Πιότρ Αντρέεβιτς Τολστόι

Κόμης Πέτρος Α. Τολστόι

O κόμης Πιότρ Αντρέεβιτς Τολστόι (ρώσικα: Граф Пётр Андреевич Толстой, 1645–1729) ήταν Ρώσος πολιτικός και διπλωμάτης, εξέχων κατά τη διάρκεια και μετά τη βασιλεία του Μεγάλου Πέτρου. Ήταν ο πρόγονος όλων των Κόμητων Τολστόι, συμπεριλαμβανομένου του μυθιστοριογράφου Λέοντα Τολστόι και του συγγραφέα Αλεξέι Τολστόι.

Σύζυγός του ήταν η Σολομωνίδα Τιμοφέεβνα Ντουμπρόφσκαγια. Μαζί της απέκτησε δύο γιους, τον Ιωάννη (γεννημένο το 1685) και τον Πέτρο (γεννημένο το 1680). Και οι δύο γιοι του πέθαναν στην εξορία μαζί του ένα χρόνο πριν από τον δικό του θάνατο. Ωστόσο, είχε πολλά εγγόνια: η οικογένεια ανακλήθηκε από την αυτοκράτειρα Ελισάβετ, κόρη του Μεγάλου Πέτρου το 1760, και της επιστράφηκαν όλες οι τιμές και η γη.

Υπόβαθρο

Μερικοί ιστορικοί υποθέτουν ότι ο Πιότρ Τολστόι ήταν «οκολνίτσκι», ενώ άλλοι θεωρούν ότι προερχόταν από «βογιαρικό» υπόβαθρο. Το 1682 υπηρέτησε ως αρχιθαλαμηπόλος στην αυλή του άτεκνου Τσάρου Φιόντορ Γ΄ Αλεξέεβιτς, τσάρου κατά τα έτη 1676–1682. Λόγω της οικογενειακής του σχέσης με την οικογένεια Μιλοσλάβσκι, υπολόγισε λανθασμένα τη δύναμη της τσάρεβνας Σοφίας Αλεξέγιεβνα, αδελφής του Φιόντορ Γ΄ και τρίτης κόρης, επίσης, του Τσάρου Αλέξιου Α΄ της Ρωσίας από την πρώτη του σύζυγο, Μαρία Μιλοσλάβσκαγια, και έγινε μια από τις πιο ενεργητικές υποστηρίκτριές της, αλλά κατάφερε να ενταχθεί στην άλλη, και νικηφόρα, πλευρά λίγο πριν την τελική καταστροφή.

Ο Πέτρος ήταν ο μοναχογιός του δεύτερου γάμου του Τσάρου Αλεξέι Α΄ της Ρωσίας (με τη Ναταλία Κυρίλοβνα Ναρίσκινα) και, ως εκ τούτου, ήταν ο νεότερος ετεροθαλής αδελφός του άτεκνου Τσάρου Φιόντορ Γ΄ και της Σοφίας, προσωρινής αντιβασίλισσας της Ρωσίας. Για πολύ καιρό ο Πέτρος κρατούσε την τελευταία του υποστηρίκτρια σε απόσταση. Ωστόσο, το 1697, ο Τολστόι προσφέρθηκε εθελοντικά να πάει στη Βενετία για να μάθει ιταλικά και ναυπηγική και ο Πέτρος δεν μπόρεσε να αντισταθεί στην ανεπαίσθητη κολακεία που υπονοούσε μια τέτοια πρόταση από έναν μεσήλικα Μοσχοβίτη ευγενή.

