Του Βασίλη Μασσαλά*
Αγαπητοί συνάδελφοι θα ξεκινήσω με κάτι που αναφέρεται στην παράγραφο 8 της εισαγωγής του σχεδίου. « Το πρόγραμμα Καλλικράτης σχεδιάστηκε με την επίγνωση ότι πρέπει να ξεπεραστεί η προσέγγιση προσωρινών λύσεων, περιοριζόμενη σε μεταβατικές λύσεις που θα δημιουργούσαν σύντομα ανάγκες νέων παρεμβάσεων αναπαράγοντας εκκρεμότητες». Το αναφέρω επειδή θεωρώ ότι αυτή η διατύπωση πρέπει να είναι ο οδηγός μας για όλες τις περαιτέρω ενέργειές μας. Πρέπει λοιπόν, παραμερίζοντας το πολιτικό κόστος, το οποίο επηρεάζει όλους εμάς που είμαστε εκλεγμένοι, να τολμήσουμε και να καταλήξουμε στην οργάνωση της διοίκησης της χώρας μας, είτε λέγεται κράτος και γενικές διοικήσεις, είτε εκλεγμένη περιφέρεια, είτε πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση σε ένα μακρόπνοο πρόγραμμα που δεν θα χρειαστεί σε σύντομο χρονικό διάστημα να το τροποποιήσουμε.Διαβάζοντας το κείμενο δημόσιας διαβούλευσης, επεσήμανα μια σειρά από θέματα, που θεωρώ ότι δεν εμπνέονται από την τόλμη που αναφέρω, και πιθανόν μελλοντικά να αποτελέσουν αγκάθια που θα δημιουργήσουν πληγές. Πάντα βέβαια η πολιτική χαρακτηρίζεται σαν η τέχνη του εφικτού, αλλά πιστεύω ότι ήρθε η ώρα για την χώρα μας να τολμήσουμε και να σχεδιάσουμε με προοπτική δεκαετιών και όχι κοντόφθαλμα. Και για να γίνω πιο σαφής αναφέρομαι στα παρακάτω.
* Στο κείμενο αναφέρεται ότι οι εκλεγμένες περιφέρειες θα είναι 13, πιθανότατα δηλαδή οι υπάρχουσες σήμερα κρατικές περιφέρειες. Το μέγεθος αυτό όμως της κάθε περιφέρειας, είναι μικρό για τα επίπεδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ισχύς τους θα είναι μικρή συγκρινόμενες με τις αντίστοιχες περιφέρειες των κρατών της Ευρώπης, με αποτέλεσμα μικρότερη επιρροή, διαπραγμάτευση, πιθανή χρηματοδότηση κλπ. Η δημιουργία ικανοποιητικού μεγέθους περιφερειών, από την στιγμή που έχουν ιδιαίτερη σημασία στην πολυκεντρική Ευρώπη, έστω και αν η χώρα μας είναι μικρή και με ιδιαίτερη γεωγραφική δομή σε σχέση με τις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, πρέπει να είναι άμεση προτεραιότητά μας. Εκτιμώ ότι οι αιρετές περιφέρειες πρέπει να είναι 7 και να συμπίπτουν με τις γενικές διευθύνσεις. Η ταύτιση μπορεί να βοηθήσει μελλοντικά, στην μεταφορά περισσότερων αρμοδιοτήτων στην αιρετή περιφέρεια, που σήμερα δεν μπορούν να μεταφερθούν λόγω του Συντάγματος. Στο παράρτημα επισυνάπτω πρόταση για την πιθανή περιφερειακή διάρθρωση του Ελλαδικού χώρου.
