Πέρα από το καλό και το κακό
 | |
| Συγγραφέας | Φρειδερίκος Νίτσε |
|---|---|
| Τίτλος | Jenseits von Gut und Böse |
| Υπότιτλος | Vorspiel einer Philosophie der Zukunft |
| Γλώσσα | Γερμανικά |
| Ημερομηνία δημοσίευσης | 1886 Ιουλίου 1886 |
| Θέμα | ηθικότητα |
| LC Class | OL98174W[1] |
| LΤ ID | 8330[2] |
| Προηγούμενο | Τάδε έφη Ζαρατούστρα |
| Επόμενο | On the Genealogy of Morality |
 Σχετικά πολυμέσα | |
| δεδομένα () | |
Το Πέρα από το καλό και το κακό: πρελούδιο σε μια φιλοσοφία του μέλλοντος (Γερμανικά: Jenseits von Gut und Böse: Vorspiel einer Philosophie der Zukunft) είναι ένα βιβλίο του Γερμανού φιλοσόφου Φρειδερίκου Νίτσε που καλύπτει ιδέες από το προηγούμενο έργο του Τάδε έφη Ζαρατούστρας, αλλά με μια πιο πολεμική προσέγγιση. Εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1886 από τον εκδοτικό οίκο CG Naumann της Λειψίας με δικά του έξοδα και μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα Αγγλικά από την Έλεν Ζίμερν, η οποία ήταν δύο χρόνια νεότερη από τον Νίτσε και γνώριζε τον συγγραφέα.[3][4]
Σύμφωνα με τον μεταφραστή Βάλτερ Κάουφμαν, ο τίτλος αναφέρεται στην ανάγκη η ηθική φιλοσοφία να υπερβεί την απλοϊκή ηθικολογία του άσπρου και του μαύρου, όπως αυτή που περιέχεται σε δηλώσεις όπως «Το Χ είναι καλό» ή «Το Χ είναι κακό».[3] Στην αρχή του βιβλίου (§ 2), ο Νίτσε επιτίθεται στην ίδια την ιδέα της χρήσης αυστηρά αντίθετων όρων όπως «Καλό εναντίον Κακού».[3]
Στο έργο του Πέρα από το καλό και το κακό, ο Νίτσε κατηγορεί τους φιλοσόφους του παρελθόντος ότι στερούνται κριτικής αίσθησης και ότι αποδέχονται τυφλά δογματικές προϋποθέσεις στην ηθική τους σκέψη. Συγκεκριμένα, τους κατηγορεί ότι θεμελιώνουν μεγάλα μεταφυσικά συστήματα στην πίστη ότι ο καλός άνθρωπος είναι το αντίθετο του κακού ανθρώπου, και όχι απλώς μια διαφορετική έκφραση των ίδιων βασικών παρορμήσεων που βρίσκουν πιο άμεση έκφραση στον κακό άνθρωπο. Το έργο κινείται στο πεδίο «πέρα από το καλό και το κακό» με την έννοια ότι αφήνει πίσω την παραδοσιακή ηθική, την οποία ο Νίτσε υποβάλλει σε μια καταστροφική κριτική, υπέρ αυτού που θεωρεί ως μια καταφατική προσέγγιση που αντιμετωπίζει άφοβα την προοπτική φύση της γνώσης και την επικίνδυνη κατάσταση του σύγχρονου ατόμου.
