτή την απόλυτη βάση, σύμφωνα με τον Νόαμ Τσόμκσι πάντα, θεμελιώνεται μια πραγματική έννοια της δικαιοσύνης.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Debate Noam Chomsky & Michel Foucault - On human nature (YouTube, from Dutch TV 1971, English subtitles can be turned on by clicking on an icon below the frame).
• Transcript of the debate.