Νίκανδρος Παπαϊωάννου

Νίκανδρος Παπαϊωάννου
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη μητρική γλώσσα	Νίκανδρος Παπαϊωάννου (Ελληνικά)
Γέννηση	Αναστάσιος Παπαϊωάννου 12 Μαρτίου 1877 (1877-03-12) Μεγάλο Βογιαλίκι, Οθωμανική Αυτοκρατορία
Θάνατος	5 Μαΐου 1966 (89 ετών) Γιαννιτσά, Ελλάδα
Χώρα πολιτογράφησης	Οθωμανική Αυτοκρατορία Βασίλειο της Ελλάδας
Θρησκεία	Ανατολικός Ορθόδοξος Χριστιανισμός
Εκπαίδευση και γλώσσες
Σπουδές	Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα	Ιερέας Δάσκαλος
Γνωστός για	Μακεδονικός Αγώνας Βαλκανικοί Πόλεμοι
Τίτλος	Αρχιερατικός Επίτροπος

Ο Αρχιμανδρίτης Νίκανδρος ή ευρέως γνωστός ως Παπά-Νίκανδρος (κατά κόσμον Αναστάσιος Παπαϊωάννου, Μεγάλο Μπογιαλίκι Βόρειας Θράκης, 12 Μαρτίου 1877 - Γιαννιτσά, 5 Μαΐου 1966) ήταν Έλληνας κληρικός, δάσκαλος και ένας από τους σημαντικότερους αγωνιστές του Μακεδονικού Αγώνα και των Βαλκανικών Πολέμων.

Βιογραφία

Πρώτα χρόνια

Φωτογραφικό πορτρέτο του νεαρού Παπαϊωάννου, τον καιρό της φοίτησής του στη Νομική

Ο Νίκανδρος Παπαϊωάννου γεννήθηκε στις 12 Μαρτίου 1877 στο Μεγάλο Βογιαλίκι, χωριό του Καβακλί της Ανατολικής Ρωμυλίας (Βόρειας Θράκης). Το κοσμικό του όνομα ήταν Αναστάσιος. Τελείωσε το δημοτικό και την Αστική Σχολή της πατρίδας του, και έπειτα εργάστηκε ως δάσκαλος στο χωριό του και στη Χάλκη της Δωδεκανήσου. Σπούδασε στην Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης και στις 23 Φεβρουαρίου 1900 εγγράφηκε στη Νομική του Πανεπιστημίου των Αθηνών. Επίσης μυήθηκε στην οργάνωση Εθνική Άμυνα. Ενώ βρισκόταν στις επί πτυχίω εξετάσεις του, εγκατέλειψε την Νομική για να λάβει μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα.

Τότε μετακινήθηκε στο χωριό Καρυές στην Βόρεια Θράκη για να εργαστεί ως δάσκαλος και διευθυντής του σχολείου του χωριού τα έτη 1903-1906. Εκεί το 1903 δημιούργησε το Ελληνικόν Φιλανθρωπικόν Αδελφάτον «Η Καρυάτις Άρτεμις», το οποίο είχε σαν κύριο στόχο την στήριξη των ελληνοπαίδων και του σχολείου, καθώς και την οργάνωση διαφόρων θεατρικών παραστάσεων, των οποίων τα έσοδα χρησιμοποιούνταν για φιλανθρωπικό σκοπό.

Δράση στον Μακεδονικό Αγώνα

Ο Παπαϊωάννου πέρασε από τις Καρυές και την Δοϊράνη, ως δάσκαλος και πράκτορας μαζί. Το 1908, κατ’ απαίτηση του Αθανασίου Εξαδάκτυλου, αλλά και της Εθνικής Άμυνας, χειροτονήθηκε ιερέας (παίρνοντας το μοναχικό όνομα Νίκανδρος) και στάλθηκε ως Αρχιερατικός Επίτροπος και ειδικός Πράκτορας του ελληνικού κράτους στην Καρατζόβα. Εκεί ο Παπαϊωάννου ανέπτυξε μεγάλη θρησκευτική και εθνική δράση. Παράλληλα με τα ιερατικά του καθήκοντα, αναδιοργάνωνε και συντόνιζε τις τοπικές αντάρτικες ομάδες, οι οποίες είχαν δεχθεί βαρύ ηθικό πλήγμα με τον θάνατο του Καπετάν Γαρέφη, και φρόντιζε για την ασφάλεια των πατριαρχικών χωριών της περιοχής, που δέχονταν ισχυρή πίεση από τους κομιτατζήδες, και ταυτόχρονα από τους Νεότουρκους. Ο Παπαϊωάννου σχημάτισε δικό του αντάρτικο σώμα, αποτελούμενο από 20 άνδρες: 14 από το Μπάχοβο (σήμερα Πρόμαχοι) και 6 από το Τσερνέσοβο (Γαρέφειο). Έτσι, έγινε ο θρύλος της περιοχής ευλογώντας, εμψυχώνοντας και προστατεύοντας τους κατοίκους της.

