Μίνως Βολανάκης

Μίνως Βολανάκης
Όνομα στη μητρική γλώσσα	Μίνως Βολανάκης (Ελληνικά)
Γέννηση	22/07/1926 Αθήνα
Θάνατος	15/11/1999 Αθήνα
Χώρα πολιτογράφησης	Ελληνική
Ιδιότητα	θεατρικός σκηνοθέτης, μεταφραστής και ηθοποιός

Ο Μίνως Βολανάκης (22 Ιουλίου 1926 - 15 Νοεμβρίου 1999) ήταν Έλληνας σκηνοθέτης,μεταφραστής και οραματιστής.

Βιογραφία

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Ο πατέρας του Ηλίας καταγόταν από την Κρήτη και ήταν έμπορος στον Πειραιά, ενώ η μητέρα του Ιφιγένεια Μακρίδη, προερχόταν από λόγια οικογένεια της Κωνσταντινούπολης: ο πατέρας της, Νικόλαος Γ. Μακρίδης, ήταν γιατρός του σουλτάνου, έλαβε το τιμητικό αξίωμα του «εθνικού συμβούλου» από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και δημοσίευσε ιατρικές και ιστορικές μελέτες.

1940-1954: Πρώτη ενασχόληση με το θέατρο

Σπούδασε θέατρο αρχικά στη σχολή του Γιαννούλη Σαραντίδη και αργότερα παρακολούθησε κάποια μαθήματα στη σχολή του Θεάτρου Τέχνης. Στον εμφύλιο, μετά την εκτέλεση του πατέρα του από τον ΕΛΑΣ, για βιοποριστικούς λόγους ασχολήθηκε με τη μετάφραση θεατρικών έργων: «Άρχισα να δουλεύω από πολύ νέος σαν μεταφραστής στο γυμνάσιο, γιατί είχε σκοτωθεί ο πατέρας μου και έπρεπε να δουλέψω» είχε πει ο ίδιος σε μια συνέντευξη του.. Πριν ακόμα κλείσει τα είκοσι του χρόνια, εννέα μεταφράσεις του είχαν ήδη παιχτεί στα θέατρα Κατερίνας, Τέχνης, Κεντρικό, Rex κ.ά. έργα συγγραφέων όπως Ζιροντού, Σάρτρ, Πιραντέλλο, Κοκτώ, Θόρτον Γουάιλντερ, Χάξλεϋ, Ράτιγκαν κ.ά. Οι θίασοι της Κατερίνας Ανδρεάδη και του Καρόλου Κουν. από το 1946 έως το 1955 παρουσίασαν δεκαπέντε θεατρικά έργα σε δικές του μεταφράσεις. Πέρασε – όπως οι περισσότεροι συνομίληκοί του – τριάμισι χρόνια στο στρατό από τον Αύγουστο του '48 ώς το Φεβρουάριο του '52. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να είναι δραστήριος στο θέατρο.

Το 1952 δίδαξε Ιστορία Θεάτρου και Δραματολογία (αρχαίο δράμα) στη δραματική σχολή του Θεάτρου Τέχνης, αλλά και στην κινηματογραφική σχολή του Λυκούργου Σταυράκου. Την επόμενη σαιζόν, το 1953-54, σκηνοθέτησε τις πρώτες δύο παραστάσεις του, στο θίασο Ελένης Χατζηαργύρη – Νίκου Τζόγια, με συμπρωταγωνιστή τον Τίτο Βανδή και την Αλέκα Παΐζη σε ένα μικρό ρόλο.

1954 – 1967: Λονδίνο-Αθήνα

Το 1954, με υποτροφία του Βρεταννικού Συμβουλίου, πήγε στο Λονδίνο όπου παρακολούθησε για ένα χρόνο μαθήματα σκηνοθεσίας στο The Royal Central School of Speech and Drama. Το 1955 ήταν βοηθός του σκηνοθέτη Tyrone Guthrie στο φεστιβάλ του Εδιμβούργου και τη διετία 1955-1956 διετέλεσε διευθυντής παραγωγής και σκηνοθέτης στο θεατρικό σχήμα Theatre in the Round του Stephen Joseph. Το 1956 Frank Hauser, διευθυντής του ημικρατικού θεάτρου Oxford Playhouse της Οξφόρδης, του πρότεινε να σκηνοθετήσει εκεί: μια συνεργασία που συνεχίστηκε ώς το 1973. Το 1957 ανέβασε εκεί τη Λυσιστράτη με την Constance Cummings. Τόση ήταν η επιτυχία που την ξαναανέβασε στο Λονδίνο στο Royal Court για την English Stage Company με τις Joan Greenwood, Natasha Parry, ενώ τον επόμενο χρόνο η παράσταση μεταφέρθηκε στο Duke of York’s, πραγματοποιώντας τον μεγαλύτερο αριθμό παραστάσεων αρχαίου δράματος σε εμπορικό θέατρο έως σήμερα.

Το 1959–60 παρουσίασε τις Βάκχες στο περίφημο Old Vic με τους Sean Connery (δική του ανακάλυψη) στο ρόλο του Πενθέα και την Yvonne Mitchell, πρώτο επαγγελματικό ανέβασμα του έργου στα αγγλικά, σε μετάφραση δική του, που όταν εκδόθηκε, η εφημερίδα Observer τη χαρακτήρισε Book of the Year. Μέσα σε δύο χρόνια ανέβηκε 11 φορές, τις δύο σε δική του σκηνοθεσία. Το 1961 ακολούθησε το ανέβασμα της Ορέστειας στο Old Vic, πάλι σε δική του μετάφραση. Μετέφρασε συνολικά 9 τραγωδίες στα αγγλικά, και αυτήν ο ίδιος έχει δηλώσει ότι θεωρεί την καλύτερη δουλειά του.. Στη συνέχεια πήγε στις ΗΠΑ, όπου και εκεί σκηνοθέτησε πλείστα έργα που παρουσιάστηκαν σε θεατρικές σκηνές πανεπιστημίων και σε ιδιωτικά θέατρα. Στο επόμενο διάστημα, μοίραζε το χρόνο του ανάμεσα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Στην Ελλάδα το 1963 ανέβασε με το θίασο Ελσας Βεργή, στο ομώνυμο θέατρο, το Μπαλκόνι του «καταραμένου» και άγνωστου τότε στο ελληνικό κοινό Ζαν Ζενέ. παράσταση που παίχτηκε δύο χειμώνες, ενώ ταυτόχρονα ανέβασε τη Λυσιστράτη στο Εθνικό Θέατρο του Ισραήλ, Habimah. Ακολούθησε το επίσης επιτυχημένο ανέβασμα της Βεντάλιας της λαίδης Γουίντερμιρ του Οσκαρ Ουάιλντ, με την Μαίρη Αρώνη.

Το 1964 και 1965 συνεργάστηκε για πρώτη φορά με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, με το Παιχνίδι της τρέλας και της φρονιμάδας του Γιώργου Θεοτοκά, που ακολούθησε Ο καλός άνθρωπο του Σε Τσουάν του Μπ. Μπρεχτ καθώς και η Λυσιστράτη του Αριστοφάνη στο Φεστιβάλ Αθηνών. . Ξανά στο Λονδίνο για τις Βάκχες και τον Ιούλιο Καίσαρα, ενώ ανεβαίνουν οι μεταφράσεις του Ζενέ, Πιραντέλο, Ίψεν, Μυσσέ κ.α. Έγινε συν-διευθυντής στο Oxford Playhouse, όπου ανέβασε τα έργα του Ζαν Ζενέ Δούλες (1963-4) και Μπαλκόνι (1967), καθώς και την Τρελλή του Σαγιώ του Ζαν Ζιροντού.

Το 1966 ήταν έτος Beckett. Παρουσίασε για πρώτη φορά τον συγγραφέα στην Ελλάδα ανεβάζοντας το Περιμένοντας τον Γκοντό στο ΚΘΒΕ, μνημειώδη παράσταση που περιόδευσε σε όλη την Ελλάδα.

1967 - 1974 - Λονδίνο

Σε όλη την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας, ο Μίνως Βολανάκης παρέμεινε στο Λονδίνο όπου συνέχισε την καλλιτεχνική του πορεία μέσα από τη σκηνοθεσία και τη διδασκαλία, κυρίως στην Αγγλία και τις Η.Π.Α. Έκανε την αγγλική μετάφραση της Ιφιγένειας εν Αυλίδι για μια παράσταση που δόθηκε το 1967 στο Circle in the Square Theatre στη Νέα Υόρκη, σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη, σκηνοθέτησε τις Βάκχες στο Lyceum Theater της Νέας Υόρκης το 1968, τη Μήδεια στο Circle in the Square Theatre το 1973. Παράλληλα με τους Έλληνες κλασικούς, ανέβασε την Εντα Γκάμπλερ στο West End, τον Ιούλιο Καίσαρα στο Old Vic, και πολλούς Γάλλους συγγραφείς όπως Μυσσέ, Ζιροντού, Ρομέν, καθώς και Πιραντέλλο, Πίντερ, Μπρεχτ και όλα τα έργα του Ζενέ, σε δικές του μεταφράσεις.

Το 1970 ανέβασε την πρώτη του όπερα στο Royal Opera House του Covent Garden, το Οι Τρώες του Μπερλιόζ διάρκειας 6 ½ ωρών και με διευθυντή ορχήστρας τον Colin Davies. Προσάρμοσε πέντε θεατρικά έργα σε λιμπρέτα για όπερες και έγραψε το λιμπρέτο Ο Νοστράδαμος για τον Γιάννη Χρήστου. Το 1971 ανέβασε την Ηλέκτρα και τη Μήδεια με την Ειρήνη Παππά στο Broadway.