Σταδιοδρομία

Τον Νοέμβριο του 1701, ο Τολστόι διορίστηκε ο πρώτος τακτικά διαπιστευμένος Ρώσος πρέσβης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, στην Υψηλή Πύλη, και σε αυτόν τον απαιτητικό ρόλο, δικαιολόγησε με το παραπάνω την εμπιστοσύνη των πιο απαιτητικών κυρίων. Ακόμα και πριν από την Πολτάβα, ο Τολστόι είχε τη μεγαλύτερη δυσκολία να εμποδίσει τους Τούρκους να βοηθήσουν τους Σουηδούς. Όταν ο Κάρολος ΙΒ΄ κατέφυγε σε τουρκικό έδαφος, ο Τολστόι ζήτησε αμέσως την έκδοσή του. Αυτό το διπλωματικό λάθος ενόχλησε τους ήδη ανήσυχους Τούρκους και στις 10 Οκτωβρίου 1710 ο Τολστόι εστάλη στο Επταπύργιο, διαδικασία που ισοδυναμούσε με κήρυξη πολέμου κατά της Ρωσίας. Μετά την απελευθέρωσή του, το 1714, επέστρεψε στη Ρωσία, διορίστηκε γερουσιαστής και συνδέθηκε στενά με τον παντοδύναμο Αλεξάντρ Μενσίκοφ.

Η πριγκίπισσα Σαρλότ Κριστίν του Μπρούνσουικ-Βολφενμπίτελ, πέθανε σε ηλικία 21 ετών, σύζυγος του άτυχου τσαρέβιτς Αλεξέι Πέτροβιτς, που εκτελέστηκε αργότερα σε ηλικία 28 ετών.

Το 1717, η θέση του κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Πέτρου εξασφαλίστηκε οριστικά με την επιτυχημένη αποστολή του στη Νάπολη για να φέρει πίσω τον άτυχο τσάρεβιτς Αλεξέι Πέτροβιτς (28 Φεβρουαρίου 1690 – με θανατική ποινή που εγκρίθηκε από εκατόν είκοσι έξι μέλη του αντίστοιχου της Ρωσικής Δούμας κατόπιν επιθυμίας του πατέρα του, 7 Ιουλίου 1718, σε ηλικία είκοσι οκτώ ετών), γιο του Τσάρου Πέτρου Α΄, για τον οποίο μπορεί να λεχθεί ότι κυριολεκτικά κυνήγησε μέχρι θανάτου.

Για αυτό, ο Τολστόι κέρδισε το αιώνιο μίσος της πλειοψηφίας του ρωσικού λαού. Αλλά ο Τσάρος Πέτρος Α' το θεώρησε φυσικά ανεκτίμητη υπηρεσία και του απένειμε τιμές και πλούτο, διορίζοντάς τον, επιπλέον, επικεφαλής της Μυστικής Καγκελαρίας, ή του επίσημου θαλάμου βασανιστηρίων, μια θέση για την οποία ο Τολστόι, σχεδόν ογδόντα ετών τότε, ήταν εκ φύσεως απόλυτα κατάλληλος, όπως κατέστησε σαφές η έντονη δίωξη της Υπόθεσης Μονς (1724).

Βοήθησε υλικά τον Αλεξάντρ Μενσίκοφ να αναδείξει την αυτοκράτειρα σύζυγο, η οποία έγινε Αικατερίνη Α΄ (η οποία απεβίωσε λιγότερο από δύο χρόνια αργότερα το 1727), στον θρόνο μετά τον θάνατο του Πέτρου το 1725, και ο νέος ηγεμόνας τον έκανε κόμη και ένα από τα έξι μέλη του νεοσύστατου Ανώτατου Ιδιωτικού Συμβουλίου.

Ο Τολστόι γνώριζε πολύ καλά ότι η ανύψωση του μεγάλου δούκα Πέτρου Β', γιου του τσάρεβιτς Αλεξέι, εγγονού του Πέτρου Α', θα έθετε τέλος στην καριέρα του και θα έθετε σε κίνδυνο ολόκληρη την οικογένειά του.

Πέτρος Β΄, Τσάρος και Αυτοκράτορας Πασών των Ρωσιών.

Ο Τσάρος Πέτρος Β΄ Αλεξέεβιτς ήταν γιος του τσαρέβιτς Αλεξέι Πέτροβιτς «Ρομανόφ», ο οποίος εκτελέστηκε σε ηλικία είκοσι οκτώ ετών, χήρος στα είκοσι πέντε της Γερμανίδας πριγκίπισσας Σαρλότ Κριστίν, κουνιάδας του αυτοκράτορα Καρόλου ΣΤ΄ της Αυστρίας. Ο Πέτρος Β΄, εγγονός του Πέτρου Α΄ της Ρωσίας, ήταν Τσάρος της Ρωσίας σε ηλικία δώδεκα ετών για τρία χρόνια και πέθανε σε ηλικία δεκαπέντε ετών.

