close
Μετάβαση στο περιεχόμενο

Καλή Βρύση Δράμας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Συντεταγμένες: 41°8′49″N 23°54′31″E / 41.14694°N 23.90861°E / 41.14694; 23.90861

Καλή Βρύση
Image
Άποψη του οικισμού
Καλή Βρύση is located in Greece
Καλή Βρύση
Καλή Βρύση
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΑνατολικής Μακεδονίας και Θράκης
Περιφερειακή ΕνότηταΔράμας
ΔήμοςΠροσοτσάνης
Δημοτική ΕνότηταΠροσοτσάνης
Γεωγραφία
ΝομόςΔράμας
Πληθυσμός
Μόνιμος555
Έτος απογραφής2021
Πληροφορίες
Παλαιά ονομασίαΓκόρνιτσα
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα

Η Καλή Βρύση είναι χωριό της Ελλάδας, ενταγμένο γεωγραφικά στην Μακεδονία και διοικητικά στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Αποτελεί έδρα της Κοινότητας Καλής Βρύσης, στον Δήμο Προσοτσάνης της Περιφερειακής Ενότητας Δράμας. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο πληθυσμός της Καλής Βρύσης ανέρχεται σε 555 κατοίκους,[1] η πλειοψηφία των οποίων είναι γηγενείς Μακεδόνες, ενώ υπάρχουν και άτομα με ρίζες από την Ανατολική Θράκη και την Μικρά Ασία.[2]

Περιγραφή

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Καλή Βρύση είναι κτισμένη 23 χλμ. βορειοδυτικά της Δράμας, στην ανατολική πλαγιά του Μενοίκιου Όρους,[3] και στη δυτική παρυφή του κάμπου της Δράμας.[4] Σε μικρή απόσταση από τον οικισμό βρίσκεται το Σπήλαιο του Αγγίτη, ένα από τα σημαντικότερα σπήλαια της περιοχής.

Η τοπική οικονομία στηρίζεται κυρίως στον πρωτογενή τομέα. Βασικές δραστηριότητες αποτελούν η γεωργία, με την καλλιέργεια καπνού, σιτηρών και βαμβακιού, καθώς και η αμπελουργία, με εκτεταμένη παρουσία αμπελώνων εντός και εκτός του χωριού. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η κτηνοτροφία, ενώ ανεπτυγμένη είναι και η λατομική δραστηριότητα, ιδίως η εξόρυξη και επεξεργασία μαρμάρου από τα λατομεία της ευρύτερης περιοχής.[2]

Η Καλή Βρύση διακρίνεται για το παραδοσιακό της χρώμα. Χαρακτηριστικό γνώρισμα αποτελεί η τοπική μακεδονίτικη αρχιτεκτονική, η οποία αποτυπώνεται σε μεγάλο αριθμό κατοικιών. Παράλληλα, η λαογραφική παράδοση του χωριού θεωρείται ιδιαίτερα πλούσια, με την επιβίωση παλαιών εθίμων που διατηρούνται έως και σήμερα.

Ιστορικά στοιχεία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Image
Γραφικός δρόμος στην Καλή Βρύση, με ένα παραδοσιακό σπίτι, κατασκευασμένο από πέτρα και ξύλο, του 19ου αιώνα.