Στις 27 Απριλίου 1970 η Ελληνική Επιτροπή κατά της Δικτατορίας (The Greek Committee against Dictatorship) διοργάνωσε μουσικοθεατρική παραγωγή διαμαρτυρίας κατά της χούντας, με τίτλο: "Eleftheria: an evening of free Greek music and drama" ("Ελευθερία: μια βραδιά ελεύθερης ελληνικής μουσικής και ελληνικού δράματος"), στο Royal Albert Hall στο Λονδίνο. Σκοπός ήταν η οικονομική ενίσχυση των οικογενειών των κρατουμένων στην Ελλάδα.Η δραματουργική σύλληψη και η σκηνοθεσία της βραδιάς ήταν του Μίνου Βολανάκη. Η βραδιά ήταν αφιερωμένη στον Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος τη χαιρέτισε από το Παρίσι, με μήνυμα από το νοσοκομείο του Παρισιού όπου νοσηλευόταν, και το οποίο διάβασε επί σκηνής η Μελίνα Μερκούρη. Το Α' μέρος περιλάμβανε έργα του Μίκη Θεοδωράκη (Σουΐτα αρ. 2 για ορχήστρα, τέσσερα τραγούδια και το Πνευματικό εμβατήριο, σε παγκόσμια πρώτη εκτέλεση) και το ποίημα του Κ. Π. Καβάφη, «Εν μεγάλη ελληνική αποικία, 200 π.Χ.». Στο Β' μέρος δόθηκαν αποσπάσματα αρχαίων δραμάτων, απαγορευμένων από τη χουντική λογοκρισία (Λυσιστράτη, Εκκλησιάζουσαι, Αντιγόνη, Τρωάδες, Φιλοκτήτης) και το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη, «Μνήμη α΄», ενώ διαβάστηκαν, επίσης, αποσπάσματα από τα πρακτικά της δίκης των νέων της οργάνωσης «Ρήγας Φεραίος», καθώς και το δικτατορικό «διάταγμα περί λογοκρισίας». Μεταξύ των καλλιτεχνών που έλαβαν μέρος, ήταν οι: Μαρία Φαραντούρη, Φραγκίσκος Βουτσίνος, Μελίνα Μερκούρη, και η αφρόκρεμα των Άγγλων ηθοποιών: Ιan McKellen, Patrick Wymark,John Neville, Mai Zetterling, Alan Bates, Glenda Jackson...

Σκηνοθέτησε την αμερικανική πρώτη παρουσίαση του έργου του Ζαν Ζενέ Les Paravents (Το παραβάν) το 1971. Η παράσταση Οι νέγροι του Πίντερ με διεθνή διανομή από μαύρους κέρδισε το βραβείο Premio di Roma. Εκείνα τα χρόνια συνεργάστηκε με ηθοποιούς όπως η Βανέσα Ρεντγκρέηβ, η Γκλέντα Τζάκσον και ο Σον Κόνερι. Στο Λονδίνο Οι δούλες του Ζενέ, με τις Glenda Jackson, Sussanah York και Vivian Merchand κινηματογραφήθηκαν από την American Film Theatre.

Ταυτόχρονα, άρχισε να διδάσκει υποκριτική και σκηνοθεσία αρχαίου δράματος στο Carnegie I.T., στο Juilliard, στο Pace University και στην London Academy of Music and Dramatic Arts, καθώς και πολλά σεμινάρια σε κολλέγια και δραματικές σχολές. Ακόμα έδωσε μια σειρά διαλέξεων με θέμα: ‘Ευριπίδης, ο ποιητής των αφύσικων καταστάσεων’, που καθρεπτίζει το έντονο ενδιαφέρον του για την κοινωνική ψυχολογία και την αξία των αιώνιων μύθων ως ενεργό στοιχείο στο δράμα.

1974 – 1979: Στην Ελλάδα και το Κ.Θ.Β.Ε.

Με την πτώση της Χούντας επέστρεψε πάλι στην Ελλάδα, ανεβάζοντας τη Δίκη των φακέλλων με τον θίασο Αλέκου Αλεξανδράκη - Νόνικας Γαληνέα.

Από το 1975 έως το 1979 ανέλαβε τη Γενική Διεύθυνση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος . Εκεί συγκέντρωσε γύρω του μια πλειάδα από σπουδαίους πρωταγωνιστές καθώς και ταλαντούχους νέους ηθοποιούς και σκηνοθέτες στους οποίους πρόσφερε όλες τις ευκαιρίες και προϋποθέσεις να δημιουργήσουν ελεύθερα.

Τα καλοκαίρια ήταν αφιερωμένα κυρίως στο αρχαίο δράμα μεταφράζοντας και σκηνοθετώντας την Ηλέκτρα του Σοφοκλή με την Άννα Συνοδινού, Αριστοφάνη και τη Μήδεια του Ευριπίδη με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ.

Τις χειμερινές περιόδους μετέφρασε και ανέβασε το έργο του Νομπελίστα Ελία Κανέτι Οι αριθμημένοι, με τους Γιάννη Βόγλη, Αλέκο Πέτσο, Γιάννη Κάσδαγλη κ.α., το Πούντιλα και ο δούλος του Μάττι του Μπ. Μπρεχτ με τους Δημήτρη Παπαμιχαήλ, Χρήστο Τσάγκα κ.α., και δύο έργα του Χ. Πίντερ με τον κοινό τίτλο Δύο απιστίες με τους Βασίλη Διαμαντόπουλο, Δέσπω Διαμαντίδου, Αλέκο Πέτσο, Γιάννη Βόγλη, Μαίρη Χρονοπούλου, Φαίδωνα Γεωργίτση.

Εκείνη την περίοδο συνεργάστηκε και με την Εθνική Λυρική Σκηνή όπου σκηνοθέτησε τις παραγωγές Η άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόνι του Κουρτ Βάιλ (1977) και Η στέψη της Ποππαίας (1977 και 78). . Ακόμα ασχολήθηκε και με το ελεύθερο θέατρο όπου και συνεργάστηκε με αθηναϊκούς θιάσους, σκηνοθετώντας έργα των Ζενέ, Μπρεχτ, Πίντερ και Τσέχωφ.

Δυστυχώς ο απροσχημάτιστος κρατικός παρεμβατισμός στις καλλιτεχνικές του επιλογές οδήγησε τον Μίνωα Βολανάκη και σύσσωμο το τότε λαμπρό Δ.Σ. του Κ.Θ.Β.Ε. σε παραίτηση.

1979 – 1986 – Οι Γιορτές των Βράχων

Εγκαταστάθηκε ξανά στην Αθήνα, και κατά την περίοδο 1978 – 1986 αφιερώθηκε σε ένα φιλόδοξο σχέδιο αναμόρφωσης των πολιτιστικών συνθηκών.

Ξεκίνησε οργανώνοντας μια πειραματική παράσταση–βοήθημα για τη διδασκαλία Αρχαίου Δράματος, η οποία παίχτηκε σε εκατοντάδες σχολεία και υιοθετήθηκε από την JACT (Joint Association of Classical Teachers, Ένωση Φιλολόγων Μεγ. Βρετανίας).

Με τη διαπίστωση ότι μόνο το Ηρώδειο και ο Λυκαβηττός (που ο ίδιος, μαζί με την Άννα Συνοδινού, είχε εγκαινιάσει τη νέα του εποχή λειτουργίας το 1965), κάλυπταν τη θερινή πολιτιστική δραστηριότητα της Αθήνας των τεσσάρων εκατομμυρίων κατοίκων, εμπνεύστηκε και υλοποίησε τις Γιορτές των Βράχων. Μια τολμηρή πρωτοποριακή όσο και φιλόδοξη προσπάθεια να αποκεντρωθεί ο πολιτισμός, μετατρέποντας αδρανή λατομεία και άλλους χώρους σε θέατρα μεγάλης χωρητικότητας .

"Με κατείχε η αίσθηση του πόσες χιλιάδες Έλληνες είναι στερημένοι από το υψηλό θέαμα. Από την τραγωδία δε... είναι δεκατέσσερα χιλιόμετρα από το Ηρώδειο. Μα δεν πρόκειται ποτέ να πάει ο άνθρωπος αυτός. Δεν τον βοηθάμε σε τίποτα. Και σκέφτηκα επίσης πως είναι υγιέστερο για το θέατρο και για τη μουσική, για το χορό, να απλώσουνε ρίζες σε μια γλάστρα λιγάκι πιό μεγάλη από το Κολωνάκι. Μια γλάστρα μεγάλη τουλάχιστον όσο το λεκανοπέδιο. Μήπως και το δεντράκι που φυτρώσει είναι πιό ψηλό και βγάλει καλύτερα φρούτα. Αυτή είναι η ιδέα των Βράχων".

Το 1980 ίδρυσε τον Καλλιτεχνικό Οργανισμό «Γιορτές των Βράχων» και ξεκίνησε την αναζήτηση κατάλληλων για πολιτιστικές εκδηλώσεις χώρων, σε παλιά λατομεία της Αττικής. Ο Γιάννης Βόγλης, στενός συνεργάτης του στην προσπάθεια αυτή, μαρτυρεί ότι «η τελική επιλογή έγινε σε τρεις υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας, χωροταξικά επιλεγμένες με σοφία. Η Πετρούπολη για τη δυτική Αθήνα, ο Βύρωνας για την ανατολική και η Νίκαια για τον Πειραιά». Τα λατομεία που αξιοποιήθηκαν κατά τα επόμενα χρόνια από τις «Γιορτές των Βράχων» ήταν της Εργάνης ή Μεταμορφώσεως στο Βύρωνα (σήμερα θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη»), του Τσελεπιτσάρη ή Κοκκινόβραχου στη Νίκαια (σήμερα Κατράκειο θέατρο) και του Αίμου ή Μαρασλή στην Πετρούπολη (σήμερα θέατρο Πέτρας).