* Η δομή του κειμένου προϋποθέτει ότι σε επίπεδο δήμων θα γίνουν συνενώσεις όμορων δήμων χωρίς διασπάσεις τους και ριζική επανασχεδίασή τους. Η σχεδίαση όμως του Καποδίστρια, η οποία καθορίστηκε τελικά από μικροκομματικές σκοπιμότητες και εξυπηρετήσεις τοπικών αρχόντων, έχει δημιουργήσει οντότητες που δεν είναι λειτουργικές. Η διόρθωσή τους απαιτεί επανασχεδίαση, που προϋποθέτει διάσπαση υπαρχόντων δήμων, και ενσωμάτωσή τους σε διαφορετικούς μελλοντικούς δήμους. Επίσης το διαφορετικό μέγεθος των νέων δήμων, ακόμη και σε δήμους που ήταν σχετικά λειτουργικοί, αλλάζει τα κριτήρια, κύρια τα γεωγραφικά, και δημιουργεί, σε πολλές περιπτώσεις, την αναγκαιότητα να ενσωματωθούν δημοτικά διαμερίσματα σε διαφορετικό δήμο από εκεί που θα πάει η έδρα του δήμου. Η αναγκαιότητα αυτή μπορεί να μας οδηγήσει ακόμη και σε τροποποιήσεις όμορων νομαρχιών. Στο παράρτημα παραθέτω την εκτίμησή μου για πιθανή διαίρεση του νομού μας σε δήμους, που δημοσίευσα τελευταία σε τοπική εφημερίδα της πόλης μας.
* Το εκλογικό μας σύστημα μέχρι σήμερα έχει δημιουργήσει ένα μοντέλο στην τοπική αυτοδιοίκηση που είναι καθαρά δημαρχοκεντρικό η νομαρχοκεντρικό αντίστοιχα. Τα δημοτικά η νομαρχιακά συμβούλια είναι εντελώς αποδυναμωμένα, και συνήθως απλώς επικυρώνουν την προειλημμένη απόφαση του δημάρχου η νομάρχη. Η απλή αναλογική, στην συγκρότηση των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την διεύρυνση της δημοκρατίας και της συμμετοχής των πολιτών στα αυτοδιοικητικά δρώμενα. Η αναίρεση της απόλυτης πλειοψηφίας των 3/5 στο συμβούλιο, μεταφέρει σημαντικό τμήμα της εξουσίας από το πρόσωπο στο συλλογικό όργανο, με αποτέλεσμα την συζήτηση, την διαβούλευση, την αλληλοκατανόηση, την συναίνεση, και τελικά την πιο δημοκρατική απόφαση. Κατανοώ αυτούς που φοβούνται την ακυβερνησία, την έλλειψη πολιτικού πολιτισμού, αλλά η θέση που θα μας πάει προς τα εμπρός, και αυτήν προτείνω, είναι ότι η εξουσία πρέπει να μεταφερθεί από το πρόσωπο στο συλλογικό όργανο, και τα συμβούλια να εκλέγονται με απλή αναλογική χωρίς ο δήμαρχος η ο περιφερειάρχης να έχουν πάντα την απόλυτη πλειοψηφία. Επίσης θα πρέπει εξειδικευτεί και να τροποποιηθεί η πρόταση για την δημιουργία εκλογικών περιφερειών, σε επίπεδο νομαρχίας στην αιρετή περιφέρεια και δημοτικών διαμερισμάτων σε επίπεδο δήμων, με την αναλογική εκπροσώπηση και ψήφιση τοπικών υποψηφίων, επειδή μπορεί να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα προσπαθεί να λύσει. Υπάρχει η περίπτωση να κυριαρχούν τα τοπικά προβλήματα, και να δυσχεραίνεται η λύση των γενικότερων προβλημάτων, όταν ο κάθε σύμβουλος λογοδοτεί στην τοπική κοινωνία, δηλαδή υπάρχει ο κίνδυνος να βλέπουμε το δέντρο και να χάνουμε το δάσος.Η καταγραφή των αρνητικών που υπάρχουν στο κείμενο της διαβούλευσης δεν αναιρεί τα αντίστοιχα θετικά. Η αναγκαιότητα της διοικητικής μεταρρύθμισης είναι αποδεκτή από την συντριπτική πλειονότητα των πολιτών. Να αναφέρω μόνο ότι, η τάση που αναφέρεται στο κείμενο για την μεταφορά στην αυτοδιοίκηση αρμοδιοτήτων και πόρων, να μην μείνει στα χαρτιά σαν ευχολόγιο, και η κεντρική εξουσία να μην είναι φειδωλή, αλλά γενναία στην εκχώρηση εξουσίας στην αυτοδιοίκηση. Και η εξουσία γνωρίζουμε όλοι ότι δεν είναι μόνο η δυνατότητα λήψης απόφασης αλλά και οι απαραίτητοι πόροι για να υλοποιηθεί. Στα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου θα αναφέρω επιγραμματικά τα παρακάτω.
* Διαφάνεια με την ανάρτηση όλων των αποφάσεων στο διαδίκτυο.
