close
Jump to content

Սպիտակ արտագաղթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սպիտակ արտագաղթ
Political concept Խմբագրել Wikidata
Թեմայով վերաբերում էբնակչության միգրացիա Խմբագրել Wikidata

Սպիտակ թռիչք կամ սպիտակ արտագաղթ[1][2][3] տերմիններն օգտագործվում են սպիտակամորթ մարդկանց մեծածավալ, հանկարծակի կամ աստիճանաբար կատարվող միգրացիան նկարագրելու համար համար, երբ նրանք գաղթում են այն տարածքներից, որոնք դառնում են ավելի բազմազգ կամ բազմամշակութային[4][5]։ 1950-60-ականներից սկսած՝ այս տերմինները լայն տարածում գտան ԱՄՆ-ում՝ անդրադառնալով եվրոպական ծագումով տարբեր խմբերի մեծածավալ տեղաշարժին՝ ռասայական առումով խառը քաղաքային շրջաններից դեպի ավելի միասեռ արվարձաններ կամ արտաքաղաքային տարածքներ։ Վերջին շրջանում այս տերմինն օգտագործվում է նաև սպիտակամորթների այլ տեսակի միգրացիաների համար, օրինակ՝ ներքին արվարձաններից դեպի գյուղական վայրեր, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի հյուսիսայինարևելքից և միջին արևմուտքից դեպի ավելի մեղմ կլիմայով հարավ-արևելք և հարավ-արևմուտք[6][7][8]։ «Սպիտակ թռիչք» տերմինը կիրառվել է նաև հետգաղութային ժամանակաշրջանում՝ Աֆրիկայից կամ նրա որոշ մասերից[9][10][11][12]։ Այս երևույթի պատճառներից են բռնի հանցագործությունների մակարդակը և հակագաղութային կամ հակասպիտակ քաղաքականությունները[13]։

1950-60-ական թվականներին, քաղաքացիական իրավունքների շարժման ժամանակ, միջին խավի սպիտակամորթ բնակչության արտագաղթը նկատվեց Բալթիմոր, Քլիվլենդ, Դետրոյթ, Կանզաս Սիթի և Օքլենդ քաղաքներից, չնայած այնտեղ դպրոցների ռասայական սեգրեգացիան ավարտվել էր դեռևս մինչև ԱՄՆ Գերագույն դատարանի 1954 թվականի «Brown v. Board of Education» որոշումը։ 1970-ականներին ռասայական համակեցության (ինտեգրման) նպատակով աշակերտների փոխադրման քաղաքականությունը հանգեցրեց ընտանիքների՝ նախկին բնակավայրերից տեղափոխվելուն[14][15]: Ընդհանուր առումով, որոշ պատմաբաններ ենթադրում են, որ սպիտակ արտագացթը (white flight) տեղի է ունեցել բնակչության ճնշումների պատասխան արձագանքի արդյունքում՝ պայմանավորված ինչպես աֆրոամերիկացիների զանգվածային միգրացիայով՝ ԱՄՆ-ի հարավի գյուղական տարածքներից դեպի հյուսիսային և արևմտյան քաղաքներ Մեծ միգրացիայի ժամանակ, այնպես էլ աշխարհի տարբեր հատվածներից նոր ներգաղթյալների ալիքներով։[16] Որոշ պատմաբաններ վիճարկում են «սպիտակ փախուստ» եզրույթը՝ այն համարելով սխալ անվանում, որի օգտագործումը պետք է վերանայվի։ Չիկագոյի Ուեսթ Սայդի հետպատերազմյան շրջանի ուսումնասիրության մեջ պատմաբան Ամանդա Սելիգմանը պնդում է, որ այդ արտահայտությունը մոլորեցնող է, քանի որ այն ենթադրում է, թե սպիտակամորթները անմիջապես հեռացել են, երբ սևամորթները տեղափոխվել են թաղամաս, մինչդեռ իրականում շատ սպիտակամորթներ պաշտպանել են իրենց տարածքները բռնության, ահաբեկման կամ իրավական միջոցների միջոցով[17]։ Փրինսթոնի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսոր Լեա Բուսթանը սպիտակ փախուստը վերագրում է ինչպես ռասայական նախապաշարմունքներին, այնպես էլ տնտեսական գործոններին։ Որոշ պատմաբաններ որպես սպիտակ փախուստի կարևոր պատճառներ մատնանշում են նաև հանցավորության աճը և թաղամասերի վատթարացումը[18]։

Բիզնես ոլորտում կիրառվող «կարմիր գծագրման» (redlining), հիփոթեքային խտրականության և ռասայական սահմանափակումների գործելակերպերը նպաստել են այն շրջանների գերբնակեցմանը, որտեղ մեծամասնություն են կազմել փոքրամասնությունները, և հանգեցրել են այդ վայրերի ֆիզիկական քայքայման։ Բանկային և ապահովագրական ծառայությունների սահմանափակ մատչելիությունը, ինչպես նաև լրացուցիչ վճարները՝ հնարավոր ռիսկերի ծածկման համար, բարդացրել են այս շրջանների բնակիչների սոցիալական վիճակը[19][20]։ Շրջակա միջավայրի աշխարհագրագետ Լաուրա Պուլիդոյի համաձայն՝ արվարձանացման և քաղաքային ապակենտրոնացման պատմական գործընթացները նպաստել են ժամանակակից էկոլոգիական ռասիզմին[21]։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1870 թվականին The Nation ամսագիրը անդրադարձավ սպիտակ ամերիկացիների մասշտաբային գաղթերին․ «Լուիզիանայի ներգաղթի հանձնաժողովի տարեկան զեկույցում գնահատվում է, որ Հարավային Ատլանտյան նահանգներից, Ալաբամայից և Միսիսիպիից դեպի Միսիսիպիի գետից այն կողմի տարածքներ սպիտակների արտագաղթը հասել է տասնյակ հազարների»։ 1888 թվականին The Statesman պարբերականում Ուոլթեր Թոմաս Միլզը կանխատեսեց․

«Սոցիալական և քաղաքական հավասարությունը, ինչպես նաև նեգրական տարրի քաղաքական գերակայությունը որևէ հարավային նահանգում կհանգեցնի երեք հնարավոր հետևանքներից մեկին․ սպիտակների արտագաղթին, ռասայական պատերազմի կամ ներկայացուցչական հաստատությունների ոչնչացմանը, ինչպես Կոլումբիայի շրջանում (Վաշինգտոն ԴիՍի)»[22]։

1894 թվականին Ուիլյամ Լլոյդ Գարիսոնի կենսագրականում նկարագրվում է նրա ընկալումը ԱՄՆ քաղաքացիական պատերազմի նախօրեին․ «Սպասվող քաղաքացիական ճգնաժամի ստվերներն արդեն առաջացրել էին սպիտակամորթների արտագաղթ՝ հատկապես դեպի հարավային նահանգներ, ինչպիսին Ջորջիան էր»[23]։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին Հարավաֆրիկյան միության թերթերում հրապարակումներ կային «սպիտակ փախուստի ուրվականի» մասին, մասնավորապես այն մասին, որ աֆրիկաներները (բուրերը) շարժվում էին Դուրբանի նավահանգիստ՝  նավեր որոնելու՝ Բրիտանիա և Ավստրալիա տեղափոխվելու նպատակով[24]։

Ակադեմիական հետազոտություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1958 թվականին քաղաքագետ Մորտոն Գրոդզինսը բացատրեց, որ երբ ոչ սպիտակ բնակչության թիվը գերազանցում է որոշակի սահմանը, սպիտակամորթները սկսում են հեռանալ։ Նա այս երևույթը անվանեց «շրջադարձային կետ» (tipping point)[25]։

2004 թվականին Լոնդոնի Տնտեսագիտության դպրոցում կատարված ուսումնասիրությունը, որը հիմնված էր Մեծ Բրիտանիայի մարդահամարի տվյալների վրա, փաստեց սպիտակ արտագաղթի առկայությունը։ Արդյունքում էթնիկ փոքրամասնությունները ներքաղաքային տարածքներում ավելի ու ավելի մեկուսացան սպիտակամորթ բրիտանացիներից[26]։ Հետազոտությունը, որը քննեց Լոնդոնի, Ուեսթ Միդլանդսի, Ուեսթ Յորքշիրի և Գրեյթեր Մանչեսթերի սպիտակ բնակչությունը 1991-2001 թվականների ընթացքում, եզրակացրեց, որ սպիտակ բնակչության կորուստներն առավել մեծ էին այն շրջաններում, որտեղ էթնիկ փոքրամասնությունների համամասնությունն ավելի բարձր էր[27]։

2018 թվականին Ինդիանայի համալսարանի կատարած հետազոտությունը ցույց տվեց, որ 2000-2010 թվականներին ԱՄՆ-ում՝ 27,891 մարդահամարյան տարածքների նմուշի հիման վրա, 3,252 տարածքներում արձանագրվել է «սպիտակ արտագաղթ»[28]։ Ուսումնասիրված շրջաններում սպիտակամորթ բնակչության միջին նվազումը կազմել է 40%։ Social Science Research ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրության համաձայն՝ «աղքատ թաղամասերի համեմատությամբ, սպիտակամորթների համակարգված արտագաղթը ավելի հավանական է միջին խավի թաղամասերում, որտեղ սևամորթ, իսպանախոս և ասիացի բնակչության համամասնությունը բարձր է»[29]։

Շախմատային տախտակի և շրջադարձային մոդելներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1980-1990-ական թվականների հետազոտությունների ընթացքում սևամորթները նշել են, որ պատրաստ են բնակվել այնպիսի թաղամասերում, որտեղ էթնիկ կազմը 50/50 հարաբերակցությամբ է։ Սպիտակամորթ բնակիչներն էլ պատրաստակամություն են հայտնել ապրել ինտեգրված համայնքներում, սակայն նախընտրել են, որ իրենց թիվը գերակշռի։ Չնայած այս պատրաստակամությանը, մեծամասնությունը շարունակում է ապրել հիմնականում ծայրահեղաբար առանձնացված թաղամասերում, որոնք շարունակում են ձևավորվել[30]։