Με μηδενική βοήθεια από το κράτος, και χάρη στις προσπάθειες (και σε μια περίπτωση την οικονομική στήριξη) μιας αφοσιωμένης ομάδας εθελοντών (νέοι ηθοποιοί οι περισσότεροι, αλλά και γνωστότεροι όπως ο Γιάννης Βόγλης), που εργάστηκαν με πάθος για να υπηρετήσουν το όραμα του Μίνου που έγινε και δικό τους: έγιναν κουβαλητές καρεκλών, μπογιατζήδες, ταξιθέτες, ταμίες, νυχτερινοί φύλακες, έκαναν το γύρο του δήμου με ντουντούκες κλπ.

Το καλοκαίρι του 1980 άνοιξαν τα νταμάρια του Βύρωνα και της Νίκαιας και το καλοκαίρι του 1983 το θέατρο Πέτρας στην Πετρούπολη. Ακολούθησαν άλλα έντεκα θέατρα σε όλη την Ελλάδα αλλάζοντας τον πολιτιστικό μας χάρτη. Οι κάτοικοι των περιοχών αυτών όσο και του κέντρου γρήγορα αγκάλιασαν τις Γιορτές των Βράχων όπου οργανώθηκαν σημαντικές εκδηλώσεις:

• Μουσική: Μάνος Χατζιδάκης με Σπύρο Σακκά, Γιώργος Νταλάρας, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Τραγούδια της Λιλλιπούπολης, Διονύσης Σαββόπουλος, Ορχήστρα Τζαζ νέων της Washington D.C., κ.α.
• Χορός: Αέναο Χοροθέατρο του Daniel Lommel, Μπαλέτα Μπολσόϊ, κ.α.)
• Θέατρο: Περιμένοντας τον Γκοντό με Α. Πέτσο – Χ. Τσάγκα, Οιδίπους με Ν. Κούρκουλο – Κ. Χέλμη, Μήδεια με Τ. Καρέζη – Κ. Καζάκο, καθώς και την Μήδεια στην αγγλική του μετάφραση με Γ. Γαβαλά – Floy, Ο κύκλος με την κιμωλία με Β. Διαμαντόπουλο – Ν. Τριανταφυλλίδη και μουσική Dessau, κ.ά.

Ο ίδιος, σε συνέντευξη που ακούγεται στο ντοκιμαντέρ από τη σειρά "Πρόσωπα θεάτρου", δήλωνε: "Ο χώρος έχει κάποια επιβολή και κάποιο μεγαλείο από τη φύση του. Έχει την καταπληκτική ακουστική που είναι η ακουστική της ελληνικής πέτρας. Με τα κενά της, με την ιδιότυπη σύστασή της, που είναι και η ακουστική για την οποία είναι διάσημα τα αρχαία ελληνικά θέατρα. Αλλού έχει ηχώ, αλλού δεν έχει, διαλέγεις το χώρο, κάνεις ηχομέτρηση και διαλέγεις τα κατάλληλα σημεία. Κι έχει και μεγαλείο, έχει κάποια αδρότητα, που ταιριάζει σε τραγωδία, σε υψηλή μουσική, σε τέτοιες εμπειρίες. Και το νοιώθει και ο υπερ-πολιτισμένος που έχει βαρεθεί, και ο κοινός θεατής που δεν έχει παρακολουθήσει ίσως αρκετά".

Αργότερα, όταν το ΠΑΣΟΚ έγινε κυβέρνηση το φθινόπωρο του 1981, η νέα υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη πρόσφερε κι εκείνη την υποστήριξή της.

Η επιβεβαίωση της επιτυχίας των Βράχων ήρθε το 1985 όταν στις εκδηλώσεις για την Αθήνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα Ευρώπης ο Peter Brook, σκηνοθέτης της Μαχαμπάρατα και ο Peter Stein σκηνοθέτης της Ορέστειας, επέλεξαν το θέατρο της Πετρούπολης για τις παραστάσεις τους προτιμώντας το από το Ηρώδειο ακόμα και από την Επίδαυρο.

Όταν ο θεσμός των Βράχων καθιερώθηκε πια, ο Μίνως Βολανάκης τον παρέδωσε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, που συνεχίζει τη διαχείριση μέχρι σήμερα. Το θέατρο του Βύρωνα ας πούμε διαχειρίζεται το Διαδημοτικό Δίκτυο Πολιτισμού Βύρωνα & Δάφνης-Υμηττού που οργανώνει κάθε καλοκαίρι το φεστιβάλ "Στη σκιά των βράχων", ενώ το Κατράκειο Θέατρο Νίκαιας, χωρητικότητας 5.356 θέσεων, είναι το μεγαλύτερο και αρτιότερο ανοιχτό θέατρο ολόκληρου του λεκανοπεδίου Αττικής ενώ στην Πετρούπολη κάθε καλοκαίρι το θέατρο φιλοξενεί το Διεθνές Φεστιβάλ Πέτρας.

Το 1997, με αφορμή τη συμμετοχή του στις εκδηλώσεις «Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης», ο Βολανάκης οραματίστηκε τη μετατροπή σε θέατρο ενός ακόμη λατομείου: το παλιό νταμάρι στη Νεοχωρούδα της Θεσσαλονίκης είναι σήμερα το θέατρο Γένεσις-Μίνως Βολανάκης.

Σε όλη αυτή τη περίοδο ο Μίνως Βολανάκης εξακολουθούσε να μεταφράζει και να σκηνοθετεί ακατάπαυστα στο ελεύθερο θέατρο Γ. Σαίξπηρ, Χ. Πίντερ, Ίψεν, Θ. Γουάιλντερ, Ανούιγ, Μαριβώ, Σουρή, Φεντώ σε συνεργασία με τους πιο διάσημους ηθοποιούς: Ε. Λαμπέτη, Δ. Παπαμιχαήλ, Ν. Κούρκουλο, Κ. Δανδουλάκη, Θ. Καρακατσάνη, Μ. Νέζερ, Β. Διαμαντόπουλο, Γ. Μιχαλακόπουλο, Ξ. Καλογεροπούλου, Μ. Αρβανίτη, Σ. Παράβα, Χ. Διαβάτη, Μ. Λυμπεροπούλου, και πολλούς άλλους.

Το 1982 σκηνοθέτησε για το Εθνικό Θέατρο τον Οιδίποδα τύραννο του Σοφοκλή, παράσταση που περιόδευσε σε όλη την Ελλάδα και την εκπροσώπησε στα Ευρωπάλια στις Βρυξέλλες καθώς και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες (1984) οπότε και περιόδευσε στις κυριότερες πόλεις των Η.Π.Α. και του Καναδά.

1986 – 1988 – Δεύτερη θητεία στο Κ.Θ.Β.Ε.

Τον Μάρτιο του 1986 το Δ.Σ. και η Καλλιτεχνική Επιτροπή του Κ.Θ.Β.Ε., ύστερα από πρόταση του Σ.Ε.Η., τον εξέλεξε Γενικό Διευθυντή για δεύτερη φορά, μολονότι η Υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη είχε αναγγείλει άλλον. Θεωρώντας ότι δεν θα είχε την υποστήριξη του ΥΠΠΟ, δεν αποδέχτηκε το διορισμό και συνέχισε την δραστηριότητά του στο ελεύθερο θέατρο. Τέλος το φθινόπωρο του 1986 και ύστερα από διαβεβαίωση της Υπουργού, ανέλαβε την Διεύθυνση του Κ.Θ.Β.Ε. που έμενε κενή.

Αυτή τη φορά εφάρμοσε μια εντελώς αντίθετη πολιτική απ’ότι στην προηγούμενη θητεία του. Καθόλου διάσημοι ηθοποιοί. Ο στόχος ήταν να δημιουργήσει ένα θίασο νέων και άγνωστων ταλαντούχων ηθοποιών. Παρά το εύρος της καλλιτεχνικής προσφοράς, αποδείχτηκε λιγότερο επιτυχής εισπρακτικά από την προηγούμενη περίοδο, όμως άφησε κληρονομιά μια νέα γενιά ταλαντούχων πρωταγωνιστών. Ο Μίνως Βολανάκης μετέφρασε και σκηνοθέτησε το Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί, άρχοντά μου του Στόπαρντ που παιζόταν σε εναλλασσόμενο ρεπερτόριο με τον Αμλετ, και παρουσίασε το σπάνιο σκηνικό μυστήριο του Λόρδου Βύρωνα Κάιν - μια παράσταση που χαρακτηρίστηκε μεγάλη θεατρική έκπληξη. Με τον εορτασμό για τη μνήμη του Πιραντέλλο, ανέβασε ένα ρεπερτόριο με τρία έργα του. Σκηνοθέτησε επίσης σύγχρονα ελληνικά έργα του Θεοτοκά και του Γιάννη Ρίτσου.