* Η δημιουργία του συμβουλίου διαβούλευσης.
* Ο περιφερειακός συνήγορος και ο συνήγορος του δημότη.
* Η εκτελεστική επιτροπή και οι επιτροπές του συμβουλίου.
* Η δημιουργία ανεξάρτητης αρχής ελέγχου της νομιμότητας.
* Η ιδιαίτερη αναφορά σε νησιωτικούς και ορεινούς δήμους.
* Ο δραστικός περιορισμός των νομικών προσώπων.
* Ο εσωτερικός κανονισμός λειτουργίας των παρατάξεων.
* Ο ψηφιακός δήμος και η ηλεκτρονική διακυβέρνηση.
* Παρακολούθηση δανειακής επιβάρυνσης από την υπηρεσία εποπτείας.
* Ειδικό κεφάλαιο στον προϋπολογισμό για τα δημοτικά διαμερίσματα.
Καταλήγοντας θέλω να επισημάνω ότι, ενώ στην πλειοψηφία τους οι άνθρωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης αποδέχονται την αναγκαιότητα της μεταρρύθμισης, στην πράξη την επικροτούν για όλους τους άλλους, αρκεί να μην πειράξει τον δικό τους δήμο η την κοινότητα. Οι αντιδράσεις, μόλις περάσουμε στην συζήτηση για το χωροταξικό των δήμων, θα είναι έντονες, αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που η προηγούμενη κυβέρνηση υπαναχώρησε. Αν λοιπόν δεν είμαστε γενναίοι και τολμηροί με τον δικό μας δήμο, και βάλουμε το προσωπικό, τοπικό συμφέρον πάνω από το συλλογικό, τότε είναι σίγουρο ότι θα έχουμε πολλά προβλήματα στην τελική εφαρμογή του σχεδίου.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Δομή των περιφερειών στην χώρα.
* Μακεδονίας Θράκης.
* Θεσσαλίας Στερεάς Ελλάδας και Εύβοιας.
* Ηπείρου Ιονίων νήσων και Δυτικής Ελλάδας.
* Πελοποννήσου.
* Αττικής.
* Κρήτης.
* Νησιά Αιγαίου.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β
Δομή των Δήμων στον Νομό Ιωαννίνων
Δήμος Μετσόβου. Μέτσοβο, κοινότητες Μηλιάς και Βωβούσας, Δήμος Εγνατίας.
Δήμος Κόνιτσας. Κόνιτσα, Κοινότητες Αετομηλίτσας, Φούρκας και Διστράτου, Δήμος Μαστοροχωρίων.
Δήμος Τζουμέρκων. Πράμαντα, Δήμος Τζουμέρκων, Δήμος Αγνάντων, κοινότητες Ματσουκίου, Συρράκου, Καλαρυτών, Βαθυπέδου, Μελισσουργών, δημοτικά διαμερίσματα Κράψη, Ανατολική Μονολίθι, Πλατανούσα.
Δήμος Ζαγορίου. Δήμοι Κεντρικού και Ανατολικού Ζαγορίου με τον Δήμο Τύμφης και την Κοινότητα Παπίγγου.
Δήμος Καλπακίου. Δήμος Καλπακίου, Άνω Καλαμά, Δελβινακίου, Άνω Πωγωνίου και οι Κοινότητες Πωγωνιανής και Λάβδανης.
Δήμος Ιωαννιτών. Γιάννινα, Ανατολή, Κατσικά, Πεδινή, Λογγάδες, Βασιλική, Καστρίτσα, Κοινότητα Νήσου, Δήμος Περάματος, Άγιος Ιωάννης.
Δήμος Πασσαρώνας. Ελεούσα, Δήμοι Μολλοσών, Ευρυμενών και Ζίτσας, δημοτικά διαμερίσματα Περιβλέπτου, Κρανούλας του Δήμου Περάματος, Κόντσικα, και Ασβεστοχώρι του Δήμου Μπιζανίου.
Δήμος Αγίου Δημητρίου. Δήμος Αγίου Δημητρίου, Δήμος Παμβώτιδας Δήμος Κατσανοχωρίων, Δήμος Μπιζανίου, Δήμος Σελλών, Δήμος Δωδώνης, Μπάφρα, Νεοκαισάρεια.
*Μασσαλάς Βασίλειος Δημοτικός Σύμβουλος Ιωαννίνων