1969 թվականին Նոբելյան մրցանակակիր տնտեսագետ Թոմաս Շելլինգը հրապարակեց «Segregation Models» (Տարանջատման մոդելներ) գիտական հոդվածը, որտեղ շախմատային տախտակի մոդելի և մաթեմատիկական վերլուծության միջոցով ապացուցեց, որ նույնիսկ այն դեպքում, երբ բոլոր անհատները նախընտրում են ապրել բազմազգ միջավայրում, անհատական որոշումների կուտակման հետևանքով գրեթե ամբողջական տարանջատում է տեղի ունենում։ Նրա մշակած «շրջադարձային մոդելում» (tipping model) նա ցույց տվեց, որ մինչև որոշակի շեմ սպիտակամորթ բնակիչները չեն լքում թաղամասը, սակայն երբ այլ էթնիկ խմբերի համամասնությունը գերազանցում է այդ շեմը, առաջանում է արագ որոշումների և զանգվածային հեռացման ալիք։ Այս շրջադարձային մոդելը կարելի է դիտարկել որպես դոմինոյի էֆեկտ, երբ առավել զգայունություն ունեցող անհատների հեռանալուց հետո մնացած բնակիչների համար խառնվածության մակարդակն աճում է, ինչը խթանում է հետագա արտագաղթը[31]։

Աֆրիկա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարավային Աֆրիկա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Newsweek-ի 2009 թվականի զեկույցի համաձայն՝ ապարտհեյդից հետո, 1995 թվականից սկսած, մոտ 800,000 սպիտակամորթներ լքել են Հարավային Աֆրիկան՝ նախկինում 5.2 միլիոն սպիտակամորթ բնակչությունից[32]։ Երկիրը տառապում է բռնի հանցագործությունների բարձր մակարդակից, ինչը նշվում է որպես արտագաղթի հիմնական պատճառներից մեկը[33]: Newsweek-ի զեկույցում նշված այլ պատճառները ներառում են սպիտակամորթ ֆերմերների դեմ հարձակումները, անհանգստությունը դրական խտրականության (affirmative action) ծրագրերով բացառվելու վերաբերյալ, քաղաքական անկայունությունը և կոռուպցիայի նկատմամբ մտահոգությունները[32]։ Բազմաթիվ հեռացողներ բարձր կրթություն ունեցող մասնագետներ են, ինչը հանգեցնում է հմտությունների պակասի[33]։ Որոշ փորձագետներ մտահոգություն են հայտնում երկարաժամկետ հետևանքների վերաբերյալ, քանի որ Հարավային Աֆրիկայի աշխատաշուկայի քաղաքականությունը դժվարացնում է ներգաղթյալների որակյալ ներգրավումը։ Գլոբալ տնտեսության պայմաններում որոշ մասնագետներ և հմուտ աշխատողներ նախընտրում են աշխատել ԱՄՆ-ում և եվրոպական երկրներում[13][32]։

Զիմբաբվե (Նախկին Ռոդեզիա)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև 1980 թվականը չճանաչված Ռոդեզիայի Հանրապետությունը հայտնի էր որպես Աֆրիկայի ենթասահարական շրջանում գտնվող երկու երկրներից մեկը, որտեղ եվրոպական ծագում ունեցող սպիտակ փոքրամասնությունն ուներ քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական վերահսկողություն մեծամասամբ սևամորթ աֆրիկյան բնակչության նկատմամբ[34]։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո եվրոպացիների մեծ ներհոսք եղավ տարածաշրջան (նախկինում հայտնի որպես Հարավային Ռոդեզիա), ներառյալ Հնդկաստանի, Պակիստանի և Աֆրիկայի այլ հատվածներից նախկին բնակիչներ։ Բացի այդ, ներգաղթում էին նաև աշխատավոր դասի ներկայացուցիչներ, որոնք արձագանքում էին տնտեսական հնարավորություններին[34]։ 1969 թվականին Ռոդեզիայի սպիտակ բնակչության միայն 41%-ն էր ծնունդով երկրի քաղաքացի՝ 93,600 մարդ[34]։ Մնացածը բնակություն հաստատած եվրոպացիներ ու հարավաֆրիկացիներ էին կամ արտագաղթածներ, որոնցից շատերը կրկնակի քաղաքացիություն ունեին։[34] Սակայն, ի տարբերություն սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիների, սպիտակամորթ ռոդեզիացիների զգալի մասը նոր ներգաղթյալներ էին Եվրոպայից[34]։

Ռոդեզիական պատերազմական տարիներին (Rhodesian Bush War) 18-58 տարեկան սպիտակամորթ տղամարդկանց գրեթե ամբողջ բնակչությունը ներգրավված էր ռազմական գործողություններում։ Նրանցից շատերը տարիներ շարունակ մինչև վեց ամիս գտնվում էին ճակատում՝ հեռու իրենց քաղաքացիական զբաղմունքներից`պետական ծառայությունից, առևտրից, արդյունաբերությունից կամ գյուղատնտեսությունից[35]։ Այս երկարատև ռազմական ծառայությունները հանգեցրին զինվորական տարիքի տղամարդկանց աճող արտագաղթին։ 1963 թվականի նոյեմբերին պետական մամուլը որպես արտագաղթի հիմնական պատճառներ նշել էր ապագայի անորոշությունը, տնտեսական անկումը, որն առաջացել էր էմբարգոյի և պատերազմի հետևանքով, ինչպես նաև ազգային ծառայության ծանր պարտավորությունները, որոնք նկարագրվում էին որպես «ամենակարևոր գործոն, որը ստիպում է մարդկանց հեռանալ»[35]։ 1976 թվականին արտագաղթած տղամարդկանց մոտ կեսը 15-ից 39 տարեկան էր։ 1960-1976 թվականներին 160,182 սպիտակամորթ ներգաղթեց Ռոդեզիա, մինչդեռ 157,724-ը հեռացավ։ Այս դինամիկ փոխարինման տեմպը հանգեցրեց անշարժ գույքի շուկայի անկմանը, շինարարության ոլորտի ճգնաժամի և մանրածախ առևտրի նվազման[35]։ Սպիտակ ռոդեզիացիների թիվը 1975 թվականին հասավ իր առավելագույն մակարդակին՝ 278,000, սակայն կտրուկ նվազեց, երբ Բուշի պատերազմը թեժացավ։ 1976 թվականին մոտ 14,000 սպիտակամորթներ լքեցին երկիրը, ինչը դարձավ առաջին տարին 1965 թվականի Ռոդեզիայի միակողմանի անկախության հռչակումից հետո, երբ հեռացողների թիվը գերազանցեց ժամանողների թվին[36]։ Նրանց մեծ մասը տեղափոխվեց Հարավային Աֆրիկա[37]։ Այս երևույթը հայտնի դարձավ որպես «chicken run» (վախկոտների փախուստ), որը առաջին օգտագործվեց հաջորդ տարի[38]։ Այն հաճախ օգտագործվում էր երկրում մնացած ռոդեզիացիների կողմից՝ զայրացած կերպով նկարագրելու հեռացածներին[39][40]։ Այլ արտահայտություններ, ինչպիսիք են օգտվել հնառավորությունից (taking the gap) կամ փախուստի դիմելը (gapping it), նույնպես տարածված էին։[41] Երբ արտագաղթի հոսքը մեծացավ, ի հայտ եկավ ևս մեկ արտահայտություն՝ «owl run» (բուի փախուստ), քանի որ երկիրը լքելը շատերի կողմից ընկալվում էր որպես խելամիտ որոշում[42]։ 1979 թվականին երկռասայական Զիմբաբվե-Ռոդեզիայի վարչակազմի հանդեպ դժգոհությունը նույնպես հանգեցրեց զանգվածային արտագաղթի[34]։

1980 թվականին Զիմբաբվեի Հանրապետության հիմնադրումը ազդարարեց սպիտակամորթ քաղաքական իշխանության վերջը և սկիզբ դրեց սևամորթ մեծամասնության կառավարման նոր դարաշրջանին[34]։ 1980-1982 թվականներին սպիտակամորթների արտագաղթը հասավ իր գագաթնակետին՝ 53,000 մարդ, ինչը պայմանավորված էր օրենքի և կարգի խախտմամբ, գյուղական վայրերում հանցագործությունների աճով, ինչպես նաև Զիմբաբվեի պաշտոնյաների սադրիչ կեցվածքով[43]։ Քաղաքական իրավիճակը, որպես կանոն, ավելի մեծ ազդեցություն էր ունենում սպիտակամորթ մասնագետների՝ արտագաղթելու որոշման վրա, քան սևամորթ մասնագետների[44]։ 1982-2000 թվականների ընթացքում Զիմբաբվեն գրանցեց 100,000 սպիտակամորթների կորուստ՝ տարեկան միջինը 5,000 մեկնում[45]։ Սպիտակամորթների արտագաղթի երկրորդ ալիքը սկսվեց նախագահ Ռոբերտ Մուգաբեի հողային բարեփոխումների բռնի ծրագրից հետո՝ 2000 թվականից[44]։ Արտագաղթողների նախընտրած ուղղությունները ներառում էին Հարավային Աֆրիկան և Ավստրալիան, որոնք նրանց կողմից ընկալվում էին որպես աշխարհագրական, մշակութային կամ սոցիաքաղաքական առումով նման Զիմբաբվեին[45]։

Խիստ տնտեսական տեսանկյունից արտագաղթողների թիվը այնքան էլ նշանակալի չէր, որքան արտագաղթողների հմտությունների կորուստը[34]։ Սպիտակամորթ զիմբաբվեացի արտագաղթողների մեծ մասը բարձր կրթություն ստացած և բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ էին։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում բնակվողների 53.7%-ը բակալավրի աստիճան ուներ, մինչդեռ ընդամենը 2%-ն էր, որ չէր ավարտել միջնակարգ դպրոցը[45]։ Նրանց մեծ մասը (52.4%) զբաղեցնում էր տեխնիկական կամ վերահսկողական կարևոր պաշտոններ, որոնք էական նշանակություն ունեին երկրի ժամանակակից տնտեսության համար[45]։ Քանի որ սևամորթ աշխատողները 1970-ականներից առաջ լայնորեն ներգրավված չէին ուսուցման և աշակերտության ծրագրերում, 1980-ականներին նրանք դեռևս չէին կարողանում լիարժեք փոխարինել հեռացած սպիտակամորթ մասնագետներին[34]։

