کتێبی پیرۆز

کتێبی پیرۆز
لقی	sources of law
ناو	ꠀꠡꠝꠣꠘꠤ ꠇꠤꠔꠣꠛꠣꠁꠘ
ئایین	مەسیحییەت
بابەتی سەرەکی	پەیمانی کۆن، پەیمانی نوێ، مەسیحییەت، جوویەتی
جۆر	ھەڵبژاردە
چەشن	religious literature، religious text
دانەر	various authors، group of authors
زمان	عیبری تەوراتی، زمانی ئارامی، گریکی کوەینە
شوێنی گێڕانەوە	ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست
پێڕستی کەساتییەکان	list of biblical characters
Dewey Decimal Classification (works and editions)	220
ھۆکار	revelation
لێکۆڵینەوە لەلایەن	biblical studies
References work, tradition or theory	purity of the heart
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

کتێبی پیرۆز یان بایبڵ (گریکی کوەینە: τὰ βιβλία (تا بایبلا)، ئینگلیزی: Bible، عەرەبی: الکتاب المقدس)، ناوەکەی لە گریکییەوە ھاتووە بە واتای (کتێبەکان)، بریتییە لەو کتێبەی کە تێیدا کۆکراوەی دەقە ئایینییە بنچینەییەکانی ئایینی جوولەکایەتی و مەسیحییەت ھەیە. دەقەکانی نێو کتێبی پیرۆز بە بڕوای دوو ئایینەکە کۆمەڵێک دەقن کە لەلایەن خوداوە وەک ئیلھام بەخشراوە بە پێغەمبەرەکان، یان لە ڕێگەی رۆحی پیرۆزەوە (لەلای مەسیحییەکان). ئەم کتێبە پێکھاتوویەکە لە کۆمەڵێک کتێبی دیکە کە ھەریەکەیان لە ماوەیەکی مێژووییی جیاوازدا نووسراون. کتێبی پیرۆز دابەش دەبێت بەگشتی بۆ دوو بەش، بەشی یەکەم ناودەبرێت بە پەیمانی کۆن، کە بریتییە لە بەشێکی ھاوبەش لەنێوان جوولەکەکان و مەسیحییەکاندا. پەیمانی کۆن، پێک دێت لە پێنج کتێبی نووسراو لەلایەن پێغەمبەر مووسا و ناسراوە بە تەورات، پاشان پێغەمبەران ئەویش کتێبەکانی پێغەمبەرانی جوون. ھاوکات کۆمەڵێ کتێبی تری لەخۆ دەگرێت وەکوو زەبوورەکانی داوود و پێشگوێیەکانی ئەشعیا و ھتد...

بەڵام پەیمانی نوێ، کە بەشی دووەمی کتێبی پیرۆزە، لەلایەن جوولەکەکانەوە نا پەسەندە و دانپێدانەنراوە. پەیمانی نوێش پێک دێت لە چوار ئینجیلی کڵێسایی کە بریتیین لە ئینجیلی مەتتا، ئینجیلی مەرقەس، ئینجیلی لۆقا و ئینجیلی یوحەننا. ئینجیلەکانیش لەسەر ژیانی یەسووع و فێرکارییەکانی دەدوێن. بەپێی باوەڕی کەنیسەکان، ھەر چوار ئینجیلەکە لەلایەن چوار قوتابی یەسووعەوە نووسراونەتەوە کە ئینجیلەکانییان بەناوەوەیە. پاش ئەو چوار ئینجیلە، بەشێکی تری پەیمانی نوێ بریتییە لە کرداری نێردراوەکان کەلەلایەن لۆقاوە نووسراوەتەوە و بەپێی تەقلید و لیتۆرۆجیا ئەم کتێبەش لەسەدەی یەکەمینی زایینیدا نووسراوەتەوە. ئەم کتێبە بەگشتی باس لە بەسەرھاتی نێردراوەکان (قوتابییەکانی یەسووع) دەکات، بەڵام زۆرتر لەسەر پێترۆس و پۆڵس و بڵاوبوونەوەی ئایینی مەسیحییەت لەسەردەمی کۆندا؛ چڕ دەبێتەوە. بەشێکی تری پەیمانی نوێ بریتییە لە نامەکان کە چواردە نامەیان لەلایەن پۆڵسەوە نێردراون، ھەندێک لەپیاوانی ئایینیش دەڵێن کە نامەی عیبرانییەکان (لۆقا یان کەسێکی دی ناردوویەتی)، پاشان سێ نامەی یوحەننا ی نووسەری ئینجیلیش لەخۆ دەگرێت. پاشان دوو نامەی تریش کەلەلایەن پێترۆسەوە نێردراوە، ھەروەھا نامەیەک لە جەیمسەوە و نامەیەکیش لە یەھوزاوە ھەروەھا کۆمەڵێک نامەی تری نێردراوەکانی تر. پاشان لەکۆتاییدا، کتێبی پێشگوێی کە لەلایەن یوحەنناەوە نووسراوەتەوە کە تێیدا پێشگوێی و پێشبینی دەکرێت بۆ ئەوە کە لەداھاتوودا روو دەدات.

ئەمانەش ببینە

• ڕەخنە لە کتێبی پیرۆز