Επομένως, όταν ο Μενσίκοφ, κατά τις τελευταίες ημέρες της Αικατερίνης Α΄, τάχθηκε υπέρ του Πέτρου, ο Τολστόι προσπάθησε να σχηματίσει ένα δικό του κόμμα, με σκοπό την προώθηση της άνοδος στο θρόνο της δεύτερης κόρης της Αικατερίνης, της τσάρας Ελισάβετ. Αλλά ο Μενσίκοφ ήταν πολύ δυνατός και πολύ γρήγορος για τον παλιό του συνάδελφο. Την ίδια ημέρα του θανάτου της αυτοκράτειρας Αικατερίνης Α΄ (11 Μαΐου 1727), ο Τολστόι, ογδόντα δύο ετών, εξορίστηκε στο Μοναστήρι Σολοβέτσκι στη Λευκή Θάλασσα, όπου πέθανε δύο χρόνια αργότερα.

Ο Πιότρ Τολστόι είναι ο συγγραφέας μιας σκιαγράφησης εντυπώσεων που του έκανε η Δυτική Ευρώπη κατά τη διάρκεια της περιοδείας του τα έτη 1697-1698, καθώς και μιας λεπτομερούς περιγραφής της Μαύρης Θάλασσας.

Απόγονοι

Δεν αναφέρουν όλες οι μεταγενέστερες οικογενειακές γραμμές ευγενών που φέρουν το επώνυμο Τολστόι τον Πιότρ Αντρέεβιτς ως πρόγονό τους. Ωστόσο, μεταξύ των άμεσων απογόνων του στην αρσενική γραμμή βρίσκονται όλοι οι γνωστοί συγγραφείς Τολστόι, μεταξύ των οποίων ο Λέων Τολστόι, ο Αλεξέι Κωνσταντινόβιτς Τολστόι και ο Αλεξέι Νικολάγιεβιτς Τολστόι (ο πρώτος και ο δεύτερος έχουν επίσης αξιόλογους απογόνους). Υπήρχαν αρκετοί πολιτικοί και στρατιωτικοί που κατάγονταν από τον Πιότρ Αντρέεβιτς, όπως ο Υπουργός Παιδείας και Εσωτερικών Ντμίτρι Τολστόι.

Άλλοι αξιοσημείωτοι απόγονοί του ήταν λογοτέχνες όπως ο πρωτοπόρος Ρώσος φιλόσοφος Πιότρ Τσααντάγιεφ και ο Βλαντιμίρ Οντογιέφσκι.

Πηγές

• Το παρόν λήμμα ενσωματώνει κείμενο από έκδοση που είναι πλέον κοινό κτήμα: Bain, Robert Nisbet (1911) «Tolstoy, Petr Andreevich, Count» στο: Chisholm, Hugh, επιμ. Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα 26 (11η έκδοση) Cambridge University Press, σσ. 1061–1062 
• Tolstoi, P., The Travel Diary of Peter Tolstoi: A Muscovite in Early Modern Europe. Translated by Max.J. Okenfuss. De Kalb, (1987). Hardcover, Northern Illinois University Press, (ISBN 0-87580-130-7) (0-87580-130-7).
• The Rise and Fall of Latin Humanism in Early-Modern Russia: Pagan Authors, Ukrainians, and the Resiliency of Muscovy, by Max J. Okenfuss, Hardcover, Brill Academic Publishers, (ISBN 90-04-10331-7) (90-04-10331-7). Leiden, (Holland), (1995).
• Isabel de Madariaga. Politics and Culture in Eighteenth-Century Russia: Collected Essays. London and New York: Longman, (1998). viii + 304 pp.  (ISBN 978-0-582-32255-4); (ISBN 978-0-582-32256-1).

Περαιτέρω ανάγνωση

• Mazon, A., Pierre Tolstoi et Pierre le Grand», στο Analecta Slavica, Amsterdam, 1955, pp. 19–55