Και αυτή η θητεία είχε άδοξο τέλος: Το Σεπτέμβριο του 1988 ο Βολανάκης παραπέμφθηκε σε ειδικό πειθαρχικό συμβούλιο, καθώς η έκθεση του επιθεωρητή του Υπουργείου Πολιτισμού επέρριψε ευθύνες και σε εκείνον για το «μεγάλο αδιέξοδο» στο οποίο είχε περιέλθει η κρατική σκηνή της Θεσσαλονίκης. Ο Βολανάκης απάντησε με αίτηση άδειας άνευ αποδοχών, που του χορηγήθηκε από το Δ.Σ. για την περίοδο 16/9-15/12/1988• δεν επέστρεψε στη θέση του, μετατρέποντας την άδειά του σε αναρρωτική, και από το Μάρτιο του 1989 μέχρι τις εκλογές του Ιουνίου του ίδιου έτους το Κ.Θ.Β.Ε. διοικήθηκε από τα μέλη του Δ.Σ..

1988 – 1999 – Η τελευταία δεκαετία

Με το τέλος κι αυτής της θητείας στο Κ.Θ.Β.Ε., άρχισε να μοιράζει και πάλι τη ζωή του ανάμεσα στην έρευνα των μύθων, όχι μόνο ως έμπνευση των μεγάλων έργων, αλλά ως έκφραση της αποφασιστικής ανάγκης του ανθρώπου για δράση. Επίσης έδωσε μία σειρά από σεμινάρια με θέμα "Οι κακές γυναίκες στο θέατρο".

Ασχολήθηκε με τη μετάφραση επιγραμμάτων από τη λεγόμενη «Παλατινή Ανθολογία». Αποσπάσματα διάβασε ο ίδιος το Μάρτιο του 1988 στο πλαίσιο μιας ποιητικής βραδιάς που διοργανώθηκε στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας.

Παράλληλα συνέχισε να εργάζεται ως μεταφραστής και σκηνοθέτης στο ελεύθερο θέατρο. Η τελευταία αυτή δεκαετία της ζωής και της σταδιοδρομίας του Βολανάκη υπήρξε ιδιαίτερα παραγωγική, με εικοσιπέντε σκηνοθεσίες. Σάλο έκανε η επιλογή του Λάκη Λαζόπουλου για το Ημερολόγιο ενός τρελλού του Ν. Γκόγκολ, που σκηνοθέτησε ο Βολανάκης το 1988. Ακόμα οργάνωσε Φεστιβάλ Μικρού Θεάτρου, έναν κύκλο με εφτά έργα του Γιάννη Ρίτσου με γενικό τίτλο Τέταρτη Διάσταση, και ένα Φεστιβάλ Χάρολντ Πίντερ με τα έργα Η Συλλογή, Οι Νάνοι, Ελαφρύς Πόνος. Το καλοκαίρι του 1989 ο Βολανάκης έκανε μια νέα δραματουργική σύνθεση κειμένων του Γεωργίου Σουρή, με τον τίτλο Ρωμηός για πάντα, που παρουσιάστηκε στο Αίθριο του δημαρχείου Κηφισιάς σε σκηνοθεσία Γιώργου Βούρου. Το ίδιο καλοκαίρι σκηνοθέτησε για πρώτη φορά έργο του Νηλ Σάϊμον, την Καινούργια σελίδα, για το θίασο Φέρτη-Λάσκαρη. Το χειμώνα ήταν η σειρά της Αλίκης Βουγιουκλάκη, την οποία σκηνοθέτησε στην Σίρλεϋ Βαλεντάιν του Willy Russell. Μια συνεργασία που θα συνεχίζοταν το καλοκαίρι του 1990 με την πολυσυζητημένη Αντιγόνη της Αλίκης στην Επίδαυρο, η οποία κατηγορήθηκε από σχεδόν το σύνολο της κριτικής. Θαυμάσιες κριτικές πήρε αντίθετα Η μικρή μας πόλη του Θ. Γουάιλντερ που παιζόταν για δυο συνεχόμενες χρονιές, όπως και οι Ψύλλοι στ’ αυτιά του Φεντώ και η Κυρία από τη θάλασσα του Ίψεν, η αρχή της επιτυχημένης συνεργασίας με την Εταιρεία Θεάτρου «Πράξη» της Μπέττυς Αρβανίτη και του Βασίλη Πουλαντζά.

Το 1995 επανέλαβε την Αντιγόνη στην Επίδαυρο, αυτή τη φορά με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, προσάρμοσε και σκηνοθέτησε το Ο χρόνος και το δωμάτιο του Μπότο Στράους, το Χορό του θανάτου του Στρίντμπεργκ και τον Βολπόνε του Μπεν Τζόνσον στο Εθνικό Θέατρο.

Το καλοκαίρι του 1997 καταπιάστηκε για τρίτη φορά με το Περιμένοντας τον Γκοντό αρχικά σε περιοδεία στη βόρεια Ελλάδα, με πρώτο σταθμό τη Φλώρινα. Τον Ιούλιο η παραγωγή εγκαινίασε το θέατρο Γένεσις, στο παλιό λατομείο της Νεοχωρούδας, ενώ τον Αύγουστο παίχτηκε στο Θέατρο Βράχων του Βύρωνα, στο πλαίσιο του δέκατου φεστιβάλ "Στη σκιά των βράχων", ως βραδιά τιμής στον Βολανάκη. Το ίδιο καλοκαίρι σκηνοθέτησε τη Νόνικα Γαληνέα στη Σονάτα του σεληνόφωτος του Γιάννη Ρίτσου. στο μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου.

Θάνατος

Στις 15 Νοεμβρίου του 1999. ενώ βρισκόταν στο θέατρο Ακροπόλ για τις πρόβες της παράστασης Εγώ η Λασκαρίνα, με πρωταγωνίστρια τη Μιμή Ντενίση, έπαθε έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Άφησε ένα τεράστιο κενό στο θέατρο και τον πολιτισμό του τόπου μας, αλλά και μια σπουδαία πνευματική κληρονομιά μέσα από την έρευνα, τη δημιουργία και την απλόχερη προσφορά της γνώσης του σε όσους είχαν την τύχη να βρεθούν δίπλα του.

Το Σωματείο Φίλων του Μίνου Βολανάκη

Το «Σωματείο Φίλοι Μίνου Βολανάκη» ιδρύθηκε το 2000, μετά τον θάνατο του Μίνου Βολανάκη, με πρωτοβουλία του μοναδικού κληρονόμου του, Νίκου Μακρίδη (πρέσβη επί τιμή), και τη συνεργασία φίλων και συνεργατών του. Είναι σωματείο αμιγώς κοινωφελές, πνευματικό, καλλιτεχνικό και πολιτιστικό, χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Έχει αναγνωριστεί με απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών και είναι καταχωρημένο στο βιβλίο σωματείων (Α.Μ. 23116). Ιδρυτικά μέλη αλλά και υποστηρικτές του Σωματείου όλα αυτά τα χρόνια υπήρξαν επιφανή ονόματα των γραμμάτων και των τεχνών, με πρωτοστάτη το Γιάννη Βόγλη.

Το Σωματείο λειτουργεί με εθελοντική προσφορά. Διαθέτει πλήρως εξοπλισμένα γραφεία και χρηματοδοτείται από συνδρομές μελών και από έσοδα μεταφράσεων, των οποίων τα πνευματικά δικαιώματα έχουν κληροδοτηθεί στο Σωματείο από τον Νίκο Μακρίδη.

Κύριος σκοπός του είναι η διάσωση, ταξινόμηση, προστασία και διάδοση του έργου και του πολιτιστικού οράματος του Μίνου Βολανάκη, καθώς και η ηθική και υλική υποστήριξη κάθε προσπάθειας που συμβάλλει στη συνέχιση του έργου του και στη διεύρυνση της πρόσβασης σε αυτό. Τα τελευταία χρόνια δόθηκε έμφαση στην οργάνωση και ανάδειξη του αρχείου (μεταφράσεις, χειρόγραφα, ηχητικό και φωτογραφικό υλικό) Έχουν ήδη εκδοθεί σε βιβλία οι μεταφράσεις των αρχαίων τραγωδιών και προετοιμάζεται το επόμενο καθοριστικό βήμα: ψηφιοποίηση και δημιουργία επίσημης διαδικτυακής παρουσίας. Τελικός σκοπός του σωματείου είναι το έργο του Μίνου Βολανάκη να καταστεί κτήμα των φυσικών κληρονόμων του: των νέων γενιών. Για το λόγο αυτό, μετά την ολοκλήρωση της ταξινόμησης και ψηφιοποίησης, επιδιώκεται το Αρχείο να παραχωρηθεί σε έναν αξιόπιστο φορέα ή ίδρυμα που θα εγγυάται τη μακροχρόνια προστασία του και θα διασφαλίζει ουσιαστική πρόσβαση για κάθε ενδιαφερόμενο.

Επίσης, για το 2026, επέτειο 100 χρόνων από τη γέννηση του Μ.Β., το Σωματείο ετοιμάζει ένα φωτογραφικό λεύκωμα αφιερωμένο σ' αυτόν και επιδιώκει την οργάνωση τιμητικών εκδηλώσεων.