Το βιβλίο είναι πασίγνωστο για τη συχνά αναφερόμενη φράση: «Αυτός που μάχεται με τέρατα πρέπει να προσέχει μήπως γίνει έτσι τέρας. Και αν κοιτάξεις για πολύ στην άβυσσο, η άβυσσος θα κοιτάξει κι αυτή μέσα σου».[5][6][7]
Στα Ελληνικά το βιβλίο έχει μεταφραστεί από την Ελένη Καλκάνη (Εκδόσεις Δαμιανός 1980) και από τον Ζήση Σαρίκα (Εκδόσεις Νησίδες 2004, Εκδόσεις Βάνιας 2008 και Εκδόσεις Πανοπτικόν 2012).[8]
Σύνοψη
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Από τα τέσσερα «ύστερα» γραπτά του Νίτσε, το Πέρα από το καλό και το κακό μοιάζει περισσότερο με το αφοριστικό ύφος της μέσης περιόδου του. Σε αυτό εκθέτει τις ελλείψεις όσων συνήθως αποκαλούνται «φιλόσοφοι» και προσδιορίζει τις ιδιότητες των «νέων φιλοσόφων»: φαντασία, αυτοεπιβεβαίωση, κίνδυνος, πρωτοτυπία και «δημιουργία αξιών». Στη συνέχεια, αμφισβητεί ορισμένες από τις βασικές προϋποθέσεις της παλιάς φιλοσοφικής παράδοσης, όπως η «αυτοσυνείδηση», η «γνώση», η «αλήθεια» και η «ελεύθερη βούληση», εξηγώντας τες ως εφευρέσεις της ηθικής συνείδησης. Στη θέση τους, προσφέρει τη «θέληση για δύναμη» ως εξήγηση κάθε συμπεριφοράς. Αυτό συνδέεται με την «οπτική του για τη ζωή», την οποία θεωρεί «πέρα από το καλό και το κακό», αρνούμενη μια καθολική ηθική για όλα τα ανθρώπινα όντα. Η θρησκεία και η ηθική του κυρίου και του δούλου πρωταγωνιστούν, καθώς ο Νίτσε επανεκτιμά βαθιά ριζωμένες ανθρωπιστικές πεποιθήσεις, απεικονίζοντας ακόμη και την κυριαρχία, την οικειοποίηση και την προσβολή των αδυνάτων ως μη καθολικά απαράδεκτες.
Ο Νίτσε αμφισβητεί το εγχείρημα της φιλοσοφίας του παρελθόντος, ρωτώντας γιατί θα έπρεπε να θέλουμε την «αλήθεια» αντί να αναγνωρίζουμε την αναλήθεια «ως συνθήκη ζωής». Προσφέρει μια εντελώς ψυχολογική εξήγηση για κάθε φιλοσοφία του παρελθόντος: η καθεμία υπήρξε ένα «ακούσιο και ασυνείδητο υπόμνημα» εκ μέρους του συγγραφέα της (§ 6) και υπάρχει για να δικαιολογήσει τις ηθικές του προκαταλήψεις, τις οποίες βαφτίζει επίσημα ως «αλήθειες». Ο Νίτσε γράφει (§ 34) ότι «από κάθε άποψη, η λανθασμένη φύση του κόσμου στον οποίο πιστεύουμε ότι ζούμε είναι το πιο σίγουρο και σταθερό πράγμα που μπορούμε να δούμε». Οι φιλόσοφοι κάνουν λάθος που καταγγέλλουν βίαια τον κίνδυνο να εξαπατηθούν. «Δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ηθική προκατάληψη ότι η αλήθεια αξίζει περισσότερο από το φαινόμενο». Η ζωή δεν είναι τίποτα χωρίς τα φαινόμενα. Στον Νίτσε φαίνεται ότι από αυτό προκύπτει ότι η κατάργηση των φαινομένων θα συνεπαγόταν και την κατάργηση της «αλήθειας». Ο Νίτσε θέτει το ερώτημα: «τι μας αναγκάζει να υποθέσουμε ότι υπάρχει κάποια ουσιαστική αντίθεση μεταξύ του «αληθινού» και του «ψευδούς»;»[σημ. 1]
Ο Νίτσε ξεχωρίζει την στωική αρχή της «ζωής σύμφωνα με τη φύση» (§ 9) ως ένδειξη του πώς η φιλοσοφία «δημιουργεί τον κόσμο κατ' εικόνα της» προσπαθώντας να καταστήσει τη φύση «σύμφωνη με τη Στοά». Αλλά η φύση, ως κάτι ανεξέλεγκτο και «άσωτο πέρα από κάθε μέτρο», δεν μπορεί να τυραννηθεί με τον τρόπο που οι στωικοί τυραννούν τον εαυτό τους.
Ο Νίτσε (§ 259) δηλώνει ότι το να μην βλάπτουμε, να μην εκμεταλλευόμαστε ή να μην είμαστε βίαιοι προς τους άλλους ως γενική αρχή της κοινωνίας είναι «μια θέληση για την άρνηση της ζωής, μια αρχή διάλυσης και αποσύνθεσης». Συνεχίζει υποστηρίζοντας ότι η ζωή είναι «ουσιαστικά ιδιοποίηση, βλάβη, κατάκτηση του ξένου και του αδύναμου».
