close
Μετάβαση στο περιεχόμενο

Στρατιωτική Επιχείρηση ΝΙΚΗ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Στρατιωτική Επιχείρηση ΝΙΚΗ
Image
Το C-47 Dakota που πήρε μέρος στην επιχείρηση.
ΣκοπόςΑερομεταφορά καταδρομέων στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας.
Ημερομηνία21η προς 22α Ιουλίου 1974
ΤοποθεσίαΛευκωσία, Κύπρος
ΤύποςΑερομεταφορόμενη επίχειρηση
ΑίτιαΤουρκική εισβολή στην Κύπρο (20 Ιουλίου 1974)
ΣτόχοςΕνίσχυση της άμυνας της Κύπρου
Σχεδιασμένο απόΑρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων
Εκτελέστηκε από354η και 355η Μοίρα Μεταφορών, Α' Μοίρα Καταδρομών
ΑποτέλεσμαΜερικώς επιτυχής
Απολογισμός
Aπώλειες4 αεροπόροι & 28 καταδρομείς
Tραυματίες9 καταδρομείς

Επιχείρηση Νίκη είναι η κωδική ονομασία μυστικής στρατιωτικής αποστολής της Ελλάδας η οποία πραγματοποιήθηκε την 21η προς 22η Ιουλίου 1974 προς την Κύπρο με σκοπό την αερομεταφορά καταδρομέων στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της τουρκικής εισβολής. Η αποστολή υπήρξε μερικώς επιτυχής και χαρακτηρίστηκε από τον διεθνή τύπο ως "αποστολή αυτοκτονίας".[1][2]

Προετοιμασία - σχεδιασμός

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την έναρξη της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο στις 20 Ιουλίου 1974, η άμυνα της Κύπρου ήταν σε δύσκολη θέση. Όσες κινήσεις έγιναν για την απόκρουση των τουρκικών δυνάμεων εισβολής από ένοπλα τμήματα της ελληνοκυπριακής πλευράς είχαν αρνητική εξέλιξη. Η πολιτική αστάθεια στην Ελλάδα παρουσίαζε σημάδια διάλυσης στη στρατιωτική ηγεσία και ήδη είχε χαθεί πολύτιμος χρόνος. Παρ' όλα αυτά, οι στρατιωτικές δυνάμεις της ΕΛΔΥΚ και της Εθνικής Φρουράς Κύπρου είχαν περιορίσει τα αρχικά σχέδια του τουρκικού στρατού.

Την 21η Ιουλίου του 1974, αποφασίσθηκε στρατιωτική επιχείρηση[3] ενίσχυσης της άμυνας του αεροδρομίου της Λευκωσίας με την κωδική ονομασία "ΝΙΚΗ". Το σχέδιο της επιχείρησης προέβλεπε την αερομεταφορά και απόβαση καταδρομέων με αεροσκάφη της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Image
Αεροσκάφος Nord Noratlas της Πολεμικής Αεροπορίας στο αεροδρόμιο του Ελληνικού το 1979.

Η προετοιμασία έγινε στην αεροπορική βάση της Σούδας στην Κρήτη και περιλάμβανε:

Τα 20 αεροσκάφη Noratlas ανήκαν στην 354η Μοίρα Μεταφορών[4][5] "Πήγασος"[6] και τα 10 αεροσκάφη C-47 Dakota στην 355η Μοίρα Μεταφορών και είχαν έδρα την 112η Πτέρυγα Μάχης στην Ελευσίνα. Αυτά τα αεροσκάφη θα μετέφεραν και θα αποβίβαζαν στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας την Α' Μοίρα Καταδρομών[7][8] με τον πλήρη οπλισμό της αποτελούμενη από 318 άνδρες[9]. Λόγω των μέτρων επιφυλακής και των μετασταθμεύσεων που πραγματοποιούνταν τις προηγούμενες ημέρες τα περισσότερα αεροσκάφη βρίσκονταν διάσπαρτα σε διάφορες μονάδες της Αεροπορίας.