Παραστασιολογία

1946-1954: Τα πρώτα χρόνια στην Ελλάδα

Θεατρική περίοδος	Τίτλος	Συγγραφέας	Μετάφραση	Θίασος	Σκηνοθεσία	Θέατρο	Παρατηρήσεις
8/4-17/5/1946	Η φωνή της τρυγόνας (The voice of the turtle)	John van Druten	Μ.Β.	Κατερίνας Ανδρεάδη	Κατερίνα Ανδρεάδη	Κεντρικόν
25/7-25/8/1947	Έξυπνοι και κουτοί (Born yesterday)	Garson Kanin	Μ.Β.	Κατερίνας Ανδρεάδη-Βασίλη Λογοθετίδη	Κατερίνα Ανδρεάδη	θερινό θέατρο Κατερίνας
25/2-6/4/1948	Υπόθεση Ουΐνσλο (The Winslow boy)	Terence Rattigan	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	Αλίκης
9/6-7/7/1948	Ο Απόλλων του Μπελλάκ (L’Apollon de Bellac)	Jean Giraudoux	Μ.Β.	Κατερίνας Ανδρεάδη	Κάρολος Κουν	θερινό θέατρο Κατερίνας	Ο Μ.Β. συμμετείχε και ως ηθοποιός, στο ρόλο του κ. Λεπεντιρά
9/6-7/7/1948	Το ευλαβικό γύναιο (La putain respectueuse)	Jean-Paul Sartre	Μ.Β.	Κατερίνας Ανδρεάδη	Κάρολος Κουν	θερινό θέατρο Κατερίνας
23/7-1/10/1948	Χρυσή μου Ρουθ (Dear Ruth)	Norman Krasna	Μ.Β.	Κατερίνας Ανδρεάδη	?	θερινό θέατρο Κατερίνας	Από τις 10/1/1955, η Απογευματινή Σκηνή του θιάσου παρουσίασε το έργο στο θέατρο Ιντεάλ
12/3-8/5/1949	Λεωφορείον ο Πόθος (A streetcar named Desire)	Tennessee Williams	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	θέατρο Αλίκης	Περιοδεία στην Κύπρο και την Αίγυπτο
1-22/11/1949	Το χαμόγελο της Τζοκόντας (The Gioconda smile)	Aldous Huxley	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	Κοτοπούλη-Rex	έκτακτη συνεργασία Γιώργου Παππά
21/7-3/9/1950	Το σπίτι της μαντάμ Βοραί (No room at the inn)	Joan Temple	Μ.Β.	Κατερίνας Ανδρεάδη (σύμπραξη Αιμίλιου Βεάκη)	Κάρολος Κουν	θερινό θέατρο Κατερίνας
5/8-14/9/1950	Υπόθεσις διαζυγίου (A bill of divorcement)	Clemence Dane	Μ.Β.	Βάσως Μανωλίδου-Γιώργου Παππά	Αλέξης Σολομός	Γκλόρια
9/5-8/6/1954	Η μικρή μας πόλη (Our town)	Thornton Wilder	Μ.Β.	Δραματική Σχολή Θεάτρου Τέχνης	Κάρολος Κουν	«Κυκλικό Θέατρο» στο υπόγειο του κινηματογράφου «Ορφεύς»	Επαναλήψεις-περιοδείες 24/5-10/6/1955.
22/7-15/8/1954	Ήξεραν τι ήθελαν (They knew what they wanted)	Sydney Howard	Μάριος Πλωρίτης	Ελένης Χατζηαργύρη-Νίκου Τζόγια	Μ.Β.	Ντο-Ρε
18/8-17/9/1954	Το πρώτο καρδιοχτύπι (Les jours heureux)	Claude-André Puget	?	Ελένης Χατζηαργύρη-Νίκου Τζόγια	Μ.Β.	Ολύμπια (Πει- ραιάς)	έκτακτη εμφάνιση Σμαρούλας Γιούλη Επαναλήψεις: Νέα Φιλαδέλφεια (19/8), θέατρο Ντο-Ρε (20/8-17/9), θέατρο Κυβέλης (18/9-10/10):
9/11-2/12/1954	Με τα δόντια (The skin of our teeth)	Thornton Wilder	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	«Κυκλικό Θέατρο» στο υπόγειο του κινηματογράφου «Ορφεύς»
3/12/1954-22/1/1955	Ένας ηλίθιος / Νεράντζια από το νησί μας / Μπελλαβίτα (L’imbecille / Lumie di Sicilia / Bellavita)	Luigi Pirandello	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	«Κυκλικό Θέατρο» στο υπόγειο του κινηματογράφου «Ορφεύς»
2/4-22/5/1955	Επέτειος	Άντον Τσέχωφ	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	«Κυκλικό Θέατρο» στο υπόγειο του κινηματογράφου «Ορφεύς»

1955 - 1967: Αγγλία

Θεατρική περίοδος	Τίτλος	Συγγραφέας	Μετάφραση	Θίασος	Σκηνοθεσία	Θέατρο	Παρατηρήσεις
22/8-5/9/1955	A life in the sun (Μια ζωή στον ήλιο)	Thornton Wilder		The Edinburgh Festival Society	Tyrone Guthrie Βοηθός σκηνοθέτη Μ.Β.	Assambly Hall (Εδιμβούργο).	Η πρεμιέρα δόθηκε στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ του Εδιμβούργου
21/1/1956	L’imbecille / Bellavita / L’uomo dal fiore in bocca (Ο ηλίθιος/ Μπελαβίτα/ Ο άνθρωπος με το λουλούδι στο στόμα)	Luigi Pirandello	?	Theatre in the Round	Μ.Β. (και παραγωγή)	Mahatma Gandhi Assembly Hall (Λονδίνο).
5/11/1956	Die Befristeten (Οι αριθμημένοι)	Elias Canetti	Carol Stewart	Oxford Playhouse Company (Meadow Players Limited),	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)
8-23/1/1957	L’imbecile, Bellavita (Ο ηλίθιος/ Μπελαβίτα) και Επέτειος	Luigi Pirandello και Άντον Τσέχωφ	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	«Κυκλικό Θέατρο» στο υπόγειο του κινηματογράφου «Ορφεύς» (
12/3/1957	Λυσιστράτη	Αριστοφάνης	Dudley Fitts.	Oxford Playhouse Company (Meadow Players Limited)	Μ.Β. και επιλογή μουσικής	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)	Επαναλήψεις-περιοδείες: Theatre Royal, Brighton (1-8/4/1957). Από τις 26/12/1957: English Stage Company, The Royal Court Theatre (Λονδίνο) Από τις 18/2/1958: Duke of York’s Theatre (Λονδίνο
12/11/1957	Mademoiselle Jaïre	Michel de Ghelderode	Derek Prouse	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)
18/6/1958	La guerre de Troie n’aura pas lieu (Ο πόλεμος της Τροίας δεν θα γίνει)	Jean Giraudoux	διασκευή Christopher Fry	Σπουδαστές της London Academy of Dramatic Art	Μ.Β.	Academy Theatre in Logan Place	Παρουσιάστηκε η Α' πράξη του έργου, μαζί με αποσπάσματα των έργων The Brontës του Alfred Sangster και The voice of the turtle του John van Druten.
17/12/1958	Λυσιστράτη	Αριστοφάνης	Μ.Β. (από την αγγλική του Dudley Fitts)	Habimah National Theatre	Μ.Β.	Habimah National Theatre (Τελ Αβίβ).
5-9, 11-16/5/1959	Βάκχαι	Ευριπίδης	Μ.Β.	Oxford Playhouse Company	Μ.Β. (+σκηνογραφία)	Oxford Playhouse (Οξφόρδη	Επαναλήψεις-περιοδείες: Arts Theatre, Cambridge (5-23/5/1959).
2/1960	Hedda Gabler (Έντα Γκάμπλερ)	Henrik Ibsen	Max Faber	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη
5/4/1960	The golden touch (Το χρυσό άγγιγμα)	Julian More, James Gilbert (κείμενο) / James Gilbert (μουσική)	--------	Michael Codron και Neil Crawford (Fro Strand Productions)	Μ.Β.	Royal Lyceum Theatre (Εδιμβούργο	Επαναλήψεις-περιοδείες: King’s Theatre, Glasgow (18-30/4/1960). Piccadilly Theatre, Λονδίνο, Piccadilly Circus (από 5/5/1960).
1/11/1960	Naked (Να ντύσουμε τους γυμνούς)	Luigi Pirandello	Simon Nedia	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη
7/2/1961	Queen after death (Η νεκρή βασίλισσα)	Henry de Montherlant	Waldemar Hansen, Richard Astor	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη	Σκηνικά, κοστούμια: Νίκος Γεωργιάδης. Επαναλήψεις-περιοδείες: Stretton Hill Theatre, Λονδίνο (27/2/1961).Golder’s Green Hippodrome Theatre, Λονδίνο (6/3/1961).
24/10/1961	Ορέστεια	Αισχύλος	Μ.Β.	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη	Επαναλήψεις-περιοδείες: Old Vic, Λονδίνο (7-18/11/1961).
2/3-11/4/1962	Η μικρή μας πόλη (Our town)	Thornton Wilder	Μ.Β.	Έλλης Λαμπέτη,	Μάριος Πλωρίτης	Διονύσια
12/4-20/5/1962	Ανοιξιάτικο τραγούδι (The voice of the turtle)	John van Druten	Μ.Β.	Έλλης Λαμπέτη,	Μάριος Πλωρίτης	Διονύσια
17/4/1962	Julius Caesar (Ιούλιος Καίσαρ)	William Shakespeare	----	Old Vic	Μ.Β.	Old Vic (Λονδίνο)	Σκηνογραφία: Νίκος Γεωργιάδη
19/10-6/12/1962	Το μπαλκόνι (Le balcon)	Jean Genet	Μ.Β.	Έλσας Βεργή	Μ.Β.	Βεργή
8/12/1962-22/3/1963	Η βεντάλια της λαίδης Γουΐντερμηρ (Lady Windermere’s fan)	Oscar Wilde	Μ.Β.	Έλσας Βεργή	Μ.Β.	Βεργή	Επαναλήψεις-περιοδείες: Θέατρο Παλλάς, Θεσσαλονίκη (18-27/6/1965).
21/1/1963	The maids (Οι δούλες)	Jean Genet
6-10 και 19-25/4/1963	Βάκχαι	Ευριπίδης	Μ.Β.	Department of Drama, Carnegie Mellon University, Carnegie Institute of Technology	Μ.Β.	College of Fine Arts (Pittsburgh, Pennsylvania)
16/7/1963	Βάκχαι	Ευριπίδης	Μ.Β.	Σπουδαστές της London Academy of Music and Dramatic Art	Μ.Β.	Lamda Theatre Club (Λονδίνο)
10/1963 (;)	Βάκχαι	Ευριπίδης	Μ.Β.	Meadow Players Limited	Μ.Β.	Lamda Theatre Club
12/2/1964	Hedda Gabler (Χέντα Γκάμπλερ)	Henrik Ibsen	Max Faber	Michael Codron	Μ.Β.	New Arts Theatre (Λονδίνο)	Επαναλήψεις-περιοδείες: St. Martin’s Theatre (Λονδίνο, West Street, Cambridge Circus), από 2/3/1964.
3/3/1964	The exception and the rule (Η εξαίρεση κι ο κανόνας) και The maids (Οι δούλες)	Bertolt Brecht και Jean Genet		Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)	Η παράσταση είχε γενικό τίτλο; "Masters and servants" (Αφεντικά και δούλοι) Επαναλήψεις-περιοδείες: Lamda Theatre Club (Λονδίνο)
10/7-19/8/1964	Ιούλιος Καίσαρ (Julius Caesar)	William Shakespeare	Μ.Β.	Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο Μάνου Κατράκη	Μ.Β.	θέατρο Άλσους Πεδίου του Άρεως
19/12/1964-24/1/1965	Το παιχνίδι της τρέλας και της φρονιμάδας	Γιώργος Θεοτοκάς	----	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών
29/1-7/3/1965	Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν (Der gute Mensch von Sezuan)	Bertolt Brecht	Μάριος Πλωρίτης	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Επαναλήψεις-περιοδείες: Καβάλα, Αλεξανδρούπολη, Ξάνθη, Δράμα, Σέρρες (2-17/4/1965)991. Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (22/10/1965-18/1/1966).
8/3/1965	The firescreen (Le chandelier - Ο πολυέλαιος)	Alfred de Musset	Ben Sonnenberg	Oxford Playhouse Company	Μ.Β. + σκηνικά	Oxford Playhouse (προπρεμιέρα), Nuffield Theatre Southampton (επίσημη πρεμιέρα στις 15/3).
17-29/5/1965	Εκκλησιάζουσαι	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Arts Theatre Cambridge (προπρεμιέρα), Oxford Playhouse (Οξφόρδη)	Σκηνογραφία: Νίκος Στεφάνου. Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος Επαναλήψεις-περιοδείες: New Theatre (Cardiff)
24/6/1965	Εκκλησιάζουσαι	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Ελληνική Σκηνή Άννας Συνοδινού	Μ.Β.	Λυκαβηττού	πρώτη παράσταση στο ανανεωμένο θέατρο του Λυκαβηττού που είχε εγκαινιάσει ο Τάκης Μουζενίδης το 1939 και χρησιμοποιήθηκε για τελευταία φορά το 1940. Επαναλήψεις-περιοδείες: 10-11/7, 5-12/8, 4-5/9/1965
10/11/1965-4/4/1966	Ένας εχθρός του λαού (En folkefiende)	Henrik Ibsen	Λέων Κουκούλας	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Επαναλήψεις-περιοδείες: Καβάλα, Ξάνθη, Δράμα, Σέρρες, Φλώρινα, Κοζάνη (27/4-24/5/1966)993, Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (16/12/1966-23/2/1967).
7/12/1965-13/4/1966	Περιμένοντας τον Γκοντό (En attendant Godot)	Samuel Beckett	Μάνθος Κρίσπης	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Επαναλήψεις-περιοδείες: Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (30/11/1966-23/3/1967), Καβάλα (20/5/1967), Κοζάνη (27/5/1967)
30/6/1966	Λυσιστράτη	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Ελληνική Σκηνή Άννας Συνοδινού	Μ.Β.	Λυκαβηττού	Ο Μ. Β. έκανε επίσης σκηνογραφία, κοστούμια, χορογραφία Επαναλήψεις-περιοδείες: Θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη (18-21/8/1966).
26/9-18/10/1966	The homecoming	Harold Pinter	----	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)
28/2/1967	The balcony (Le balcon, Το μπαλκόνι)	Jean Genet	Bernard Frechtman	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)