Σε μια προφητική δήλωση, ο Νίτσε διακηρύσσει ότι «Ο καιρός για μικροπολιτική έχει περάσει: ο επόμενος αιώνας θα φέρει μαζί του τον αγώνα για την κυριαρχία σε ολόκληρη τη γη» (§ 208).
Σε πολλά σημεία του βιβλίου, ο Νίτσε κάνει υπαινιγμούς, ακόμη και σαφείς δηλώσεις, σχετικά με το τι πρέπει να αντιμετωπίσουν οι φιλοσοφίες του μέλλοντος.
Αλλά δε γίνεται διαφορετικά μια και τώρα η επιστήμη κυριαρχεί ενώ η φιλοσοφία έχει εκφυλιστεί προκαλώντας καχυποψία και δυσμένεια, για να μην πούμε σαρκασμό και συμπόνοια. Αφού περιορίστηκε στη «θεωρητική γνώση», κατάντησε να εγκωμιάζει τη δειλία και την εγκράτεια, ν' αρνιέται στον εαυτό της να εισχωρήσει από την είσοδο στο δωμάτιο. Και μια τέτοια φιλοσοφία είναι ασφαλώς το σύμβολο της παρακμής, η αγωνία του τέλους που προξενεί τον οίκτο· και έχετε την αξίωση λοιπόν να... επιβληθεί;
Δομή
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το έργο αποτελείται από έναν σύντομο πρόλογο που χρονολογείται από το 1885, 296 αριθμημένα τμήματα και ένα ποίημα στο τέλος. Χωρίς να υπολογίζεται ο πρόλογος ή το ποίημα, τα κύρια τμήματα οργανώνονται σε εννέα μέρη:
- Μέρος πρώτο: Οι προλήψεις των φιλοσόφων
- Μέρος δεύτερο: Το ελεύθερο πνεύμα
- Μέρος τρίτο: Η φύση της θρησκείας
- Μέρος τέταρτο: Ρητά και διαλογισμοί
- Μέρος πέμπτο: Η φύση της ηθικής και η ιστορία της
- Μέρος έκτο: Εμείς οι σοφοί
- Μέρος έβδομο: Οι αρετές μας
- Μέρος όγδοο: Λαοί και πατρίδες
- Μέρος ένατο: Τι είναι ευγενικό;
Σημειώσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Ο Οδυσσέας Ελύτης έγραψε στη Μαρία Νεφέλη (1978): «Την αλήθεια τη «φτιάχνει» κανείς ακριβώς όπως φτιάχνει και το ψέμα.»,[9] ενώ και ο Πόντιος Πιλάτος ρώτησε τον Ιησού Χριστό: «Τι είναι αλήθεια;»[10]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ «Beyond good and evil by Friedrich Nietzsche | Open Library». Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2023.
- ↑ OL98174W. Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2025.
- 1 2 3 Basic Writings of Nietzsche. Μτφρ. Kaufmann, Walter. New York: Modern Library. 1992. σελίδες 182–185. ISBN 0-679-60000-0.
- ↑ Nietzsche, Friedrich (1997) [translation originally published 1906]. Beyond Good and Evil. Μτφρ. Zimmern, Helen. New York: Courier Dover Publications. ISBN 0-486-29868-X.
- ↑ «Beyond Good and Evil, by Friedrich Nietzsche».
- ↑ «Beyond Good and Evil Nietzsche Quotes».
- ↑ «Beyond Good and Evil: Nietzsche on Love, Perseverance, and the True Mark of Greatness». 4 Νοεμβρίου 2020.
- ↑ Αποτελέσματα αναζήτησης για "Πέρα από το καλό και το κακό". politeianet.gr. Ανακτήθηκε στις 31/08/2025.
- ↑ Οδυσσέας Ελύτης. Ποίηση. Καλλιτεχνική επιμέλεια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ίκαρος. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2008. Πρώτη έκδοση 2002.
- ↑ Τι είναι αλήθεια;. gotquestions.org. Ανακτήθηκε στις 01/09/2025.
- ↑ Φρειδερίκος Νίτσε. Πέραν του Καλού και του Κακού. Μετάφραση Ελένη Καλκάνη. Εκδόσεις Δαμιανού. Αθήνα. 1980.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