Τα πολυάριθμα αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν εντοπιστεί εντός και εκτός του χωριού τεκμηριώνουν τη μακραίωνη ιστορία της Καλής Βρύσης και τη συνεχή κατοίκηση της ευρύτερης περιοχής από την αρχαιότητα. Μεταξύ των ευρημάτων συγκαταλέγονται ελληνικές και λατινικές επιγραφές, νομίσματα και κεραμικά αγγεία, τα οποία παρέχουν σημαντικά στοιχεία για την ιστορική εξέλιξη της περιοχής. Ιδιαίτερης σημασίας αποτελεί το ιερό το Διονύσου, το οποίο αποκαλύφθηκε το 1991–1996, σε απόσταση περίπου 2,5 χιλιομέτρων από την έξοδο του χωριού.[5] Το ιερό χρονολογείται στα τέλη του 4ου με αρχές του 3ου αιώνα π.Χ. και εκτιμάται ότι αποτέλεσε σημαντικό κέντρο λατρείας του θεού στην περιοχή. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά δεδομένα, το 280–278 π.Χ. καταστράφηκε από πυρκαγιά, πιθανότατα στο πλαίσιο γαλατικής επιδρομής. Στη θέση «Μεγάλη Τούμπα» της Καλής Βρύσης έχει επίσης εντοπιστεί οικισμός που χρονολογείται στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, με κύρια ευρήματα αγγεία και λίθινα εργαλεία, τα οποία μαρτυρούν την πρώιμη ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή. Η κατοίκηση συνεχίστηκε και κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, όπως προκύπτει από την ανακάλυψη δύο ακτέριστων ταφών των υστερορωμαϊκών χρόνων, καθώς και από λατινική επιγραφή που αναφέρει το όνομα της κώμης «VICANI CI». Επιπλέον, στην Καλή Βρύση έχουν βρεθεί χάλκινα βυζαντινά νομίσματα που χρονολογούνται από το 324 έως το 1057 μ.Χ.[6]

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, η Καλή Βρύση ήταν γνωστή με το όνομα Γκόρνιτσα, το οποίο προέρχεται από το σλαβικό «Na gore», που σημαίνει «προς τα πάνω». Το 1877, στη βορειοανατολική συνοικία του χωριού, χτίστηκε η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, μια τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με γυναικωνίτη και χαγιάτι, ενώ το τέμπλο της εκκλησίας φιλοξενεί εικόνες που χρονολογούνται από πολύ παλαιότερα. Το 1883, στη νοτιοανατολική συνοικία, οικοδομήθηκε η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, η οποία αρχικά λειτουργούσε ως μοναστήρι.[7]

Το 1891, ο Βούλγαρος ιστορικός Γκεόργκι Στρέζοφ, κατά την επίσκεψή του στο χωριό, αναφέρει:[8]

Γκόρνιτσα, ένα χωριό 4 ώρες νοτιοανατολικά της Ζιλιάχοβας. Ο δρόμος είναι άλλοτε επίπεδος, άλλοτε απότομος. Βρίσκεται σε ένα ξέφωτο κάτω από την κορυφή Μπέσλεν, κλάδος του Μπόζνταγ. Οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία, κυρίως με την καλλιέργεια καπνού. Στο χωριό υπάρχει η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας και έξω του Αγίου Νικολάου, και οι δύο ελληνικές. Δεν υπάρχει σχολείο.

Το 1894, ιδρύθηκε στην Καλή Βρύση ελληνικό σχολείο, το οποίο αριθμούσε 80 μαθητές. Οι μαθητές του σχολείου, όταν ολοκλήρωναν τις σπουδές τους, συνέχιζαν συνήθως στο Ελληνικό Υποδιδασκαλείο Αρρένων Θεσσαλονίκης.[9] Το 1905, ο επιθεωρητής των ελληνικών σχολείων της Μακεδονίας, Γεώργιος Χατζηκυριακού, καταγράφει για την Καλή Βρύση:[6]

Επί των κλιτών του Μενοικίου όρους βρίσκεται η Γκόρνιτσα, περιλαμβάνει περί των 120 μάλλον πενιχρού χωρικού τύπου κατοικιών. Όλες είναι χριστιανικές. Ανήκουν στην ορθόδοξη ελληνική Κοινότητα, αλλά πιέζονται να προσχωρήσουν στο βουλγαρικό σχίσμα. Διαθέτουν εκκλησία και σχολείο που διδάσκουν την Ορθοδοξία. Αλλά αγωνία και κατήφεια υπάρχει στους κατοίκους λόγω των συνεχών απειλών των συμμοριτών που κρύβονται επί του όρους πάνω από την κώμη.

Κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, η Καλή Βρύση υπέστη πολλές επιθέσεις από Βούλγαρους κομιτατζήδες. Η πλειονότητα των κατοίκων παρέμεινε πιστή στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, αν και κάποιοι άλλοι, για διάφορους λόγους, προσχώρησαν στη Βουλγαρική Εξαρχία. Στις 10 Μαρτίου 1903, οι κομιτατζήδες δολοφόνησαν τον πρόεδρο του χωριού, Δημήτριο Μάρτζιο.[10]

Σύμφωνα με τα στοιχεία του βιβλίου La Macédoine et sa Population Chrétienne (1905) του Βούλγαρου συγγραφέα και επιστήμονα Ντιμίταρ Μίσεφ, η Γκόρνιτσα αποτελούνταν από 720 πατριαρχικούς ελληνοφρονούντες και 480 εξαρχικούς βουλγαροφρονούντες κατοίκους.[11]

Στις 6 Ιουλίου 1906, οι κομιτατζήδες εισέβαλαν στο χωριό, αφού εξολόθρευσαν την οθωμανική στρατιωτική μονάδα που ήταν σταθμευμένη εκεί. Έκαψαν τα σπίτια τριών προκρίτων, αποκεφάλισαν τον ιερέα Οικονόμο Παπαϊωάννου και τους συνοδούς του, ενώ σκότωσαν και άλλους κατοίκους.[12] Για να αμυνθούν, οι κάτοικοι ίδρυσαν την Επιτροπή Αμύνης Γκόρνιτσας. Ηγετικά στελέχη της επιτροπής ήταν ο Ιωάννης Μόκας (πρόεδρος), ο διδάσκαλος Άγγελος Παπαεμμανουήλ (γραμματέας) και οι Βασίλειος Κάλιος ή Κάλιας και Ιωάννης Λιάκος (ταμίες). Παράλληλα, κι άλλοι Καληβρυσιώτες συμμετείχαν ενεργά στον Μακεδονικό Αγώνα, με πιο γνωστούς τους οπλαρχηγούς Ιωάννη Μάρτζιο, Ιωάννη Βάντσο, Άγγελο Δούπα, Δημήτριο Καραπέτρο, Βασίλειο Σπλιάκο ή Σλιάκο, Δημήτριο Λιόκα και Ιωάννη Μάτζο, καθώς και τον ιατρό Κωνσταντίνο Τριανταφυλλίδη και τους δωρητές Π. και Ρ. Κάλια.[13][14]

Η Καλή Βρύση, όπως και η ευρύτερη επαρχία της Δράμας, απελευθερώθηκε το 1913, κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, εγκαταστάθηκαν στο χωριό Έλληνες πρόσφυγες από περιοχές της Ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας. Το 1927, το χωριό μετονομάστηκε επίσημα σε Καλή Βρύση.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Καλή Βρύση, όπως και το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης, υπήχθη στη Βουλγαρία. Στα τέλη του 1941, οι βουλγαρικές δυνάμεις Κατοχής προχώρησαν στην εκτέλεση 12 αμάχων κατοίκων, ως αντίποινα για την εξέγερση της Δράμας.[15][16]

Λαογραφία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μπαμπούγερα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Κύριο λήμμα: Μπαμπούγερα