1967-74: Τα χρόνια της δικτατορίας, στο Λονδίνο

Θεατρική περίοδος	Τίτλος	Συγγραφέας	Μετάφραση	Θίασος	Σκηνοθεσία	Θέατρο	Παρατηρήσεις
1967	The bacchae (Βάκχαι)	Ευριπίδης	Μ.Β.	University of Hawaii at Manoa (Department of Theatre and Dance)	?	Kennedy Laboratory Theatre (Honolulu)
19-25/11/1967	The bacchae (Βάκχαι)	Ευριπίδης	Μ.Β.	Ipswich Arts Theatre.	?	Ipswich Arts Theatre.
21/11/1967	The madwoman of Chaillot (La folle de Chaillot - Η τρελλή του Σαγιώ)	Jean Giraudoux	MauriceValency	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Yvonne Arnaud Theatre, Guildford (21-25/11) / Oxford Playhouse (από 27/11).
21/11/1967-26/5/1968	Iphigenia in Aulis (Ιφιγένεια η εν Αυλίδι)	Ευριπίδης	Μ.Β.	Manhattan’s Circle in the Square Theatre	Μιχάλης Κακογιάννης	Manhattan’s Circle in the Square Theatre
27/11/1967	Μπελλαβίτα (Bellavita)	Luigi Pirandello	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	Αίθουσα Τερψιχόρη ξενοδοχείου Χίλτον
18-30/3/1968	The good woman of Setzuan (Der gute Mensch von Sezuan, Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν)	Bertolt Brecht	Eric Bentley	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)
17/9/1969	The Trojans (Les Troyens - Οι Τρώες)	Hector Berlioz	--	Royal Opera	Μ.Β.	Royal Opera House (Λονδίνο, Covent Garden).	Σκηνικά, κοστούμια: Νίκος Γεωργιάδης Επαναλήψεις-περιοδείες: 23, 26, 30/9, 3, 7, 10/10/1969.
27/11/1969-4/1/1970	Iphigenia in Aulis (Ιφιγένεια η εν Αυλίδι)	Ευριπίδης	Μ.Β.	Circle in the Square Theatre	Randall Brooks	Ford’s Theatre (Washington).
20/1/1970	The blacks (Les nègres - Οι νέγροι)	Jean Genet	Bernard Frechtman	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)	Επαναλήψεις-περιοδείες: The Round House, Λονδίνο (από 3/2/1970 και για τρεις εβδομάδες), Βέλγιο (Uccle, Αμβέρσα, Βρυξέλλες,Οστάνδη), Ολλανδία (Χάγη), Ιταλία (Ρώμη)
27/4/1970	Eleftheria: an evening of free Greek music and drama				Σύλληψη-σκηνοθεσία: Μ.Β.	Royal Albert Hall (Λονδίνο).	Μίκης Θεοδωράκης, ποίηση Καβάφη, Σικελιανού, αποσπάσματα από την "Αντιγόνη", από τις "Τρωάδες", με συμμετοχή των μεγαλύτερων ονομάτων από Ελλάδα και Αγγλία
12/10/1971	A diet of women (Εκκλησιάζουσαι)	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Oxford Playhouse Company	Μ.Β. + σκηνογραφία	Oxford Playhouse (Οξφόρδη	Επαναλήψεις-περιοδείες: Royal Court Theatre Liverpool (4/10/1971), Arts Theatre Cambridge, Grand Theatre Leeds.
30/11/1971	The screens (Les paravents - Τα παραβάν)	Jean Genet	Μ.Β.	The Chelsea Theater Center of Brooklyn	Μ.Β.	The Brooklyn Academy of Music Opera House (Νέα Υόρκη)
17/1-18/3/1973	Medea (Μήδεια)	Ευριπίδης	Μ.Β.	Circle in the Square	Μ.Β.	Joseph E. Levine Theater (Νέα Υόρκη)
16/10/1973	Dr. Knock (Knock ou Le triomphe de la médecine - Δόκτωρ Νοκ)	Jules Romains	Frank Houser	Oxford Playhouse Company	Μ.Β.	Oxford Playhouse (Οξφόρδη)
14/2/1974	The maids (Les bonnes - Οι δούλες)	Jean Genet	Μ.Β.		Μ.Β.	Greenwich Theatre (Λονδίνο).

1974 - 78: Μεταπολίτευση - Αθήνα και Κ.Θ.Β.Ε.