Եվրոպա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դանիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոպենհագենի դպրոցների վերաբերյալ հետազոտությունը ցույց է տվել, որ եթե դպրոցում ներգաղթյալ երեխաների թիվը 35%-ից քիչ է, դա չի ազդում դանիացի ծնողների՝ դպրոց ընտրելու որոշման վրա։ Սակայն եթե այդ ցուցանիշն ավելի է բարձրանում, դանիացիները հաճախ նախընտրում են այլ դպրոցներ։ Դանիերեն խոսող ներգաղթյալներն էլ են նախընտրում այլ դպրոցներ,մինչդեռ մյուս ներգաղթյալները, հատկապես նոր ժամանածները, հաճախ մնում են տեղական դպրոցներում[46]։

Ֆինլանդիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆինլանդիայում սպիտակամորթների արտագաղթը նկատվել է այն շրջաններում, որտեղ ոչ ֆին բնակչության տոկոսային բաժինը կազմում է 20% կամ ավելի։ Մեծ Հելսինկիի շրջանում կա ավելի քան 30 նման շրջան,[47] որոնց թվում են, օրինակ, Կալլահտին (Helsinki), Սուվելան (Espoo) և Լենսիմյաքին (Vantaa)[48]։ Մեծ Հելսինկիի տարածաշրջանից դուրս այս երևույթը նկատվել է, առնվազն, Վարիսուո շրջանի Տուրկու քաղաքում[49]։

Իռլանդիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2007 թվականի կառավարական զեկույցում նշվում էր, որ Դուբլինում ներգաղթը հանգեցրել է սպիտակամորթների «ծայրահեղ» արտագաղթի տարրական դպրոցներից՝ մասնավորապես ուսումնասիրված տարածքում (Դուբլին 15)։ Շրջանի բնակչության 27%-ը կազմում էին ներգաղթյալներ։ Զեկույցում նշվում էր, որ Դուբլինը վտանգի տակ է՝ ստեղծելու ներգաղթյալներով գերակշռող արվարձաններ, նման Ֆրանսիայի որոշ շրջաններին։ Տարածքում ապրող ներգաղթյալները ներառում էին արևելյան եվրոպացիներ (օրինակ՝ լեհեր), ասիացիներ և աֆրիկացիներ (հիմնականում Նիգերիայից)[50]։

Նորվեգիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորվեգիայում սպիտակամորթների արտագաղթը (white flight) աճել է 1970-ականներից ի վեր՝ պայմանավորված ոչ սկանդինավցի ներգաղթյալների ներհոսքով հետևյալ երկրներից (թվային կարգով, սկսած ամենամեծ խմբից). Լեհաստան, Պակիստան, Իրաք, Սոմալի, Վիետնամ, Իրան, Թուրքիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա, Ռուսաստան, Շրի Լանկա, Ֆիլիպիններ, նախկին Յուգոսլավիա, Թաիլանդ, Աֆղանստան և Լիտվա։

Օսլոյի արևելյան մասը ավելի խառն է էթնիկ կազմով. որոշ դպրոցներում ներգաղթյալների ծագումով աշակերտները կազմում են մինչև 97%։ 2008 թվականին Գրորուդդալենի շրջանում էթնիկ նորվեգացիների թիվը նվազել է 1,500-ով, մինչդեռ ներգաղթյալ բնակչությունը ավելացել է 1,600-ով[51]։

Օսլոյի դպրոցները գնալով ավելի են բաժանվում ըստ էթնիկ պատկանելության[52][53]։ Օրինակ՝ Գրորուդդալենում (Գրորուդի հովիտ), որտեղ ներկայումս բնակվում է մոտ 165,000 մարդ, 2008 թվականին էթնիկ նորվեգացիների թիվը նվազել է 1,500-ով, մինչդեռ ներգաղթյալների թիվն աճել է 1,600-ով[54]: Տասներեք տարվա ընթացքում այս շրջանից ընդհանուր առմամբ 18,000 էթնիկ նորվեգացի է տեղափոխվել[55]:

2010 թվականի հունվարին նորվեգական հանրային հեռարձակող Norwegian Broadcasting Corporation-ի (NRK) Dagsrevyen լրատվական ծրագրի ռեպորտաժում նշվում էր. «Օսլոն դարձել է ռասայական բաժանված քաղաք։ Որոշ քաղաքային շրջաններում ռասայական տարանջատումը սկսվում է դեռ մանկապարտեզից»։ Լրագրողները հավելել էին. «Վերջին տարիներին «շագանակագույն դպրոցները» ավելի շագանակագույն են դարձել, իսկ «սպիտակ դպրոցները»՝ ավելի սպիտակ», ինչը որոշակի վեճի պատճառ էր դարձել[55][56]:

Շվեդիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Շվեդիայում ներգաղթը տեղի է ունեցել երեք փուլով։ Առաջին փուլը պատերազմի անմիջական հետևանքն էր. այդ ժամանակ Շվեդիա էին գաղթում փախստականներ համակենտրոնացման ճամբարներից, ինչպես նաև Սկանդինավիայից և Հյուսիսային Եվրոպայից։ Երկրորդ փուլը, որը տեղի ունեցավ մինչև 1970 թվականը, հիմնականում կապված էր աշխատանքային ներգաղթի հետ. այդ ժամանակ հիմնականում ներգաղթում էին աշխատավորներ Ֆինլանդիայից, Իտալիայից, Հունաստանից և Յուգոսլավիայից։ Երրորդ փուլը, որը սկսվել է 1970-ականներից, ընդգրկում էր Մերձավոր Արևելքից, Աֆրիկայից և Լատինական Ամերիկայից եկած փախստականներին, որոնք ավելի ուշ միացան իրենց ընտանիքներին։[57]

Ուսումնասիրությունը, որը քարտեզագրել է ներգաղթյալ խմբերի տարածքային տարանջատման և կենտրոնացման ձևերը[58] ցույց է տվել, որ եթե մեծամասնության խումբը չի ցանկանում ընդունել փոքրամասնության ներհոսքը, ապա նրանք կարող են լքել այդ շրջանը խուսափել այնտեղից կամ կիրառել մեթոդներ փոքրամասնությանը դուրս պահելու համար։ Փոքրամասնությունը, իր հերթին, կարող է ցրվել կամ կենտրոնանալ որոշակի շրջաններում՝ խուսափելով մյուսներից։ 1990-ականներից սկսած տվյալների մանրամասն վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Ստոկհոլմի Հասբի և Մալմյոյի Ռոսենգորդ շրջաններում ներգաղթյալների կենտրոնացումը մասամբ պայմանավորված է ներգաղթային հոսքով, սակայն հիմնականում՝ սպիտակամորթների արտագաղթով[59][60]։

Ըստ Լիննեյ համալսարանի հետազոտող Էմմա Նոյմանի՝ սպիտակամորթների արտագաղթը սկսվում է այն ժամանակ, երբ ոչ եվրոպացի ներգաղթյալների տոկոսը հասնում է 3-4-ի, մինչդեռ եվրոպական ներգաղթը նման ազդեցություն չի ունենում[61]։ Առաջին հերթին տեղափոխվում են բարձր եկամուտ ունեցողներն ու բարձր կրթություն ստացածները, ինչի հետևանքով էթնիկ տարանջատումը հանգեցնում է նաև դասային տարանջատման[61]։

Էրեբրու համալսարանում կատարված ուսումնասիրության շրջանակներում հարցազրույցներ են անցկացվել փոքր երեխաների մայրերի հետ՝ պարզելու նրանց վերաբերմունքը շվեդական ինքնության, բազմամշակութայնության և տարանջատման նկատմամբ։ Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տվել, որ, թեև շատերը խոսում էին էթնիկ բազմազանության դրական կողմերի մասին, գործնականում, դպրոց կամ բնակավայր ընտրելիս նրանք հաշվի էին առնում, որ իրենց երեխաները չհայտնվեն փոքրամասնության մեջ և գտնվեն միջավայրում, որը կնպաստի շվեդերենի լավ ուսուցմանը[61]։

Մեծ Բրիտանիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դարեր շարունակ Լոնդոնը եղել է մայրցամաքային Եվրոպայից փախստականների և ներգաղթյալների հիմնական ուղղություններից մեկը։ Չնայած ներգաղթյալները բոլորն էլ եվրոպացիներ էին, ժամանակի ընթացքում տարբեր թաղամասերում տեղի էր ունենում էթնիկ հերթափոխ. հին բնակիչները հեռանում էին, իսկ նոր ներգաղթյալները բնակություն էին հաստատում՝ վաղ շրջանի «սպիտակ արտագաղթի» օրինակներից մեկը (թեև Լոնդոնի բնակչության մեծամասնությունը դեռևս էթնիկ բրիտանացիներ էին)[62]։

2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով, Լոնդոնի Նյուհեմ (Newham) և Բրենթ (Brent) շրջանները դարձան առաջին տարածքները, որտեղ սպիտակամորթները փոքրամասնություն կազմեցին։[63] 2011 թվականի մարդահամարը ցույց տվեց, որ առաջին անգամ Լոնդոնի բնակչության 50%-ից քիչը կազմում էին սպիտակամորթ բրիտանացիները, իսկ որոշ շրջաններում նրանք ընդամենը 20%-ի սահմաններում էին։ 2005 թվականի զեկույցում նշվում էր, որ Մեծ Բրիտանիայում սպիտակամորթների ներպետական միգրացիան հիմնականում տեղի է ունենում էթնիկ փոքրամասնությունների բարձր տոկոս ունեցող տարածքներից դեպի հիմնականում սպիտակամորթ բնակչություն ունեցող տարածքներ։ Շատ բրիտանացի ընտանիքներ տեղափոխվել են Լոնդոնից, քանի որ ներգաղթյալները հիմնականում հաստատվել են մայրաքաղաքում։ Զեկույցի հեղինակները մտահոգություն էին հայտնում բրիտանական հասարակության միասնականության վերաբերյալ՝ նշելով, որ տարբեր էթնիկ խմբեր ապրում են «զուգահեռ կյանքով»։ Նրանք նաև զգուշացնում էին, որ խմբերի միջև շփման պակասը կարող է հանգեցնել վախի, որը կարող են շահագործել ծայրահեղականները։ Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը (LSE) իրականացրած ուսումնասիրության արդյունքում ստացավ նմանատիպ արդյունքներ[26]։ 2016 թվականին BBC-ի «Last Whites of the East End» վավերագրական ֆիլմը լուսաբանեց, թե ինչպես էին սպիտակամորթները Նյուհեմից տեղափոխվում Էսսեքս։ 2019 թվականին The Guardian-ում հրապարակված հոդվածում նշվում էր, որ Նյուհեմը դարձել է Մեծ Բրիտանիայում «սպիտակ արտագաղթի» խորհրդանիշ,[64] իսկ 2013 թվականին Prospect ամսագիրը Էսսեքսը ներկայացրել էր որպես սպիտակամորթների արտագաղթի օրինակ[65]։