Ο σχεδιασμός της επιχείρησης προέβλεπε την αερομεταφορά της Α' Μοίρας καταδρομέων κατά τη διάρκεια της νύχτας υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Ειδικότερα προβλεπόταν πτήση χωρίς συνοδεία μαχητικών, σε απόλυτη σιγή ασυρμάτου και σε χαμηλό ύψος για την αποφυγή εντοπισμού των αεροσκαφών από ραντάρ. Μετά την προσγείωση στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας και την αποβίβαση των καταδρομέων, τα αεροσκάφη θα επέστρεφαν στη Σούδα.

Η επιχείρηση ξεκίνησε την 21η Ιουλίου, στις 22:40, έχοντας ως χρονικό περιορισμό τα μεσάνυκτα της ίδιας μέρας.[10] Από τα 30 αεροσκάφη που προέβλεπε το σχέδιο, μόνο τα μισά, 15 Noratlas, απογειώθηκαν κατά το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα. Τα υπόλοιπα αεροσκάφη (πέντε Noratlas και τα δέκα C-47[11]) παρέμειναν στο αεροδρόμιο της Σούδας.

Τα αεροσκάφη είχαν κωδικούς απογείωσης με βάση τη σειρά που θα είχαν κατά την απογείωσή τους ("ΝΙΚΗ 1", "ΝΙΚΗ 2", "ΝΙΚΗ 3" κ.ο.κ.). Τα πληρώματα των 15 Noratlas που απογειώθηκαν είναι τα ακόλουθα:

Πληρώματα αεροσκαφών

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πλήρωμα του κάθε Noratlas απαρτιζόταν από τέσσερα μέλη. Με τη σειρά της ιδιότητάς τους (Κυβερνήτης, Συγκυβερνήτης, Ναυτίλος, Ιπτάμενος Μηχανικός) ήταν τα ακόλουθα:

ΝΙΚΗ 1: Μ. Χοχλακάκης - Α. Δέμης - Π. Ζελενίτσας - Χ. Σγούρος

ΝΙΚΗ 2: Ι. Σφήκας - Π. Πανούσης –Ι. Καραΐσκος – Κ. Τυλιγάδης

ΝΙΚΗ-3: Σ. Στέφας – Γ. Νεονάκης – Ι. Δρίτσας – Α. Παπαναστασίου

ΝΙΚΗ-4: Β. Παναγόπουλος – Σ. Συμεωνίδης – Η. Άνθιμος – Γ. Δάβαρης

ΝΙΚΗ-5: Ε. Δρακωνάκης – Σ. Παπούλης – Β. Γκάνος – Α. Λούκος

ΝΙΚΗ-6: Γ. Δημητρός – Β. Μέττας – Ι. Ράζος – Γ. Καγιαμπάκης

ΝΙΚΗ-7: Ι. Παπακωνσταντίνου – Δ. Καρδαράς – Σ. Κάβουρας – Γ. Σαλαπάτας

ΝΙΚΗ-8: Ν. Τζανάκος – Δ. Λαυράνος – Σ. Μουτσάτσος – Β. Τσιουρής

ΝΙΚΗ-9: Α. Στραβοπόδης – Α. Παπαϊωάννου – Κ. Ρουμελιώτης – Α. Καρδάκος

ΝΙΚΗ-10: Σ. Παπαθανασίου – Α. Ιλαρίδης – Γ. Κουλούλας – Ε. Πεδιαδιτάκης

ΝΙΚΗ-11: Γ. Μήτσαινας – Χ. Κυριακόπουλος – Α. Φούτσης – Κ. Σίμος

ΝΙΚΗ-12: Ν. Αδαμόπουλος – Δ. Χατζηπαναγιώτης – Π. Βασιλάκος – Ι. Κομιανός

ΝΙΚΗ-14: Π. Λυμπερόπουλος – Β. Κωτσόπουλος – Α. Μπαραλιάκος – Δ. Μανής

ΝΙΚΗ-15: Ε. Πετρουλάκης – Σ. Παπασταματίου – Ι. Γραμματικός – Σ. Καραταΐρης

Εκτέλεση αποστολής

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αμέσως μετά την απογείωση των Noratlas από τη Σούδα, δόθηκε σήμα από το Κέντρο επιχειρήσεων πρός το Γ.Ε.Ε.Φ. Λευκωσίας με τη φράση «Έρχονται τα 15 πορτοκάλια». Το ΝΙΚΗ-13 με πλήρωμα τους Β. Νικολάου, Γ. Χατζηδάκη, Α. Κλεφτογιάννη και Β. Γκορέζη δεν έφτασε ποτέ στην Κύπρο. Προσγειώθηκε στη Ρόδο.

Οι προσγειώσεις στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας[12] ξεκίνησαν στις 01:52 της 22ης Ιουλίου. Πρώτο προσγειώθηκε το "ΝΙΚΗ 2" στις 01:52 και επόμενο το "ΝΙΚΗ 1" ακούμπησε το διάδρομο της Λευκωσίας στις 01:55. Όμως εδώ ξεκινάει η τραγωδία της αποστολής. Λόγω καθυστέρησης του Α.Ε.Δ. (το σημερινό Γ.Ε.ΕΘ.Α.) να ενημερώσει το Γ.Ε.Ε.Φ. Λευκωσίας (το σήμα «Έρχονται τα 15 πορτοκάλια» στάλθηκε μόλις στις 01:00), τα αντιαεροπορικά στοιχεία εκτός του αεροδρομίου Λευκωσίας που ανήκαν στην 185 Μ.Π.Π. και στην 184 Π.Π.Π., δεν πρόλαβαν να ενημερωθούν και αυτά, με αποτέλεσμα να θεωρήσουν ότι τα αεροσκάφη που πέταγαν ήταν εχθρικά. Αμέσως άρχισαν έντονα αντιαεροπορικά πυρά, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα το "ΝΙΚΗ 4"[13][14] που βρισκόταν στο στάδιο προσγείωσης να πληγεί, να αρπάξει φωτιά και να συντριβεί 3 χιλιόμετρα μακριά από τον διάδρομο προσγείωσης. Τρίτο προσγειώθηκε το "ΝΙΚΗ 7" στις 02:18.

Μετά το "ΝΙΚΗ 7", προσγειώθηκε το "ΝΙΚΗ 3" το οποίο λόγω βλάβης στον έναν κινητήρα έφυγε από το ίχνος πτήσης του "ΝΙΚΗ 4" που καταρρίφθηκε και έφτασε στην τελική μετά το "ΝΙΚΗ 7". Το "ΝΙΚΗ 6"[15] εβλήθη σε πολλαπλά σημεία της ατράκτου, κατάφερε, όμως, αν και σχεδόν χωρίς μηχανές, να προσγειωθεί χάρη στις προσπάθειες των πιλότων του. Από ελληνοκυπριακά πυρά εβλήθη και το "ΝΙΚΗ 12", αλλά και αυτό κατάφερε χάρη στους πιλότους του να προσγειωθεί χωρίς ανθρώπινες απώλειες. Τα υπόλοιπα αεροσκάφη μπόρεσαν και αυτά να προσγειωθούν, με λιγότερες ζημιές.

Όλα τα πληρώματα έβλεπαν τη φωτιά στο λόφο της Μακεδονίτισσας και εκ των υστέρων έμαθαν ότι πρόκειται για το αεροσκάφος ΝΙΚΗ-4. Τελευταίο προσγειώθηκε το "ΝΙΚΗ 15" το οποίο και είχε απογειωθεί από τη Σούδα με καθυστέρηση και παρά τις εντολές να μην εκτελέσει την αποστολή. Το "ΝΙΚΗ 14" έφτασε αφού είχε πλέον ξημερώσει και δεν προσγειώθηκε καθόλου, ακολούθησε εντολές και επέστρεψε πίσω στο Καστέλι στις 07:30 όπου ανεφοδιάστηκε και επέστρεψε στη Σούδα.