Θεατρική περίοδος	Τίτλος	Συγγραφέας	Μετάφραση	Θίασος	Σκηνοθεσία	Θέατρο	Παρατηρήσεις
24/10/1974-7/5/1975	Η δίκη των φακέλων (The trial of the Catonsville nine)	Daniel Berrigan	Μ.Β.	Αλέκου Αλεξανδράκη-Νόνικας Γαληνέα	Μ.Β.	Σινεάκ
23/11-6/12/1974	Ο βυσσινόκηπος	Άντον Τσέχωφ	Λυκούργος Καλλέργης	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Επαναλήψεις-περιοδείες: 21/12/1974-7/5/1975: θίασος Έλλης Λαμπέτη-Δημήτρη Παπαμιχαήλ, θέατρο Διονύσια
24/2-27/3/1975	Οι αριθμημένοι (Die Befristeten)	Elias Canetti	Μ.Β.	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Επαναλήψεις-περιοδείες: Εθνικό Θέατρο, Αθήνα (21/4-7/5/1975).
2-3/8/1975	Ηλέκτρα	Σοφοκλής	Μ.Β.	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	αρχαίο θέατρο Φιλίππων (Καβάλα).	Επαναλήψεις-περιοδείες: Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου (8-9/8/1975, φεστιβάλ Επιδαύρου), αρχαίο θέατρο Δίου (16-17/8/1975, φεστιβάλ Ολύμπου), περιοδεία στη Σοβιετική Ένωση (15/10-1/11/1975, Μόσχα, Λένινγκραντ, Βίλνιους), New London Theatre (1-3/12/1975). Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (8/11-7/12/1975). Υπαίθριο αμφιθέατρο Λευκωσίας (24/6/1976), αρχαίο θέατρο Κούριου Λεμεσού (26/6/1976), Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (28/7/1976, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Αθηνών).
9/1-21/3/1976	Ο κύριος Πούντιλα και ο άνθρωπός του ο Μάττη (Herr Puntila und sein Knecht Matti)	Bertolt Brecht	Γιάννης Οικονομίδης	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Επαναλήψεις-περιοδείες: Εθνικό Θέατρο, Αθήνα (26/4-2/5/1976), Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (18/12/1976-22/1/1977).
14/2-31/3/1976	Δύο απιστίες Δύο έργα: Ασήμαντος πόνος (A slight ache) και Επίδειξη μόδας (The collection)	Harold Pinter	Τάκης Καλφόπουλος	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Επαναλήψεις-περιοδείες: Θέατρο Ολύμπια, Αθήνα (6-9/5/1976, θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (24/3-30/4/1977).
14-15/8/1976	Μήδεια	Ευριπίδης	Μ.Β.	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	αρχαίο θέατρο Φιλίππων (Καβάλα).	Επαναλήψεις-περιοδείες: Αρχαίο στάδιο Διδυμοτείχου (20-21/8/1976), εθνικό στάδιο Κομοτηνής (25/8/1976), θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη (29, 31/8 18-19/9/1976), θέατρο Λυκαβηττού (5, 7, 8, 11, 12/9/1976), θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (13/11/1976-20/3/1977), Σόφια, Βουλγαρία (15-17/2/1977), Royal Lyceum Theatre, Εδιμβούργο (8-10/9/1977, Edinburgh International Festival).
25/12/1976-4/5/1977	Τα ίδια και τα ίδια	Γεώργιος Σουρής	Επιλογή κειμένων: Μ.Β., Νίκος Παπαδάκης	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Σκηνοθετική επιμέλεια: Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Επαναλήψεις-περιοδείες: Εθνικό Θέατρο, Αθήνα (10, 15, 17/4/1977), Ξάνθη, Αλεξανδρούπολη, Φερρές, Ορεστιάδα, Διδυμότειχο, Κομοτηνή, Χρυσούπολη, Καβάλα, Ελευθερούπολη, Δράμα, Σέρρες, Σιδηρόκαστρο, Κιλκίς, Γιαννιτσά, Νάουσα, Φλώρινα, Αμύνταιο, Καστοριά, Άργος Ορεστικό, Γρεβενά, Κοζάνη, Πτολεμαΐδα (περιοδεία, 9/5/1977-8/6/1977)
11/2-2/4/1977	Η πρόσκληση	Μπάμπης Τσικληρόπουλος	--	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος,	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών

1979 - 1986: Αθήνα, Γιορτές των Βράχων

Θεατρική περίοδος	Τίτλος	Συγγραφέας	Μετάφραση	Θίασος	Σκηνοθεσία	Θέατρο	Παρατηρήσεις
8/10/1977-4/4/1978	Η επιστροφή (The homecoming)	Harold Pinter	Μ.Β.	Αλέκου Αλεξανδράκη-Νόνικας Γαληνέα	Μ.Β.	Κάππα
22/10-29/12/1977	Πέντε στρέμματα παράδεισος	Γεράσιμος Σταύρου, Αντρέας Φραγκιάς	--	Καλλιτεχνική διεύθυνση: Μ.Β.	Μιχάλης Μπού- χλης	Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
27/10-16/12/1977	Τα ίδια και τα ίδια	Γεώργιος Σουρής	Διασκευή: Μ.Β.		Μ.Β.	Θέατρο Βέμπο
22/11/1977	Ακμή και παρακμή της πόλης Μαχάγκονυ (Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny)	κείμ. Bertolt Brecht μουσική: Kurt Weill	Μαρία Χωραφά	Εθνική Λυρική Σκηνή	Μ.Β.	Ολύμπια	Επαναλήψεις: 26-27/11/1977, 13, 17 και 20/12/1977.
31/3/1978	Η στέψη της Ποππαίας (L’incoronazione di Poppea)	λιμπρέττο: Giovanni Francesco Busenello μουσική: Claudio Monteverdi		Εθνική Λυρική Σκηνή	Μ.Β.	Ολύμπια	Επαναλήψεις: 7, 9, 11-12/4/1978, 16, 18, 20, 22/3/1979.
12-13/8/1978	Οιδίπους τύραννος	Σοφοκλής	Μ.Β.	Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν	Κάρολος Κουν	αρχαίο θέατρο Επιδαύρου	Επαναλήψεις-περιοδείες: Αρχαιολογικός χώρος Ελευσίνας, μεγάλα προπύλαια (2/9/1978), Φλωρεντία (12a Rassegna Internazionale Dei Teatri Stabili, Firenze 24 Avrile-13 Maggio 1979, «Greci: nostri contemporanei?»), Theater der Nationen, Αμβούργο (16/5/1979), Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (27-29/7/1979, φεστιβάλ Αθηνών).
20/10/1978-15/4/1979	Πρόσκληση στον πύργο (L’invitation au château)	Jean Anouilh	Μ.Β.	Νίκου Κούρκουλου	Μ.Β.	Κάππα
20/10/1978-31/1/1979	Η πόρνη που σέβεται (La putain respectueuse)	Jean-Paul Sartre	Μ.Β.	Παραγωγή: Νίκος Σοφιανός	Κώστας Μπάκας	Όρβο
29/10-29/11/1978	Επέτειος	Άντον Τσέχωφ	Μ.Β.	Θεσσαλικό Θέατρο	Διαγόρας Χρονόπουλος.	Θεσσαλική Πνευματική Πορεία (Λάρισα)	Τμήμα της σύνθετης παραγωγής "Καλά ξεμπερδέματα" με επιμέλεια και συνδετικά κείμενα του Λευτέρη Παπαδόπουλου.
28/6/1979	Λυσιστράτη	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Θίασος Ρεπερτορίου Νίκου Χατζίσκου-Τιτίκας Νικηφοράκη	Νίκος Χατζίσκος	Η πρεμιέρα δόθηκε στο Αγρίνιο, στο πλαίσιο του φεστιβάλ «Παπαστράτεια».	Ακολούθησαν παραστάσεις σε περιοδεία.
4/8/1979	Εκκλησιάζουσες-Ελευθεριάζουσες (Εκκλησιάζουσαι)	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Θίασος Μίνου Βολανάκη	Μ.Β. επίσης σκηνικά, κοστούμια, χορογραφία	Λυκαβηττού	Επαναλήψεις-περιοδείες: Θέατρο Λυκαβηττού (5, 7, 8 και 9/8/1979), αρχαιολογικός χώρος Ελευσίνας, μεγάλα προπύλαια (26/8/1979, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Αισχύλεια), θέατρο Αθήναιον (18/8-1/9/1979).
1/1-2/4/1980	Ντόλλυ (The merchant of Yonkers)	Thornton Wilder	Άρης Δαβαράκης	Έλλης Λαμπέτη-Δημήτρη Παπαμιχαήλ	Μ.Β.	Σούπερ Σταρ
2-4/1981	The bacchae (Βάκχαι)	Ευριπίδης	Chiaki Matsudaira, Μ.Β.	The Japan Society (Waseda Shogekijo) / School of Fine Arts, University of Wisconsin	Διασκευή, σκηνοθεσία: Tadashi Suzuki	University of Wisconsin Theater (Milwaukkee)	Επαναλήψεις-περιοδείες: Toga, Ιαπωνία (27, 29, 30/8/1981), Sogetsu Hall, Τόκιο (10-18/9/1981), La Mamma Annex Theatre, Νέα Υόρκη (28/5-6/6/1982).
8-14/9/1981	Περιμένοντας τον Γκοντό (En attendant Godot)	Samuel Beckett	Μ.Β.		Μ.Β.	Θέατρο Μεταμόρφωση (πρώην λατομείο Εργάνη, Βύρωνας) Σημ.: Αργότερα το θέατρο μετονομάστηκε σε "Μελίνα Μερκούρη"	Παραστάσεις στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Γιορτές των Βράχων». Περιοδείες: Καλλιτεχνική εταιρεία «Παλκοσένικο», Ημικρατικό Θέατρο Στερεάς Ελλάδας (περιοδεία από τις 29/12/1982).
3-4/7/1982	Οιδίπους τύραννος	Σοφοκλής	Μ.Β.	Εθνικό Θέατρο	Μ.Β.	αρχαίο θέατρο Επιδαύρου	Περιοδείες: Bozar Palais des Beaux-Arts, Βρυξέλλες (18-19/10/1982) και Koninklijke Nederlandse Schouwburg, Αμβέρσα (20-21/10/1982), στο πλαίσιο του φεστιβάλ Europalia ’82, αφιερωμένου στην Ελλάδα.
Καλοκαίρι 1983	Οιδίπους τύραννος	Σοφοκλής	Μ.Β.	Παραγωγή Μ.Β.	Μ.Β.		Θεσσαλονίκη, θέατρο Δάσους (2-4/7/1983), Κομοτηνή, Εθνικό Στάδιο (6/7/1983), αρχαίο θέατρο Φιλίππων (9-10/7, 6/8/1983), Κατερίνη (φεστιβάλ Ολύμπου, 13/7/1983), Πετρούπολη, θέατρο Πέτρας (29-30/8, 24/9/1983), Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (2-4/9/1983), Πάτρα, Κοκκινιά, Σαλαμίνα.
Καλοκαίρι, φθινόπωρο 1984	Οιδίπους τύραννος	Σοφοκλής	Μ.Β.	The American Hellenic Alliance / Mel Howard, World Festivals Incorporation.	Μ.Β.		Περιοδεία στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά: Los Angeles (Olympic Arts Festival), Νέα Υόρκη (Vivian Beaumont Theatre), Detroit, Boston, Montreal, Washington, Chicago, Toronto, Ottawa, Montreal. 17-22/7/1984: Vivian Beaumont Theatre (Νέα Υόρκη, Lincoln Center, 150 West 65th Street).
22/10/1983-15/4/1984	Η ανταπόκριση (L’aiuola bruciata)	Ugo Betti	Μ.Β.	Νίκου Κούρκουλου	Μ.Β.	Κάππα
14/6/1984	Μήδεια	Ευριπίδης	Μ.Β.	Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου	Διαγόρας Χρονόπουλος	Αμφιθέατρο Μακαρίου Γ΄ (Λευκωσία).	Περιοδείες: Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου (23-24/6/1984, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Επιδαύρου).
30/6/1984	Ηλέκτρα	Σοφοκλής	Μ.Β.	Θέατρο της Άνοιξης	Γιάννης Μαργαρίτης	θέατρο της Ρεματιάς (Χαλάνδρι).
12/7/1984	Εκκλησιάζουσες (Εκκλησιάζουσαι)	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης»	Νίκος Χουρμουζιάδης	θέατρο Κήπου (Θεσσαλονίκη).	Επαναλήψεις-περιοδείες: Θέατρο Αβέρωφ, Αθήνα (15/9/1984, στο πλαίσιο της Διεθνούς Θεατρικής Συνάντησης ’84), Omnibus Theatre, Λονδίνο (4-11/7/1985)
23-24/10, 8-9/11/1984	Medea	λιμπρέτο: Gavin Bryars, Robert Wilson μουσική:Gavin Bryars	Συμμετοχή στο λιμπρέτο (αποσπάσματα μεταφράσεων από τη Μήδεια του Ευριπίδη) Μ.Β.	Opéra de Lyon, Opéra de Paris, Festival d’Automne	Robert Wilson	Opéra de Lyon	Είχε προηγηθεί, στις 3/1/1981, «ανοιχτή» δοκιμή του έργου, με τον τίτλο Medea-Workshop (Kennedy Center, Washington). Επαναλήψεις: Théâtre des Champs-Elysées, Παρίσι.
27/10/1984-17/3/1985	Έντα Γκάμπλερ (Hedda Gabler)	Henrik Ibsen	Μ.Β.	Τζένης Καρέζη-Κώστα Καζάκου	Μ.Β.	Αθήναιον
17/11/1984-28/4/1985	Ψύλλοι στ’ αυτιά (La puce à l’oreille)	Georges Feydeau	Μ.Β.		Μ.Β.	Πόρτα	Επαναλήψεις-περιοδείες: Θέατρο Πόρτα (από 5/10/1985), Κινηματοθέατρο Ράδιο Σίτυ, Θεσσαλονίκη (4/1986).
8/6/1985	Λυσιστράτη	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Καλαμάτας	Νίκος Χαραλάμπους	αρχαίο στάδιο Δελφών	Η πρεμιέρα δόθηκε στο πλαίσιο της Πρώτης Διεθνούς Συνάντησης Αρχαίου Ελληνικού Δράματος. Επαναλήψεις-περιοδείες: Αμφιθέατρο Κάστρου, Καλαμάτα (6-8/1985), αρχαιολογικός χώρος Ρωμαϊκής Αγοράς, Αθήνα (3-4/8/1985, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Αθήνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης), Θέατρο Ρεματιάς, Χαλάνδρι (10-11/8/1985).
25/6/1985	Μήδεια	Ευριπίδης	Μ.Β.	Τζένης Καρέζη-Κώστα Καζάκου	Μ.Β.	αρχαίο θέατρο Δελφών	Η πρεμιέρα δόθηκε στο πλαίσιο της Πρώτης Διεθνούς Συνάντησης Αρχαίου Ελληνικού Δράματος. Επαναλήψεις-περιοδείες: Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (2-3/8/1985, φεστιβάλ Αθηνών), αρχαίο θέατρο Επιδαύρου (11-12/7/1986, φεστιβάλ Επιδαύρου), Βεάκειο (7/1986).
1-3, 23-24/8/1986	Ο κύκλος με την κιμωλία (Der kaukasische Kreidekreis)	Bertolt Brecht	Οδυσσέας Ελύτης		Μ.Β.	Θέατρο Πέτρας (Πετρούπολη).	Επαναλήψεις: Κατράκειο, Νίκαια (6-7/8/1986), Θέατρο Βράχων Βύρωνα (9-10/8/1986).
19/8/1986	Medea (Μήδεια)	Ευριπίδης	Μ.Β.		Μ.Β.	Θέατρο Πέτρας (Πετρούπολη	Επαναλήψεις: Κατράκειο, Νίκαια (26, 28/8/1986), θέατρο Πέτρας, Πετρούπολη (2, 9, 16, 23/9).
22/11/1986-12/4/1987	Ο έμπορος της Βενετίας (The merchant of Venice)	William Shakespeare	Μ.Β.	Ξένιας Καλογεροπούλου	Μ.Β.	Πόρτα