Հետազոտող Լուդի Սիմփսոնը պնդում է, որ Մեծ Բրիտանիայում էթնիկ փոքրամասնությունների աճը հիմնականում պայմանավորված է բնական աճով (ծնունդները գերազանցում են մահերը), այլ ոչ թե ներգաղթով։ Նրա կարծիքով՝ թե՛ սպիտակամորթ, թե՛ ոչ սպիտակամորթ բրիտանացիները, եթե ունեն համապատասխան տնտեսական հնարավորություններ, հավասարապես հակված են հեռանալու խառը էթնիկ կազմ ունեցող քաղաքային շրջաններից։ Սիմփսոնը կարծում է, որ այս միտումները ավելի շատ արտացոլում են հակաքաղաքայնացման գործընթացը, քան սպիտակ արտագաղթը[66][67]։

Հյուսիսային Ամերիկա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանադա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տորոնտո

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականին Toronto Star թերթը վերլուծեց Բրամփթոնի (Մեծ Տորոնտոյի արվարձանային քաղաք) «ինքնության ճգնաժամը»՝ նշելով, որ վերջին տասնամյակում սպիտակամորթ կանադացիների թիվը նվազել է ավելի քան 23,000-ով կամ 12%-ով, մինչդեռ քաղաքի ընդհանուր բնակչությունը աճել է 60%-ով։ Մանիթոբայի համալսարանի սոցիոլոգ Ջեյսոն Էջերթոնը նշել էր, որ «եթե հաշվի չառնենք թոշակի անցնելը, ծնելիության ցածր մակարդակը և այլ գործոններ, ապա մնացած կրճատումը կարող է պայմանավորված լինել սպիտակ արտագաղթով. նախկինում հիմնական բնակչություն կազմող խմբերը չեն ցանկանում լինել փոքրամասնություն»[68]:

2016 թվականին The Globe and Mail թերթը, անդրադառնալով Բրամփթոնի բազմազանությանը, նշել էր, որ Կանադայում գիտնականները երբեմն խուսափում են «սպիտակ արտագաղթի» եզրույթից, սակայն հոդվածը փաստում էր.

«...Բրամփթոնի օրինակը ցույց է տալիս, որ մենք ունենք մեր սեփական «սպիտակ արտագաղթը», և մինչ մենք կկարողանանք կառավարել չափազանց բազմազգ և ավելացող բևեռացվածությամբ քաղաքները, ինչպիսին է Մեծ Տորոնտոն, պետք է վերանայենք մեր սեփական վերաբերմունքը ռասայի և էթնիկական բազմազանության նկատմամբ»։

2018 թվականին The Guardian-ը ևս անդրադարձել էր Բրամփթոնում սպիտակ արտագաղթին, նշելով, որ այս արվարձանը ստացել է «Բրամլադեշ» և «Բրաունթաուն» անվանումները, քանի որ «73%-ը կազմում են տեսանելի փոքրամասնությունները, որոնց ամենամեծ խումբը հնդիկներն են»։ Ըստ զեկույցի՝ Բրամփթոնում սպիտակամորթ բնակչությունը 2001 թվականին կազմել է 192,400 մարդ, 2011 թվականին՝ 169,230, իսկ ներկայումս մոտ 151,000[69]:

Վանկուվեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականին Vancouver Sun-ը անդրադարձավ սպիտակամորթների արտագաղթի խնդրին Մետրոպոլիտեն Վանկուվերում։ Վերլուծելով «անգիտակցական տարանջատման» երևույթը՝ հոդվածը մատնանշում է Մեծ Վանկուվերի այն տարածքները, ինչպիսիք են Բըրնաբին, Արևելյան Վանկուվերը, Ռիչմոնդը, Հարավային Վանկուվերը և Սուրրին, որտեղ ձևավորվել են մեծ արևելաասիական և հարավաասիական համայնքներ։ Դրան հակառակ՝ մետրոպոլիայի այլ քաղաքներ և թաղամասեր, ինչպիսիք են Ցավասենը, Հարավային Սուրրին, Ուայթ Ռոքը և Լանգլին, դարձել են մեծ սպիտակամորթ բնակչություն ունեցող կենտրոններ[70]:

Միացյալ Նահանգներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940-ականներին ԱՄՆ-ում սպիտակամորթ ընտանիքները սկսեցին հեռանալ ներքաղաքային շրջաններից՝ բնակություն հաստատելով արվարձաններում։ Սա հնարավոր դարձավ 1956 թվականի Դաշնային մայրուղիների մասին օրենքի (Federal-Aid Highway Act of 1956), G.I. Bill-ի միջոցով տրամադրվող ցածր տոկոսադրույքով հիպոթեքային վարկերի, ինչպես նաև բնակարանային շուկայում ռասայական խտրականության (redlining) շնորհիվ։ Սակայն այս արտոնությունները հիմնականում հասանելի չէին էթնիկ փոքրամասնություններին, ինչի հետևանքով քաղաքային կենտրոններում առաջացան լուրջ սոցիալական և տնտեսական խնդիրներ։ 1960-ականներին այս երևույթը հանգեցրեց քաղաքային կենտրոնների ծանր անկմանը, որի հետևանքով բազմաթիվ աղքատ թաղամասեր վերածվեցին քայքայվող «գետտոների»։ Սպիտակամորթների անհամաչափ արտագաղթը քաղաքներից դեպի արվարձաններ երկար ժամանակ դիտարկվում էր որպես անապացուցելի կամ բացառապես անեկդոտային տվյալների վրա հիմնված երևույթ։ Քանի որ ԱՄՆ-ի քաղաքային բնակչությունը դեռևս մեծանում էր, քաղաքական որոշումներ կայացնելու համար չկար բավարար գիտական հիմնավորում, որը ցույց կտար սպիտակամորթների համեմատական նվազումը։ Առաջին տվյալները, որոնք կարող էին ապացուցել «սպիտակ արտագաղթի» գոյությունը, հավաքվեցին 1950 թվականի մարդահամարի ընթացքում։ Սակայն, ԱՄՆ Վիճակագրական բյուրոյի հին համակարգերի վրա իրականացված տվյալների նախնական մշակումը բավարար չափանիշներով չապացուցեց այս երևույթը։ Միայն երբ Սկրիպսի հիմնադրամի հետազոտող Դոնալդ Ջ. Բոգյուն (Donald J. Bogue) և Չիկագոյի համալսարանի Էմերսոն Սայմը (Emerson Seim) տվյալները վերստին մշակեցին UNIVAC I համակարգչով, սպիտակ արտագաղթը ստացավ գիտականորեն հաստատված իրականության կարգավիճակ[71]։

Սպիտակ արտագաղթի իրականության գիտական հաստատումը միայն ավելի հզոր հաշվարկային գործիքի արդյունք չէր։ Կարևոր դեր խաղացին նաև Էմերսոն Սայմի (Emerson Seim) կողմից մշակված նոր վիճակագրական մեթոդները, որոնք օգնում էին բացահայտել այն կեղծ հակառակ էֆեկտները, որոնք առաջացել էին բազմաթիվ քաղաքների կողմից հզոր հարկային բազա ունեցող բնակիչների հեռանալուն ի պատասխան իրականացված անեքսիայի (annexation) հետևանքով։ Այլ կերպ ասած, կենտրոնական քաղաքները կլանում էին իրենց նոր արվարձանները, ինչի հետևանքով ներքաղաքային տարածքներից հեռացած ընտանիքները հաճախ նույնիսկ չէին հաշվվում որպես հեռացած[72]:

20-րդ դարի երկրորդ կեսին արդյունաբերական վերակառուցումը (industrial restructuring) հանգեցրեց աշխատատեղերի զանգվածային կորստի։ Արդյունքում՝ նախկինում միջին խավի աշխատավոր խավերը հայտնվեցին աղքատության մեջ, և ոմանք չկարողացան հեռանալ ու աշխատանքի նոր հնարավորություն փնտրել։ Տնտեսական անկման շրջաններում անշարժ գույքի գները սովորաբար նվազում են, ինչը հնարավորություն է տալիս ցածր եկամուտ ունեցող անձանց հաստատվել այդ շրջաններում։ 1960-ականներից հետո ԱՄՆ-ի ներգաղթի օրենսդրության փոփոխությունները հանգեցրին նոր ներգաղթային ալիքների՝ Մեքսիկայից, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայից, Ասիայից և Աֆրիկայից։ Սա փոխեց ինչպես քաղաքների, այնպես էլ արվարձանների ժողովրդագրությունը։ ԱՄՆ-ն աստիճանաբար վերածվեց առավելապես արվարձանային պետության, և ժամանակի ընթացքում արվարձանները դարձան ավելի բազմազգ։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ի ամենաարագ աճող փոքրամասնությունը՝ լատինամերիկացիները (Latinos), սկսեցին հեռանալ ավանդական ներգաղթային քաղաքներից և հաստատվել հարավ-արևմտյան քաղաքներում, ինչպիսիք են Ալբուկերկեն (Albuquerque), Ֆինիքսը (Phoenix) և Տուսոնը (Tucson)։ 2006 թվականին լատինամերիկացիների թվի կտրուկ աճի արդյունքում Արևմուտքի որոշ քաղաքներում սպիտակամորթները դարձան փոքրամասնություն։[73]

Պատճառներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Օրենսդրական խտրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1930-ականներին Հարավից դուրս գտնվող նահանգները, որտեղ ռասայական սեգրեգացիան օրինական էր, կիրառեցին ոչ պաշտոնական սեգրեգացիա՝ բացառող պայմանագրերի միջոցով, որոնք նշվում էին գույքային փաստաթղթերում, ինչպես նաև անշարժ գույքի շուկայի կարմիր գծմամբ[74][75]: Սա ռասայական խտրականության հստակ, օրինականորեն հաստատված ձև էր՝ գույքի սեփականության և վարկավորման պրակտիկայում: Սևամորթներին փաստացիորեն արգելվում էր տներ գնել, նույնիսկ այն դեպքում, երբ նրանք ֆինանսական միջոցներ ունեին[76]: Արվարձանային ընդլայնումը նախատեսված էր միայն միջին և աշխատավոր դասի սպիտակամորթների համար՝ պայմանավորված պատերազմի ջանքերից ստացված եկամուտների աճով և պետականորեն երաշխավորված հիպոթեքներով (VA, FHA, HOLC), որոնք տրամադրվում էին միայն սպիտակամորթներին՝ նոր տներ գնելու համար, ինչպիսիք ստեղծվել էին Դաշնային բնակարանային վարչության կողմից։[77] 1948 թվականին ԱՄՆ Գերագույն դատարանը որոշեց, որ ռասայական պայմանագրերն այլևս չեն կարող օրինականորեն կիրառվել։ Սակայն ռասայական խտրականությունը դեռևս շարունակվում էր՝ այլ մեխանիզմներով[78]:

Ճանապարհաշինություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, մայրուղիների կառուցումը (Interstate Highway System) նպաստեց սպիտակամորթ բնակչության արտահոսքին արդյունաբերական քաղաքներից դեպի արվարձաններ[76]: Ճանապարհները ծառայում էին արվարձանաբնակներին՝ նրանց տեղափոխելով քաղաքային աշխատատեղեր, ինչը նպաստում էր արվարձանների զարգացմանը և հարկային բազայի տեղափոխմանը քաղաքներից դուրս։ Սա կարող էր էլ ավելի խորացնել քաղաքային անկումը[79]: Որոշ դեպքերում, հատկապես ԱՄՆ-ի հարավային նահանգներում, տեղական կառավարությունները մայրուղիների շինարարությունն օգտագործում էին սևամորթ թաղամասերը բաժանելու և մեկուսացնելու համար՝ զրկելով նրանց ապրանքներից ու ծառայություններից, հաճախ արդյունաբերական գոտիների ներսում։ Ալաբամայի Բիրմինգհեմ քաղաքում տեղական իշխանությունները մայրուղային համակարգը կիրառեցին 1926 թվականի ռասայական գծագրման օրենքով հաստատված բնակավայրային սահմանները պահպանելու համար։ Մայրուղիների կառուցումը սևամորթների թաղամասերի միջով ի վերջո հանգեցրեց բնակչության նվազմանը՝ թողնելով միայն այն մարդկանց, որոնք ֆինանսական միջոցներ չունեին լքելու իրենց ավերված համայնքը[80]:

Բլոքբաստինգ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անշարժ գույքի գործնականում կիրառվող «բլոքբաստինգ» մեթոդը սպիտակամորթ բնակչության արտահոսքի խթան էր և ոչ սպիտակամորթ բնակչության տեղաշարժը վերահսկելու միջոց։ Խարդախության միջոցով անշարժ գույքի գործակալները նպաստում էին սևամորթների կողմից սպիտակ թաղամասերում տներ գնելուն՝ կա՛մ անձամբ ձեռք բերելով այդ տները, կա՛մ սպիտակ վստահված գնորդի միջոցով և այնուհետև վերավաճառելով սևամորթ ընտանիքին։ Մնացած սպիտակ բնակիչները (ելնելով անշարժ գույքի գործակալների և տեղական լրատվամիջոցների հնչեցրած մտահոգություններից)[81] վախենում էին իրենց գույքի արժեզրկումից և արագ վաճառում էին իրենց տները՝ սովորաբար վնասելով իրենց։ Գործակալները շահույթ էին ստանում ինչպես այս զանգվածային վաճառքներից, այնպես էլ նոր ներգաղթող սևամորթ ընտանիքներին վերավաճառելու հնարավորությունից՝ օգտագործելով արբիտրաժային գործարքներ և վաստակելով վաճառքի միջնորդավճարներ երկու խմբերի հետ աշխատելով։ Այս մեթոդի շնորհիվ թաղամասերի ռասայական կազմը հաճախ ամբողջությամբ փոխվում էր մի քանի տարվա ընթացքում։

[82]

Միավորումը քաղաքական անկման հետ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Image
ԱՄՆ-ում քաղաքային անկումը. Նյու Յորքի Հարավային Բրոնքսը 1970-1980-ական թվականներին դարձավ քաղաքների նկատմամբ դաշնային և տեղական իշխանությունների անտարբերության խորհրդանիշ։ Իսպաներեն գրությունը կարդացվում է "FALSAS PROMESAS" (Կեղծ խոստումներ), իսկ անգլերեն գրությունը՝ "BROKEN PROMISES" (Խախտված խոստումներ)։

Քաղաքային անկումը սոցիոլոգիական գործընթաց է, որի ընթացքում քաղաքը կամ դրա որոշ հատվածները ենթարկվում են քայքայման և անմխիթար վիճակի։ Դրա բնորոշ գծերն են բնակչության նվազումը, տնտեսական վերակառուցումը, լքված շենքերը, բարձր գործազրկությունն ու աղքատությունը,[83] ընտանիքների կազմալուծումը, քաղաքական մեկուսացումը, հանցավորության աճը և անբարենպաստ քաղաքային միջավայրը։ Սպիտակ արտագաղթը մեծ ազդեցություն ունեցավ այս գործընթացի վրա, քանի որ միջին խավի բնակիչների հեռանալը հանգեցրեց քաղաքների հարկային եկամուտների նվազմանը։ Լքված գույքը գրավում էր հանցագործներին և փողոցային ավազակախմբերին, որը նպաստում էր հանցագործության աճին[83]։

1970-ական և 1980-ական թվականներին քաղաքային քայքայումը կապված էր արևմտյան քաղաքների հետ, հատկապես Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրոպայի որոշ մասերում: Այդ ժամանակաշրջանում գլոբալ տնտեսությունների, տրանսպորտի և կառավարական քաղաքականության հիմնական կառուցվածքային փոփոխությունները ստեղծեցին տնտեսական, ապա սոցիալական պայմաններ, որոնք հանգեցրին քաղաքների անկմանը[84]։

Սպիտակամորթների զանգվածային փախուստը Հյուսիսային Ամերիկա հակադարձվեց 1990-ականներին, երբ արվարձանների հարուստ բնակիչները վերադարձան քաղաքներ ՝ մեղմացնելով քայքայված քաղաքային թաղամասերի վիճակը[76][85]։

Սպիտակ փախուստը ՝ կազմակերպված կառավարության կողմից
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Image
Լևիթաուն, Փենսիլվանիա, օդային տեսարան։

Նոր բնակավայրեր ստեղծվեցին լքված քաղաքի իրավասությունից դուրս՝ խուսափելու քաղաքի ենթակառուցվածքների պահպանման ժառանգական ծախսերից։ Փոխարենը, նոր տեղական իշխանությունները հարկերն ուղղեցին արվարձանային ենթակառուցվածքների կառուցմանը։ Դաշնային կառավարությունը նպաստեց սպիտակամորթ բնակչության արտահոսքին և ոչ սպիտակամորթ թաղամասերի վաղ անկմանը՝ զրկելով դրանք կապիտալ վերանորոգման հիփոթեքային վարկերից, ինչի հետևանքով համայնքներին դժվար էր պահպանել կամ ներգրավել միջին խավի բնակիչներին[86]։

Նոր արվարձանային համայնքները սահմանափակում էին աղքատ և ոչ սպիտակամորթ բնակիչների արտագաղթը քաղաքներից՝ սահմանափակող գոտիականացման միջոցով, ինչի հետևանքով միջին խավից ցածր եկամուտ ունեցող շատ մարդիկ չէին կարողանում ձեռք բերել տուն արվարձաններում։ Շատ ամբողջովին սպիտակամորթ արվարձանները ի վերջո կցվեցին այն քաղաքներին, որոնցից դուրս էին տեղափոխվել նրանց բնակիչները։ Օրինակ՝ Վիսկոնսին նահանգի Միլուոքի քաղաքը մասնակիորեն կցեց Գրանվիլի նման փոքր քաղաքներ։ Այդ ժամանակվա քաղաքապետ Ֆրանկ Զեյդլերը բողոքում էր սոցիալական առումով վնասակար «Երկաթե օղակի» (Iron Ring) դեմ, որը կազմավորվել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նոր ստեղծված համայնքների միջոցով[87]։ Նույնպես, կիսագյուղական բնակավայրեր, ինչպիսիք են Օուք Քրիք, Հարավային Միլուոքի և Ֆրանկլին քաղաքները, պաշտոնապես ձեւավորվեցին որպես առանձին վարչական միավորներ՝ խուսափելու քաղաքային կցումից։ Վիսկոնսինի նահանգային օրենքը թույլ էր տալիս Միլուոքին կցել այն գյուղական և արվարձանային տարածքները, որոնք չէին համապատասխանում առանձին միավոր ձեւավորելու իրավական չափանիշներին[88][89]։

Դպրոցների տարանջատում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ տարածքներում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հանրային դպրոցների ռասայական ապասեգրեգացիան խթանեց սպիտակամորթ բնակչության արտահոսքը։ 1954 թվականին ԱՄՆ Գերագույն դատարանի Brown v. Board of Education (1954) գործով որոշումը իրավականորեն վերացրեց 19-րդ դարում Plessy v. Ferguson (1896) գործով սահմանված «առանձին, բայց հավասար» ռասայական խտրականության քաղաքականությունը։ Այս որոշմամբ հանրային դպրոցների ապասեգրեգացիան ճանաչվեց հակասահմանադրական։ Հարավային շատ շրջաններ ուժեղ դիմադրություն ցույց տվեցին այս քաղաքականությանը։ Որոշ դեպքերում սպիտակամորթ ծնողները դուրս բերեցին իրենց երեխաներին հանրային դպրոցներից և ստեղծեցին մասնավոր կրոնական դպրոցներ։ Այս դպրոցները, որոնք կոչվում էին ապասեգրեգացիայի դեմ ակադեմիաներ (segregation academies), հիմնադրվեցին ԱՄՆ հարավային նահանգներում 1950-ականների վերջից մինչև 1970-ականների կեսերը, ինչը թույլ էր տալիս ծնողներին խուսափել իրենց երեխաներին ռասայական խառը դպրոցներում գրանցելուց[90]։