Στην Καλή Βρύση Δράμας το τριήμερο 6,7 και 8 Ιανουαρίου λαμβάνουν χώρα τα «Μπαμπούγερα», ένα αρχαίο μακεδονικό έθιμο με διονυσιακές ρίζες. Οι άντρες μεταμφιεσμένοι ζωόμορφα, ζωσμένοι με βαριά κουδούνια, με σακίδιο στάχτης που κρατούν στο χέρι χτυπούν τον κόσμο για να ξορκίσουν το κακό. Η μάσκα που φορούν γίνεται από δέρματα ζώων, έχει τη μορφή τράγου, που συμβολίζει τη δύναμη για ζωή. Επίσης, τα κουδούνια που ζώνονται στη μέση βγάζουν έναν ήχο για να ξυπνήσουν τη φύση. τα μπαμπούγερα, κατά την εποχή του Διόνυσου, ήταν σάτυροι, ακόλουθοι του θεού, που γλεντούσαν σε μια ζωή ανέμελη γεμάτη κρασί και χορό.[17][18][19]

Άναμμα κούπας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το έθιμο της κούπας τηρείται στην Καλή Βρύση την Κυριακή της Τυρινής. Σύμφωνα με αυτό, στην κεντρική πλατεία έχει στηθεί η κούπα, δηλαδή ένας πολύ ψηλός σωρός από κλαδιά που αποτελεί το κεντρικό σημείο του εθίμου, γύρω από το οποίο οι συμμετέχοντες χορεύουν και τραγουδούν κρατώντας δάδες, με τις οποίες ανάβουν την κούπα. Στο άναμμα της κούπας ακούγονται παραδοσιακά μουσικά όργανα της περιοχής, όπως η γκάιντα και ο νταχαρές.[20][21]

Λιτανεία Διακαινησίμου

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την Πέμπτη της Διακαινησίμου εβδομάδας, τελείται στο χωριό λιτανεία στην οποία εκτός από πεζούς λαμβάνουν μέρος και ιππείς.[22]

Πρόσωπα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απογραφές πληθυσμού

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Απογραφή 1961 1971 1981 1991 2001 2011 2021
Πληθυσμός 1508[4] 1084[23] 1109[24] 832[25] 1066[26] 705[26] 555