Μετά την αποβίβαση των καταδρομέων, όσα αεροσκάφη ήταν σε πτητική ικανότητα απογειώθηκαν για να επιστρέψουν στην Ελλάδα,[16] παίρνοντας μαζί τα πληρώματα των αεροσκαφών ΝΙΚΗ-3 και ΝΙΚΗ-6 τα οποία είχαν βληθεί στους κινητήρες. Το πλήρωμα του αεροσκάφους ΝΙΚΗ-12 που είχε χτυπηθεί στον αριστερό κινητήρα και ως εκ τούτου δεν είχε πλέον πτητική ικανότητα, δεν πρόλαβε να επιβιβαστεί σε κάποιο από τα Noratlas που επέστρεφαν. Ο συγκυβερνήτης του ΝΙΚΗ-12, Επισμηναγός Δημήτριος Χατζηπαναγιώτης, και ο μηχανικός, Ανθυπασπιστής Ιωάννης Κομνιανός, έλαβαν διαταγή από το Γ.Ε.Ε.Φ. να καταστρέψουν τα τρία αεροσκάφη που είχαν μείνει στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας, καίγοντάς τα. Το πλήρωμα του ΝΙΚΗ-12 επέστρεψε στην Ελλάδα μετά από δέκα ημέρες με το πλοίο «Σαπφώ».

Απολογισμός

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα λάθη της αεράμυνας που είχαν ως συνέπεια την κατάρριψη του αεροσκάφους ΝΙΚΗ-4 από αντιαεροπορικό εκτός του αεροδρομίου Λευκωσίας και τα πλήγματα στα Noraltas ΝΙΚΗ-3, -6 και -12, κόστισε τη ζωή στους τέσσερις αεροπόρους και σε είκοσι έξι από τους καταδρομείς που επέβαιναν στο ΝΙΚΗ-4, καθώς και τον θάνατο δύο και τον τραυματισμό 9 εννέα καταδρομέων από το ΝΙΚΗ-6. Από τους επιβαίνοντες στο αεροσκάφος ΝΙΚΗ-4 διεσώθη μόνο ένας καταδρομέας. Από τη δύναμη των 318 ανδρών της Α' Μοίρας Καταδρομών, 278 καταδρομείς παρέμειναν στην Κύπρο και πολέμησαν.[17]

Αεροσκάφος ΝORATLAS 52-133 "NIKH 4"

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Θύματα ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Κυβερνήτης - (Επισμηναγός) Παναγόπουλος Βασίλειος
  • Συγκυβερνήτης - (Επισμηναγός) Συμεωνίδης Στέργιος
  • Ναυτίλος - (Επισμηνίας) Άνθιμος Ηλίας
  • Ιπτάμενος Μηχανικός - (Ανθυποσμηναγός) Δάβαρης Γεώργιος.