Τα ονόματα των παληκαριών του, όσα έχουν διασωθεί, ήταν: Βέσκος Τσώτσος, Αμπάρης Ιωάννης, Λιάλιος Τραϊανός, Μιλτιάδης Πέτρος, Τζάκος Δημήτριος, Μπίνος Αναστάσιος, Αναστασιάδης Γεώργιος, Αναστασιάδης Χρήστος, Νικολάου Χρήστος, Ίτσκος Τραϊανός, Παλιούρης Μιχαήλ, Κουβάτσης Ευστάθιος και Σιώπης Γεώργιος.

Δράση στους Βαλκανικούς Πολέμους

Με το ξέσπασμα του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, ο Παπαϊωάννου ουσιαστικά «διέσωσε» τον χριστιανικό πληθυσμό της περιοχής, παρουσιάζοντας με ευφυή τρόπο τις τοπικές Ελληνικές αντάρτικες ομάδες κατά πολύ περισσότερες απ' ότι στη πραγματικότητα, προκαλώντας το φόβο και την εύκολη υποταγή των Οθωμανών.

Στις 21 Οκτωβρίου, ο Παπαϊωάννου μετέβη στην ήδη απελευθερωμένη Έδεσσα, ζητώντας μικρό στρατιωτικό τμήμα, το οποίο θα καταλάμβανε την Καρατζόβα από τους Τούρκους, Όμως λόγω της άρνησής τους, δεν κατάφερε να πάρει αυτό που ήθελε. Τελικά, με τη μεσολάβηση του Δεσπότη, εξασφάλισε 100 όπλα και 20 τουρκικές στρατιωτικές στολές. Στις 27 Οκτωβρίου έφυγε από την Έδεσσα και το ίδιο βράδυ ήρθε στο Μπάχοβο.

Ως επικεφαλής του σώματός του, ο Παπαϊωάννου αφόπλισε τον Οθωμανικό πληθυσμό και κατέλαβε την Καρατζόβα, μπαίνοντας στην Αριδαία οπλισμένος και μεταμφιεσμένος και αυτός και τα παλληκάρια του σε Τούρκους στρατιώτες, και υψώνοντας την ελληνική σημαία στο διοικητήριο της, με τους καπεταναίους Θάνο Σόρτση και Αργύριο Κιτάνο. Μια εβδομάδα μετά, με τις παραινέσεις του Παπαϊωάννου και τη μεσολάβηση του λοχαγού Εξαδάκτυλου, ελήφθη η απόφαση, κι ένα τάγμα υπό τον ταγματάρχη Ιωάννη Σταματόπουλο, έφθασε στην Αριδαία την 4η Νοεμβρίου 1912, ημέρα κατά την οποία εορτάζεται η απελευθέρωση της πόλης.

Δράση στους Παγκοσμίους Πολέμους και τελευταία χρόνια

Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Παπαϊωάννου συνελήφθη από Γερμανούς στρατιώτες της Καρατζόβας, που τον παρέδωσαν στους Βούλγαρους, οι οποίοι τον οδήγησαν σε βουλγαρικές φυλακές των Σκοπίων και τον καταδίκασαν σε θάνατο. Γλίτωσε την εκτέλεση, χάρη στην μεσολάβηση της βασιλικής οικογένειας της Ελλάδας στον Κάιζερ.

Το 1932 εγκαταστάθηκε μόνιμα στα Γιαννιτσά, όπου ζούσαν συγγενείς και μεγάλο μέρος συμπατριωτών του. Έμενε σε σπίτι επί της οδού Αδελφών Παπαϊωάννου, κοντά στην οικογένεια της ανιψιάς του, το οποίο τους είχε παραχωρήσει. Το 1939, για λόγους υγείας, παραιτήθηκε από τη θέση του Αρχιερατικού Επιτρόπου Αλμωπίας και αποσύρθηκε στη συνοικία Αγία Παρασκευή, που του ανήκε ως ακίνητο από το κράτος, για τους αγώνες του ως Μακεδονομάχος. Εκτός αυτού, του παραχωρήθηκαν και 200 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης από την αποξηραμένη λίμνη των Γιαννιτσών, τα οποία όμως δώρισε στην Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων, για να την μοιράσει στους πρόσφυγες ακτήμονες. Επίσης, του παραχωρήθηκε οικόπεδο στις ανατολικές παρυφές της πόλης των Γιαννιτσών, όπου εντός του υψωνόταν Οθωμανικό τέμενος. Το 1948 Ο παπά-Νίκανδρος το μετέτρεψε σε εκκλησία, την Αγία Παρασκευή, προς ανάμνηση παλαιότερου ομώνυμου ναού που υπήρχε στο ίδιο μέρος τα βυζαντινά χρόνια αλλά μετατράπηκε σε Μουσουλμανικό κτίσμα από τους Τούρκους. Το 1951 δώρισε το ναό, το αγίασμα και το οικόπεδο στην Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας.

Στην Γερμανική Κατοχή, ο Παπαϊωάννου συνελήφθη ξανά, από Ναζί της περιοχής των Γιαννιτσών και τοπικούς συνεργάτες τους, και μεταφέρθηκε στην Κοζάνη με εντολή για εκτέλεση, αλλά σώθηκε από συμπατριώτες του, κατά τη διάρκεια της διαδρομής.

Ο Νίκανδρος Παπαϊωάννου απεβίωσε στις 5 Μάϊου 1966, σε ηλικία 89 ετών, και ενταφιάστηκε στο νεκροταφείο της Αγίας Παρασκευής.