957 թվականին, երբ Բալթիմորում (Մերիլենդ) իրականացվեց ապասեգրեգացիան, Clifton Park Junior High School-ում 2,023 սպիտակամորթ աշակերտ կար և 34 սևամորթ։ Տասը տարի անց դպրոցում 12 սպիտակամորթ էր մնացել, մինչդեռ սևամորթ աշակերտների թիվը հասել էր 2,037-ի։ Նույն ժամանակահատվածում Garrison Junior High School-ի աշակերտների թիվը նվազեց 2,504 սպիտակամորթից և 12 սևամորթից մինչև 297 սպիտակամորթ և 1,263 սևամորթ[91]։ Միևնույն ժամանակ, քաղաքի աշխատավոր դասի բնակչությունը կրճատվեց՝ ծանր արդյունաբերության վերակառուցման հետևանքով աշխատատեղերի կորստի պատճառով։

Swann v. Charlotte-Mecklenburg Board of Education (1971) գործով Գերագույն դատարանը կարգադրեց ապասեգրեգացիոն ավտոբուսային փոխադրումներ՝ աղքատ սևամորթ աշակերտներին տեղափոխելու արվարձանների սպիտակամորթ դպրոցներ, և սպիտակամորթ աշակերտներին՝ քաղաքի դպրոցներ՝ ուսանողական կազմը ինտեգրելու նպատակով։ Milliken v. Bradley (1974) գործով դատավոր Ուիլյամ Դուգլասը նշել է. «Դեթրոյթի կենտրոնական հատվածն այժմ բավականին համասեռ սևամորթ է, և մենք գիտենք, որ սևամորթների մեծ մասն ավելի աղքատ է»։ Նմանապես, 1977 թվականին Penick v. The Columbus Board of Education (1977) գործով դաշնային որոշումը արագացրեց սպիտակամորթների արտահոսքը Օհայոյի Կոլումբուս քաղաքից։ Չնայած դպրոցների ապասեգրեգացիան վերաբերում էր միայն հանրային դպրոցներին, ռասայական ինտեգրման ամենակոշտ ընդդիմախոսները հաճախ եղել են այն սպիտակամորթները, որոնց երեխաները սովորել են մասնավոր դպրոցներում[92][93]։

Դպրոցների ապասեգրեգացիայի և ավտոբուսային փոխադրումների ոչ աշխարհագրական, այլ երկրորդական հետևանքն էր «մշակութային» սպիտակամորթների արտահոսքը։ Սա դրսևորվում էր նրանով, որ սպիտակամորթ ծնողները իրենց երեխաներին դուրս էին բերում ռասայական խառը հանրային դպրոցներից և տեղափոխում մասնավոր դպրոցներ, որոնք չէին ենթարկվում դաշնային ինտեգրացիոն օրենքներին։ 1970 թվականին, երբ Կալիֆոռնիայի կենտրոնական շրջանի ԱՄՆ շրջանային դատարանը կարգադրեց ապասեգրեգացնել Փասադենայի Unified School District-ը, սպիտակամորթ աշակերտների թիվը (54%) համահունչ էր շրջանի սպիտակամորթ բնակչության տոկոսին (53%)։ Սակայն երբ ապասեգրեգացիան սկսվեց, այն սպիտակամորթները, ովքեր կարող էին թույլ տալ մասնավոր կրթություն, տեղափոխեցին իրենց երեխաներին այնտեղ։ 2004 թվականին Փասադենայում արդեն կար 63 մասնավոր դպրոց, որտեղ սովորում էր քաղաքի աշակերտների 33%-ը, մինչդեռ հանրային դպրոցների սպիտակամորթ աշակերտների թիվը կազմել էր ընդամենը 16%։ Փասադենայի հանրային դպրոցների վարչության ղեկավարը բնորոշել էր հանրային դպրոցները որպես «սարսափ» սպիտակամորթների համար՝ փորձելով մշակել քաղաքականություն, որը կվերականգներ սպիտակամորթ ծնողների հետաքրքրությունը քաղաքային դպրոցների նկատմամբ[94]։

Հանցագործություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1960-70-ականներին սպիտակամորթ ընտանիքների՝ քաղաքներից արվարձաններ տեղափոխվելու հիմնական պատճառներից մեկը հանցավորության աճն էր։[18][95] Սամուել Քայը (2018) մեջբերում է մի շարք ուսումնասիրություններ, որոնք եզրակացրել են, որ հանցավորությունն ու թաղամասերի անկումը, այլ ոչ թե ռասայական նախապաշարմունքները, ավելի նշանակալի գործոններ են սպիտակամորթների հեռացման գործում[96]։ Էլենն ու Օ'Ռեգանը (2010) պարզել են, որ քաղաքային կենտրոններում հանցավորության նվազումը նվազեցնում է դեպի արվարձաններ արտագաղթը, սակայն այն նոր ընտանիքներ ներգրավելու էական ազդեցություն չի ունենում[97]։

Օվկիանիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրալիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիդնեյում ավստրալացի ծնված (սպիտակ և ոչ սպիտակ) բնակչության տոկոսն ընկավ Ֆեյրֆիլդում և Կանթերբերիում՝ 3 տոկոսով, Օբյորնում՝ 6 տոկոսով, իսկ Սթրաթֆիլդում՝ 3 տոկոսով (1991-1996թթ․)։ Միայն Լիվերպուլում՝ Սիդնեյի արագ աճող շրջաններից մեկում, ինչպես տեղացի, այնպես էլ արտասահմանից եկած տղամարդկանց թիվն ավելացավ, սակայն արտասահմանցիների աճի տեմպն զգալիորեն գերազանցեց տեղացիների աճը․ 1996թ․-ի դրությամբ արտասահմանցիների մասնաբաժինը 43․5%-ից բարձրացավ 49%-ի։ Հարավ-արևմտյան արվարձաններից տեղափոխված ավստրալացիները հիմնականում վերաբնակվեցին Փենրիթում (հյուսիս-արևմուտք) և Գոսֆորդում ու Ուայոնգում (հյուսիս-արևելք)։[98]

Նոր Հարավային Ուելսի Երկրորդական դպրոցների տնօրենների խորհուրդը և Արևմտյան Սիդնեյի համալսարանը նշում են, որ նահանգի հանրային դպրոցներում սպիտակամորթների արտահոսք է նկատվել մասնավոր և կաթոլիկ դպրոցներ, երբ դրանցում ավելացել է աբորիգեն և Մերձավոր Արևելքից ներգաղթած ուսանողների թիվը[99]։

2018թ․-ին Նոր Հարավային Ուելսի ընդդիմության առաջնորդ Լյուք Ֆոլին անդրադարձավ սպիտակամորթ բնակչության հեռացման երևույթին Ֆեյրֆիլդում՝ նշելով, որ այնտեղ Իրաքի և Սիրիայի փախստականները փոխարինում են անգլո-ավստրալացիներին, սակայն ավելի ուշ նա ներողություն խնդրեց իր մեկնաբանությունների համար[100][101][102]։

Նոր Զելանդիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
European/Pākehā students make up less than 10% of the student body in 1st-decile schools and over 70% in high-decile schools. Māori and Pasifika students make up 50 and around 42% respectively in 1st-decile schools, and less than 10% each in 10th-decile schools.
Նոր Զելանդիայի դպրոցների աշակերտների տոկոսը, որոնք պատկանում են որոշակի էթնիկ խմբերի, 2011 թ.-ին բաժանվում է ըստ սոցիալ-տնտեսական դեցիլի: "Սպիտակ փախուստը" ակնհայտ է այն դեպքերում, երբ ցածր կրթություն ունեցող դպրոցներում անհամաչափ քիչ են եվրոպացի աշակերտները և շատ են Մաորի և Փասիֆիկայի աշակերտները, մինչդեռ բարձր կրթություն ունեցող դպրոցներում հակառակ իրավիճակ է նկատվում:

Նոր Զելանդիայում սպիտակամորթների արտահոսքը նկատվել է ցածր սոցիալ-տնտեսական մակարդակի դպրոցներում։ Կրթության նախարարության տվյալներով՝ 2000թ․-ին 60,000 եվրոպացի ուսանող սովորում էր այդ դպրոցներում, սակայն 2010թ․-ին նրանց թիվը կիսով չափ նվազեց։ Միևնույն ժամանակ, բարձր սոցիալ-տնտեսական դպրոցներում եվրոպացի ուսանողների թիվը կտրուկ աճեց։[103] Նախարարությունը պնդում էր, որ այս փոփոխությունների պատճառը ժողովրդագրական տեղաշարժերն են, սակայն ուսուցիչներն ու տնօրենները նշում էին, որ դրա հիմքում ընկած են ռասայական և դասակարգային կարծրատիպերը[104]։