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ Ελληνική Στατιστική Αρχή (7 Απριλίου 2024). «Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών έτους 2021 που αφορούν στον Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας έως και το επίπεδο του οικισμού». Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας (2): 21595. https://www.statistics.gr/documents/20181/17286366/FEK-2024-Tefxos-B-02090.pdf/d4daffb1-7210-a172-9729-52d4771ae785.
  2. 1 2 «Καλή Βρύση». Πολιτιστικός Σύλλογος Καλής Βρύσης. 2020. Ανακτήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2026.
  3. ↑ «Καλή Βρύση Δράμας». kalivrisi.gr. Πολιτιστικός Σύλλογος Καλής Βρύσης. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Οκτωβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2019.
  4. 1 2 Σπύρου Δ. Δημητράκου, Γεωγραφία. Άτλας Παγκόσμιος. Ελλάς, Εκδόσεις Δέλτα, Αθήναι 1970, τόμος Β΄, σελ. 639.
  5. ↑ «Ιερό Διονύσου Καλή Βρύση». Πεδιάδα Πολιτισμού (Φίλιπποι, Δράμα, Αμφίπολη).
  6. 1 2 «Σύντομο ιστορικό Καλής Βρύσης». Κέντρο Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας (ΚΕ.Π.Α.Α.Μ.).
  7. ↑ «ΚΑΛΗ ΒΡΥΣΗ, Χωριό, Δράμα». Greek Travel Pages. Ανακτήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2026.
  8. ↑ Стрезов, Георги (1891). Периодическо списание на Българското книжовно дружество въ Средѣцъ Година Осма (XXXVII-XXXVIII), επιμ. Z. Два санджака отъ Источна Македония (PDF). Средѣцъ: Държавна печатница. σελ. 2.
  9. ↑ Βαχαρόγλου, Ευστράτιος Θ. (1 Ιανουαρίου 2004). «Η οργάνωση και η λειτουργία του Υποδιδασκαλείου και Οικοτροφείου Αρρένων Θεσσαλονίκης τα τελευταία έτη της οθωμανικής κυριαρχίας (1901/1902-1912/1913)». Μακεδονικά 34: 393. https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/makedonika/article/view/6435/6170.
  10. ↑ Δαγκλής, Αλεξάνδρος (1961). Φλωριάς, Δημοσθένης, επιμ. Αρχείον Μακεδονικού Αγώνος. Αθήνα: Βασίλειος Λαούρδας.
  11. ↑ Brancoff, D. M. (1905). La Macédoine et sa Population Chrétienne: Avec deux cartes etnographiques (PDF). Παρίσι: Librarie Plon, Plon-Nourrit et Cie, Imprimeurs-Éditeurs. σελ. 202-203.
  12. ↑ Страшимировъ, Антонъ (1918). Въ южните земи. Σόφια: Издава Благотворителния фондъ „Борис князь Търновски“ при щаба на Х п. σελ. 195.
  13. ↑ Καλλιανιώτης Αθανάσιος, Παπανικολάου Σ. Κωνσταντίνος, Σπυριδόπουλος Ν. Αριστοτέλης, Κολιόπουλος Σ. Ιωάννης, επιμ. (13 Οκτωβρίου 2011). Το Μεγάλο Συναξάρι, Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι (1903-1913). Θεσσαλονίκη: University Studio Press. ISBN 9789601220604.CS1 maint: Πολλαπλές ονομασίες: editors list (link)
  14. ↑ Μαστέλλου-Γιαννάκενα, Ελίνα (2016). Παύλος Μελάς και Μακεδονικός Αγώνας (1904-1908): Ο σκοπός του και οι ήρωές του. Αθήνα: Πελασγός. ISBN 9789605224523.
  15. ↑ Κουζινόπουλος, Σπύρος (28 Σεπτεμβρίου 2011). Δράμα 1941: Μια παρεξηγημένη εξέγερση. Καστανιώτης. σελ. 172. ISBN 9789600350630.
  16. ↑ Σπυριδόπουλος, Αριστοτέλης Ν.· Δημητριάδης, Βασίλης (2018). «Οι Μακεδονοµάχοι του Νομού Δράμας». Από τον Μακεδονικό Αγώνα… στην απελευθέρωση της Δράμας. Πρακτικά Συνεδρίου. Δράμα: Κέντρο Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας. σελ. 258-259.
  17. ↑ Παραδοσιακά έθιμα στη Δράμα, Ντέπη Χιωτοπούλου, 02.01.2020, ΤΟ ΕΘΝΟΣ
  18. ↑ Δράμα: Κορυφώνεται το «Μπάμπιντεν» στην Πετρούσα, ΕΡΤ, Τασούλα Κρητικού
  19. ↑ «Μπαμπούγερα»: Η αναβίωση ενός αρχαίου μακεδονικού εθίμου στη Δράμα, Η Καθημερινή, 03.01.2017
  20. ↑ «Άναμμα κούπας». mythotopia.eu. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου. Ανακτήθηκε στις 26 Αυγούστου 2023.
  21. ↑ Κατερίνα Μανούση - Δημήτρης Σίδος (13 Ιανουαρίου 2022). «Το έθιμο των Μπαμπούγερων και η διατήρηση της παράδοσης στην Καλή Βρύση Δράμας». Istorima. Ανακτήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2026.
  22. ↑ «Λιτανεία Διακαινησίμου». mythotopia.eu. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου. Ανακτήθηκε στις 26 Αυγούστου 2023.
  23. ↑ «Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971 (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος), e-Demography, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης, Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 16 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2021.
  24. ↑ «Αποτελέσματα απογραφής πληθυσμού-κατοικιών της 5ης Απριλίου 1981 (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος), e-Demography, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης, Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 16 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2021.
  25. ↑ «Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφή της 17ης Μαρτίου 1991 (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος), e-Demography, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης, Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 16 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2021.
  26. 1 2 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα :1.
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Καλή_Βρύση_Δράμας&oldid=11505188"