Θύματα Καταδρομείς Α' ΜΟΙΡΑ ΚΑΤΑΔΡΟΜΩΝ

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • ΔΕΑ(ΚΔ) Τσαμκιράνης Δημήτριος
  • Λοχίας (ΚΔ) Καβροχωριανός Νικόλαος
  • Λοχίας (ΚΔ)Τzιλιβάκης Στέφανος
  • Δεκανέας (ΚΔ)Τσάκωνας Ευάγγελος
  • Δεκανέας (ΚΔ)Χριστόπουλος Αθανάσιος
  • Κ/Δ Αναστασόπουλος Ανδρέας
  • Κ/Δ Γιαννακάκης Κοσμάς
  • Κ/Δ Γιαννάκος Στέφανος
  • Κ/Δ Γιαννόπουλος Παναγιώτης
  • Κ/Δ Δαλαμάγκας Ηλίας
  • Κ/Δ Ζησιμόπουλος Αντώνιος
  • Κ/Δ Κασιμάκης Σωτήριος
  • Κ/Δ Κατέρος Κωνσταντίνος
  • Κ/Δ Κουρούνης Σωτήριος
  • Κ/Δ Λίγδης Χρήστος
  • Κ/Δ Δοϊτσίδης Χριστόδουλος
  • Κ/Δ Μανιάτης Σπυρίδων
  • Κ/Δ Μονιάς Αιμίλιος
  • Κ/Δ Μπαρώτας Κωνσταντίνος
  • Κ/Δ Νάκος Γεώργιος
  • Κ/Δ Πρινιανάκης Στυλιανός
  • Κ/Δ Σιορώκος Δημήτριος
  • Κ/Δ Σκιαδαρέσης Νικόλαος
  • Κ/Δ Τζούρας Σωτήριος
  • Κ/Δ Τούλης Ηλίας
  • Κ/Δ Χατζόπουλος Χρήστος,

Τραυματίες Καταδρομείς:

Αεροσκάφος NORATLAS 52-139 "NIKH 6"

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Θύματα Καταδρομείς Α' ΜΟΙΡΑ ΚΑΤΑΔΡΟΜΩΝ

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Κ/Δ Νόμπελης Σπυρίδων
  • Κ/Δ Οικονομάκης Κωνσταντίνος

Τραυματίες Καταδρομείς:

  • Κ/Δ Τσίωγκας Παύλος
  • Κ/Δ Αντωνόπουλος Γεώργιος
  • Κ/Δ Φύσσαρης Ιωάννης
  • Κ/Δ Θεοδωρόπουλος Σ.
  • Κ/Δ Γκόγκος Κ.
  • Κ/Δ Τσαγκαρόπουλος Δημήτριος
  • Κ/Δ Λατζουράκης Γεώργιος
  • Κ/Δ Λοχίας (Κ/Δ) Ξεφτύλης Κωνσταντίνος
  • Κ/Δ Παπαευσταθίου Ευστάθιος
  • Κ/Δ Μαυρουδής Γεώργιος

Συμπέρασμα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι σημαντικές καθυστερήσεις τόσο στις αποφάσεις της ηγεσίας όσο και στην οργάνωση και εκτέλεση της επιχείρησης είχαν ως αποτέλεσμα τις απώλειες σε έμψυχο υλικό. Η συγκεκριμένη αποστολή δεν στηριζόταν σε κανένα σχέδιο του Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων (ΑΕΔ)[18] αλλά ήταν μια απόφαση η οποία πάρθηκε από το Πολεμικό Συμβούλιο. Δεν είχε καμία επίδραση στην εξέλιξη των επιχειρήσεων στην Κύπρο, εκτός του γεγονότος ότι οι καταδρομείς αμυνόμενοι κατάφεραν να κρατήσουν το αεροδρόμιο.

Η απόφαση να μεταφερθεί μια μονάδα καταδρομέων δεν ενδείκνυνται σε τακτικό αγώνα πεζικού όπως αυτός που εξελισσόταν στην Κύπρο[19]. Η επιχείρηση αυτή ήταν και η μοναδική αποστολή στρατευμάτων από την Ελλάδα με σκοπό τη στρατιωτική ενίσχυση της Κύπρου, κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής.