Մի հատուկ դեպք տեղի է ունեցել Sunset Junior High School-ում (Ռոտորուայի արվարձաններից մեկում) 1980-ականների սկզբին դպրոցում սովորողների թիվը նվազեց 700-ից մինչև 70։ Մնացած 70 ուսանողներից միայն մեկը սպիտակ էր, մնացածը՝ մաորի։ Այս տարածքում բնակվում են հիմնականում աղքատ, ցածր որակավորում ունեցող ընտանիքներ, որոնց մեծ մասը միայնակ մայրեր են։ Սոցիալական խնդիրների հետևանքով դպրոցի ուսանողների կրթական առաջադիմությունը շատ ցածր է[105]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Barry C. Feld; Donna M. Bishop, eds. (2013). The Oxford Handbook of Juvenile Crime and Juvenile Justice. Oxford University Press. ISBN 978-0199338276. «The Kerner Commission report ... concluded that "Our nation is moving toward two societies, one black, one white" ... Black urban in-migration and White exodus had developed concentrations of impoverished persons.»
  2. ↑ Robert W. Kweit (2015). People and Politics in Urban America, Second Edition. Routledge. ISBN 978-1138012028. «The U.S. court of Appeals ruled that Norfolk was rightly concerned with the white exodus from public schools and that the decision to end mandatory busing was not based on discriminatory intent, but on the desire to keep enough whites in the school system to prevent resegregation.»
  3. ↑ Timothy J. Minchin; John A. Salmond (2011). «Chapter 8 'Mixed Outcomes'». After the Dream: Black and White Southerners since 1965 (Civil Rights and Struggle). University Press of Kentucky. ISBN 978-0813129785. «Even success in desegregating downtown stores and buses was now undercut by the white exodus. As they fled the cities, many whites lost interest in the civil rights issue.»
  4. ↑ Josiah Bates (2019 թ․ հոկտեմբերի 30). «Michelle Obama Opens Up About the Pain of Witnessing 'White Flight' as a Child in Chicago». TIME. «"White flight" — a phenomenon in which white people leave areas that are becoming more diverse.»
  5. ↑ Lateshia Beachum (2019 թ․ հոկտեմբերի 30). «Michelle Obama on white flight in Chicago: 'Y'all were running from us'». The Washington Post. «"White flight" is when white people leave increasingly diverse areas in large numbers.»
  6. ↑ Schaefer, Richard T., ed. (2008). The Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society. SAGE publications.
  7. ↑ «white flight». Merriam-Webster Dictionary.
  8. ↑ Armor, David J. (1986). Forced Justice: School Desegregation and the Law. Oxford University Press US. ISBN 978-0-1953-58179.
  9. ↑ Johnson, RW (2008 թ․ հոկտեմբերի 19). «Mosiuoa 'Terror' Lekota threatens to topple the ANC». The Times. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 30-ին.
  10. ↑ Christopher, A.J. (2000). The atlas of changing South Africa (2nd ed.). Routledge. էջ 213. ISBN 978-0-2031-85902.
  11. ↑ Bradshaw, York W.; Ndegwa, Stephen N., eds. (2001). The uncertain promise of Southern Africa. Indiana Univ. Press. էջ 6.
  12. ↑ Reinhardt, Steven G.; Reinhartz, Dennis P., eds. (2006). Transatlantic history (1st ed.). Texas A&M University Press. էջեր 149–150. ISBN 978-1-5854-44861.
  13. 1 2 «White flight from South Africa: Between staying and going». The Economist. 2008 թ․ սեպտեմբերի 25.
  14. ↑ Clotfelter, Charles T. (2004). After Brown: The Rise and Retreat of School Desegregation. Princeton University Press. ISBN 9780691119113.
  15. ↑ Ravitch, Diane (1983). The Troubled Crusade: American Education, 1945–1980. New York City: Basic Books. էջ 177. ISBN 978-0-4650-87570. «School desegregation and White Flight»
  16. ↑ Boustan, L. P. (2010). «Was Postwar Suburbanization "White Flight"? Evidence from the Black Migration*». Quarterly Journal of Economics. 125: 417–443. CiteSeerX 10.1.1.595.5072. doi:10.1162/qjec.2010.125.1.417. S2CID 2975073.
  17. ↑ Seligman, Amanda (2005). Block by block: neighborhoods and public policy on Chicago's West Side. Chicago: University of Chicago Press. էջեր 213–14. ISBN 978-0-226-74663-0.
  18. 1 2 Cullen, Julie Berry; Levitt, Steven D. (1999 թ․ մայիսի 1). «Crime, Urban Flight, and the Consequences for Cities». The Review of Economics and Statistics. 81 (2): 159–169. doi:10.1162/003465399558030. ISSN 0034-6535. S2CID 5840935.
  19. ↑ Kruse, Kevin M. (2007). White Flight: Atlanta and the Making of Modern Conservatism. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13386-7. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2007 թ․ փետրվարի 5-ին.
  20. ↑ Thabit, Walter (2003). How East New York Became a Ghetto. New York: New York University Press. էջ 42. ISBN 978-0-8147-8267-5.
  21. ↑ Pulido, Laura (2000 թ․ մարտ). «Rethinking Environmental Racism: White Privilege and Urban Development in Southern California» (PDF). Annals of the Association of American Geographers. 90 (1): 12–40. doi:10.1111/0004-5608.00182. hdl:10214/1833. S2CID 38036883.
  22. ↑ Walter Thomas Mills (1888). «The Statesman» (Volume 5 ed.). Statesman Publishing Company. էջ 147.
  23. ↑ Wendell Phillips Garrison; Francis Jackson Garrison (1894). William Lloyd Garrison, 1805-1879: The Story of His Life Told by His Children. Houghton Mifflin. էջ 494.
  24. ↑ Timothy Keegan (2001), «Gender, Degeneration and Sexual Danger: Imagining Race and Class in South Africa, ca.1912», Journal of Southern African Studies (Volume 27, Number 3 ed.), Routledge, «Newspaper reports in the years before World War I dwelt on the spectre of white flight, of farewells at Park Station as men stricken with disease entrained for the coast, and of men arriving in Durban in search of billets on ships leaving for Britain or Australia. At the outbreak of war there were still nearly 50,000 more white men on the Rand than white women, many with families still living in Cornwall or Lancashire to whom they sent remittances.»
  25. ↑ Lindsey Haines (2010). White Flight and Urban Decay in Suburban Chicago (Paper 112 ed.). Illinois Wesleyan University.
  26. 1 2 Johnston, Philip (2005 թ․ փետրվարի 10). «Whites 'leaving cities as migrants move in'». The Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 12-ին.
  27. ↑ Richard Ford (2004 թ․ դեկտեմբերի 8). «Race divide in big cities widens as whites move out». The Times.
  28. ↑ Samuel H.Kye (2018). The persistence of white flight in middle-class suburbia (Volume 72 ed.). Indiana University: Social Science Research. էջեր 38–52.
  29. ↑ Tom Jacobs (2018 թ․ մարտի 6). «'White Flight' Remains a Reality». Pacific Standard.
  30. ↑ Zhang, J. (2011). «Tipping and Residential Segregation: A Unified Schelling Model». Journal of Regional Science. 51 (1): 167–193. Bibcode:2011JRegS..51..167Z. CiteSeerX 10.1.1.564.9435. doi:10.1111/j.1467-9787.2010.00671.x. S2CID 17624822.
  31. ↑ Schelling, T. (1969). «Models of segregation». The American Economic Review. 59 (2): 488–493.
  32. 1 2 3 Johnson, Scott (2009 թ․ փետրվարի 14). «Fleeing From South Africa». Newsweek. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 28-ին.
  33. 1 2 Mapumulo, Zinhle; Eybers, Johan. «We're running out of whites». News 24. «We are quickly losing all our skilled workers. One option for South Africa is to employ a foreign workforce to continue growing our economy and we all know how many South Africans feel about that.»
  34. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Nelson, Harold D, ed. (1983). Zimbabwe, a Country Study. Area Handbook Series (Second ed.). Washington, D.C.: Department of the Army, American University. OCLC 227599708.
  35. 1 2 3 Raeburn, Michael. We are everywhere: Narratives from Rhodesian guerillas. էջեր 200–209.
  36. ↑ M. Tamarkin (2012) The Making of Zimbabwe: Decolonization in Regional and International Politics, Routledge, p122
  37. ↑ Olga Sicilia (2010) There Is No Such Thing As a Spirit in the Stone! Misrepresentations of Zimbabwean Stone Sculpture: An Anthropological Approach Universal-Publishers, p25
  38. ↑ Eric Partridge (2006) The New Partridge Dictionary of Slang and Unconventional English: A-I, Taylor & Francis, p389
  39. ↑ Tony Ballinger (2015) A Walk Against The Stream: A Rhodesian National Service Officer's Story of the Bush War, Helion and Company, p335
  40. ↑ U.S. News & World Report, Volume 87, pxlvi
  41. ↑ Daniel Schreier, Peter Trudgill, Edgar W. Schneider, Jeffrey P. Williams (2010) The Lesser-Known Varieties of English: An Introduction, Cambridge University Press, p271
  42. ↑ Peter J. H. Petter-Bowyer (2005) Winds of Destruction: The Autobiography of a Rhodesian Combat Pilot, 30° South Publishers, p359
  43. ↑ Smith, Ian (1997). The Great Betrayal. London: Blake Publishing Ltd. էջեր 368–409. ISBN 978-1-85782-176-5.
  44. 1 2 Driouchi, Ahmed (2014). Labor and Health Economics in the Mediterranean Region: Migration and Mobility of Medical Doctors. Hershey: IGI Global. էջեր 340–345. ISBN 978-1466647237.
  45. 1 2 3 4 Helen Marrow, The new Americans: a guide to immigration since 1965 // Mary C. Waters, Reed Ueda, Helen B. Marrow (eds.), Harvard University Press, 2007, pp. 309-317
  46. ↑ Rangvid, B. S. (2009). «School Choice, Universal Vouchers and Native Flight from Local Schools». European Sociological Review. 26 (3): 319–335. doi:10.1093/esr/jcp024. S2CID 52832559.
  47. ↑ «"Akuutein kysymys Suomen turvallisuuden kannalta" - Ministeri varoittaa kielteisen turvapaikkapäätöksen saaneista» (ֆիններեն). 2017 թ․ մայիսի 28.
  48. ↑ Yhteiskuntapolitiikka. 2013. էջեր 485–497.
  49. ↑ «Maahanmuuttajien asumisen keskittyminen Turussa» (PDF) (ֆիններեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2024 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2025 թ․ մարտի 23-ին.
  50. ↑ «Report finds evidence of 'white flight' from immigrants in northwest Dublin». International Herald Tribune. 2007 թ․ հոկտեմբերի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 20-ին.
  51. ↑ Slettholm, Andreas (2009 թ․ դեկտեմբերի 15). «Ola og Kari flytter fra innvandrerne». Aftenposten. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 4-ին.
  52. ↑ Bredeveien, Jo Moen (2009 թ․ հունիսի 2). «Rømmer til hvitere skoler» [Escaping the whiter schools]. Dagsavisen (նորվեգերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 31.{{cite web}}: CS1 սպաս․ bot: original URL status unknown (link)
  53. ↑ Lundgaard, Hilde (2009 թ․ օգոստոսի 22). «Foreldre flytter barna til 'hvitere' skoler» [Parents moving kids to 'whiter' schools]. Aftenposten (նորվեգերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 25-ին.
  54. ↑ Slettholm, Andreas (2009 թ․ դեկտեմբերի 15). «Ola og Kari flytter fra innvandrerne». Aftenposten (նորվեգերեն).
  55. 1 2 «Noen barn er brune». Nettavisen. 2010 թ․ հունվարի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 16-ին.
  56. ↑ Ringheim, Gunnar; Fransson, Line; Glomnes, Lars Molteberg (2010 թ․ հունվարի 14). «Et stort flertall av barna er brune». Dagbladet (նորվեգերեն).
  57. ↑ Andersson 2007, էջ. 64
  58. ↑ Andersson 2007, էջ. 68
  59. ↑ Andersson 2007, էջեր. 74–75
  60. ↑ Bråmå, Åsa (2006). «'White flight'? The production and reproduction of immigrant concentration areas in Swedish cities, 1990–2000». Urban Studies. 43 (7): 1127–1146. Bibcode:2006UrbSt..43.1127B. CiteSeerX 10.1.1.1004.4968. doi:10.1080/00420980500406736. S2CID 154393033.
  61. 1 2 3 «Segregeringen ökar i Sverige». Forskning & Framsteg (շվեդերեն). Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 16-ին.
  62. ↑ Porter, Roy (1994). London: A Social History. Cambridge, MA: Harvard University Press. էջեր 132, 140. ISBN 9780674538382.
  63. ↑ «Census 2001: Ethnicity». BBC News.
  64. ↑ «The invention of Essex: how a county became a caricature». The Guardian (անգլերեն). 2019 թ․ հունիսի 27. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 27-ին.
  65. ↑ Goodhart, David (2013 թ․ հունվարի 23). «White flight? Britain's new problem—segregation». Prospect. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 27-ին.
  66. ↑ Dominic Casciani (2006 թ․ սեպտեմբերի 4). «So who's right over segregation?». BBC News Magazine. Վերցված է 2006 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.
  67. ↑ Finney, Simpson, Myths and counterarguments: a quick reference summary
  68. ↑ San Grewal (2013 թ․ մայիսի 24). «Brampton suffers identity crisis as newcomers swell city's population». Toronto Star.
  69. ↑ Sadiya Ansari (2018 թ․ սեպտեմբերի 4). «'Everybody fits in': inside the Canadian cities where minorities are the majority». The Guardian. «White flight: Brampton is another majority-minority suburb, west of Toronto.»
  70. ↑ Douglas Todd (2014 թ․ նոյեմբերի 23). «London, Toronto, Vancouver undergoing "unconscious segregation"». The Vancouver Sun.
  71. ↑ Bogue, Donald J. and Emerson Seim (Sept-Dec 1956) Components of Population Change in Suburban and Central City Populations of Standard metropolitan Areas: 1940 to 1950 Rural Sociology.
  72. ↑ Bogue, Donald J. (1957) Components of Population Change, 1940–1950 published jointly by Scripps Foundation for Research in Population Problems: Miami University, and Population Research and Training Center: University of Chicago, esp. p. iv. Reprinted, in part for the value of the statistical methods, in Gibbs, Jack P. (1961) Urban Research Methods D. Van Norstrand Company: Princeton, NJ.
  73. ↑ Asthana, Anushka (2006 թ․ օգոստոսի 21). «Changing Face of Western Cities: Migration Within U.S. Makes Whites a Minority in 3 More Areas». Washington Post.
  74. ↑ Crossney, Kristen; Bartelt, David (2005 թ․ դեկտեմբերի 1). «Residential Security, Risk, and Race: The Home Owners' Loan Corporation and Mortgage Access in Two Cities». Urban Geography. 26 (8): 707–736. doi:10.2747/0272-3638.26.8.707. S2CID 153649195. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 9-ին. Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 12-ին.
  75. ↑ Crossney; Bartelt. «2006 Housing Policy Debate» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2008 թ․ ապրիլի 14-ին.
  76. 1 2 3 Կաղապար:Cite crabgrass
  77. ↑ "Racial" Provisions of FHA Underwriting Manual, 1938 Արխիվացված Դեկտեմբեր 20, 2012 archive.today
    "Recommended restrictions should include provisions for: prohibition of the occupancy of properties except by the race for which they are intended. ... Schools should be appropriate to the needs of the new community, and they should not be attended in large numbers by inharmonious racial groups." —Federal Housing Administration, Underwriting Manual: Underwriting and Valuation Procedure Under Title II of the National Housing Act With Revisions to February 1938 (Washington, D.C.), Part II, Section 9, Rating of Location.
  78. ↑ Shelley v. Kraemer, 334 U.S. 1 (1948)
  79. ↑ Wheeler, James O. (1976). «Locational Dimensions of Urban Highway Impact: An Empirical Analysis». Geografiska Annaler: Series B, Human Geography. 58 (2): 67–78. doi:10.1080/04353684.1976.11879413. JSTOR 490613.
  80. ↑ Connerly, C. E. (2002 թ․ դեկտեմբերի 1). «From Racial Zoning to Community Empowerment: The Interstate Highway System and the African American Community in Birmingham, Alabama». Journal of Planning Education and Research. 22 (2): 99–114. doi:10.1177/0739456X02238441. S2CID 144767245.
  81. ↑ Ford, Richard Thompson (2008). The Race Card: How Bluffing about Bias Makes Race Relations Worse (1st ed.). New York: Farrar, Straus and Giroux. էջեր 290–291. ISBN 9780374245757.
  82. ↑ Hirsch, Arnold R. «Blockbusting». Encyclopedia of Chicago History.
  83. 1 2 Կաղապար:Cite Power Broker. "The construction of the Gowanus Parkway, laying a concrete slab on top of lively, bustling Third Avenue, buried the avenue in shadow, and when the parkway was completed, the avenue was cast forever into darkness and gloom, and its bustle and life were forever gone. 0-394-72024-5
  84. ↑ Andersen, Hans Skifter (2003). Urban Sores: On the Interaction Between Segregation, Urban Decay, and Deprived Neighbourhoods. Burlington, VT: Ashgate. ISBN 978-0-7546-3305-1.
  85. ↑ Proscio, Tony; Grogan, Paul S. (2000). Comeback Cities: A Blueprint for Urban Neighborhood Revival. Boulder, CO: Westview Press. էջեր 139–145. ISBN 978-0-8133-3952-8. «The 1965 law brought an end to the lengthy and destructive – at least for cities – period of tightly restricted immigration a spell born of the nationalism and xenophobia of the 1920s. [p.140]»
  86. ↑ Wilson, William Julius (1997). When Work Disappears: The World of the New Urban Poor. New York City: Vintage Books. ISBN 978-0-679-72417-9.
  87. ↑ Borsuk, by Alan J. (2006 թ․ հուլիսի 8). «Mayor served 'the public welfare': Longtime city icon known for integrity, energy, principles]». Journal Sentinel. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հուլիսի 11-ին.
  88. ↑ Rast, J. (2006 թ․ սեպտեմբերի 1). «Governing the Regimeless City: The Frank Zeidler Administration in Milwaukee, 1948-1960». Urban Affairs Review. 42 (1): 81–112. doi:10.1177/1078087406289734. S2CID 154723219.
  89. ↑ Curran, Donald J. Curran (1964 թ․ փետրվար). «Infra-Metropolitan Competition». Land Economics. 40 (1): 94–99. doi:10.2307/3144466. JSTOR 3144466.
  90. ↑ Clotfelter, Charles T. (2004). After Brown: The Rise and Retreat of School Desegregation. Princeton, NJ: Princeton University Press. էջեր 101–109. ISBN 9780691119113.
  91. ↑ «From the Old Order to the New Order–Reasons and Results, 1957-1997». Baltimore City Public School System. Արխիվացված է օրիգինալից 2004 թ․ հունվարի 2-ին.
  92. ↑ Jacobson, Cardell K. (1978). «Desegregation Rulings and Public Attitude Changes: White Resistance or Resignation?». American Journal of Sociology. 84 (3): 698–705. doi:10.1086/226833. JSTOR 2778261. S2CID 144859897.
  93. ↑ Nevius, C.W. (2007 թ․ սեպտեմբերի 9). «Racism alive and well in S.F. schools – here's proof». San Francisco Chronicle.
  94. ↑ Ryan, John. «Tackling Local Resistance to Public Schools» (PDF). Daily Journal. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
  95. ↑ Boustan, Leah Platt (2010 թ․ փետրվարի 1). «Was Postwar Suburbanization "White Flight"? Evidence from the Black Migration*». The Quarterly Journal of Economics. 125 (1): 417–443. doi:10.1162/qjec.2010.125.1.417. ISSN 0033-5533. S2CID 2975073.
  96. ↑ Kye, Samuel H. (2018 թ․ մայիսի 1). «The persistence of white flight in middle-class suburbia». Social Science Research (անգլերեն). 72: 38–52. doi:10.1016/j.ssresearch.2018.02.005. ISSN 0049-089X. PMID 29609744.
  97. ↑ Ellen, Ingrid Gould; O’Regan, Katherine (2010 թ․ նոյեմբերի 1). «Crime and urban flight revisited: The effect of the 1990s drop in crime on cities». Journal of Urban Economics (անգլերեն). 68 (3): 247–259. doi:10.1016/j.jue.2010.05.002. ISSN 0094-1190.
  98. ↑ Birrell, Bob, and Seol, Byung-Soo. "Sydney's Ethnic Underclass", People and Place, vol. 6, no. 3, September 1998. Արխիվացված Հոկտեմբեր 2, 2006 Wayback Machine
  99. ↑ «'White flight' from Aussie public schools». Sydney Morning Herald. 2008 թ․ մարտի 10.
  100. ↑ «NSW Labor leader apologises for 'white flight' migration comments». ABC News. 2018 թ․ մայիսի 24.
  101. ↑ «Luke Foley blasted for 'white flight' comments». 2018 թ․ մայիսի 23.
  102. ↑ Davies, Anne (2018 թ․ մայիսի 24). «Luke Foley apologises for 'white flight' comment, saying he now knows it's offensive». The Guardian.
  103. ↑ Garret-Walker, Hana (2012 թ․ հունիսի 18). «Claim of 'white flight' from low decile schools». The New Zealand Herald.
  104. ↑ «Some [[:Կաղապար:As written]] parents stereotyping [[:Կաղապար:As written]] pupils – principals». Radio New Zealand. 2012 թ․ հունիսի 19. {{cite web}}: URL–wikilink conflict (օգնություն)
  105. ↑ Collins, Simon (2006 թ․ հուլիսի 24). «'White flight' threatens school». The New Zealand Herald. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Սպիտակ_արտագաղթ&oldid=10351796» էջից