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ «Ιούλιος 1974: «Επιχείρηση Νίκη» - Η αποστολή αυτοκτονίας των Noratlas στην Κύπρο». ProtoThema. 28 Ιουλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2023.
  2. ↑ Operation "Niki" 1974: A suicide mission to Cyprus, Michael Solanakis, archived here.
  3. ↑ Υπεύθυνο για την αποστολή ήταν το Κέντρο Επιχειρήσεων του Αρχηγείου Αεροπορίας (ΚΕ/ΑΑ)
  4. ↑ Ο ανεφοδιασμός των Νοράτλας και Ντακότα έγινε με βυτιοφόρα που διέθεσε η παρακείμενη Αμερικάνικη Βάση
  5. ↑ Το 1977 μετονομάστηκε σε 354 Μοίρα Τακτικών Μεταφορών.
  6. ↑ «354 Μ.Τ.Μ. - ΠΗΓΑΣΟΣ». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Οκτωβρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2009.
  7. ↑ (Δοικητής ο Ταγματάρχης (ΠΖ) Γ. Παπαμελετίου)
  8. ↑ αρχικά είχε επιλεχθεί η Β' Μοίρα καταδρομών η οποία έδρευε στη Ρεντίνα Χαλκιδικής. Την αερομεταφορά θα αναλάμβανε η 357 Μοίρα, η οποία συγκροτήθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού την ημέρα εκείνη, με την επίταξη των αεριωθουμένων αεροσκαφών της Ολυμπιακής Αεροπορία
  9. ↑ Κάποιες αναφορές μιλάνε για 360 άνδρες δηλαδή από 12 διμοιρίες των 30 ανδρών, η οποία ενισχύθηκε από 60 άντρες της Γ' Μ.Α.Κ. (Μοίρας Αμφιβίων Καταστροφών)
  10. ↑ Διότι κάθε αεροσκάφος που θα απογειωνόταν μετά την ώρα αυτή, εκτιμήθηκε ότι δεν θα είχε επαρκή χρόνο ώστε να απογειωθεί και να απομακρυνθεί από την Κύπρο υπό την κάλυψη του σκότους
  11. ↑ με τον βαρύ οπλισμό της Μοίρας δηλ. ΠΑΟ, μπαζούκας, όλμοι, νάρκες και πυρομαχικά.
  12. ↑ Τουρκικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν δεκάδες προσβολές στο αεροδρόμιο και είχαν καταστρέψει τους διαδρόμους του
  13. ↑ Μόνο ένας καταδρομέας κατάφερε να σωθεί, ο Ζαφειρίου Αθανάσιος
  14. ↑ Πλήρωμα του "ΝΙΚΗ 4" ήταν οι Επισμηναγός (Ι) Βασίλειος Παναγόπουλος (Κυβερνήτης), Επισμηναγός (Ι) Σέργιος Συμεωνίδης (Συγκυβερνήτης), Επισμηνίας (Ρ) Ηλίας Άνθιμος (Ραδιοναυτίλος) και Ανθυπασπιστής Γεώργιος Δάβαρης (Ιπτάμενος Μηχανικός)
  15. ↑ 2 νεκροί και 11 τραυματίες καταδρομείς
  16. ↑ 4 αεροσκάφη δεν κατάφεραν να επιστρέψουν στη Σούδα λόγω καυσίμων και μηχανικών βλαβών και προσγειώθηκαν στη Ρόδο
  17. ↑ παρέμεινε στην Κύπρο και πολέμησε τον ΑΤΤΙΛΑ ΙΙ ως 35η Μ.Κ.
  18. ↑ το σημερινό ΓΕΕΘΑ
  19. ↑ Σάββας Δ. Βλάσσης Περιοδικό Καταδρομή Τεύχος, No 6 / Καλοκαίρι 2007 (Ιούνιος - Αύγουστος)

Βιβλιογραφία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Γ.Μήτσαινας, Υποπτέραρχος(Ι) ε.α. "Ελληνικά Φτερά στην Κύπρο", ISBN 960-630-182-6, Αθήνα 1989
  • Βλάσσης Σάββας: Ελληνικοί Πόλεμοι, 20ός αιώνας. Η μάχη της Κύπρου, Αθήνα 2003

Πηγές - Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Στρατιωτική_Επιχείρηση_ΝΙΚΗ&oldid=11544168"