1986 - 1988: Δεύτερη θητεία στο Κ.Θ.Β.Ε.

Θεατρική περίοδος	Τίτλος	Συγγραφέας	Μετάφραση	Θίασος	Σκηνοθεσία	Θέατρο	Παρατηρήσεις
4/1-29/3/1987	Κίρκη και Μπράβος (Circe and Bravo)	Donald Freed	ΠόπηΚόντου	Ανθρώπινο Θέατρο Γιούλας Γαβαλά	Μ.Β.	Ελληνικό
11/2-10/5/1987	Το παιχνίδι της τρέλας και της φρονιμάδας	Γιώργος Θεοτοκάς	--	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Βασιλικό Θέατρο (Θεσσαλονίκη).	Επαναλήψεις: Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (18-19/8/1988)
18/7/1987	Εκκλησιάζουσες (Εκκλησιάζουσαι)	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Δημοτικό Θέατρο Ρόδου	Πάνος Παπαϊωάννου	θέατρο Τάφρου (Ρόδος).	Επαναλήψεις-περιοδείες: Γήπεδο Γλυφάδας (21/8/1987), Κατράκειο, Νίκαια (23/8/1987), Βεάκειο, Πειραιάς (29/8/1987)
19/11/1987-13/3/1988	Κάιν (Cain: a mystery)	Lord Byron (George Gordon Byron)	Μ.Β.	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών	Η πρεμιέρα δόθηκε στο πλαίσιο του φεστιβάλ Δημήτρια
27/2-10/4/1988	Το ημερολόγιο ενός τρελού (Le journal d’un fou)	Νικολάι Γκόγκολ (διασκευή: Roger Coggio, Sylvie Luneau)	Κώστας Σταματίου	Παραγωγή: Γιώργος Λεμπέσης, Νινέττα Λεμπέση.	Μ.Β.	Πορεία
6-15/5/1988	Και ο Ρόζενκραντς και ο Γκίλντενστερν νεκροί, άρχοντά μου (Rosencrantz and Guildenstern are dead)	Tom Stoppard	Μ.Β.	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών
13-15/5/1988	Η μοναξιά των Ατρειδών (Τέταρτη διάσταση): Ορέστης / Η επιστροφή της Ιφιγένειας	Γιάννης Ρίτσος	--	Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος	Μ.Β.	Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών

1988-1999: Η τελευταία περίοδος

Θεατρική περίοδος	Τίτλος	Συγγραφέας	Μετάφραση	Θίασος	Σκηνοθεσία	Θέατρο	Παρατηρήσεις
25-30/12/1989, 14-18/2/1990	Η μοναξιά των Ατρειδών (Τέταρτη διάσταση): Ορέστης / Η επιστροφή της Ιφιγένειας	Γιάννης Ρίτσος	--		Μ.Β.	Κάβα	στο πλαίσιο αφιερώματος στον Γιάννη Ρίτσο, που διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του Μ.Β. Το αφιέρωμα συμπεριέλαβε επίσης την "Ελένη", με σκηνοθετική επιμέλεια και κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη, μουσική του Γιάννη Χρήστου.
7/10/1988-22/4/1989	Πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας (Beyond reasonable doubt)	Jeffrey Archer	Μ.Β.	Αλέκου Αλεξανδράκη-Νόρας Βαλσάμη	Leon Rubin	Αλίκη
11/7-5/9/1989	Ρωμηός για πάντα	Γεώργιος Σουρής	Επιλογή, διασκευή και σκηνική σύνθεση:Μ.Β.	Δημοτικό Θέατρο Κηφισιάς	Γιώργος Βούρος	αίθριο δημαρχείου Κηφισιάς
14/10/1989-31/3/1990	Καινούργια σελίδα (Chapter two)	Neil Simon	Νόνικα Γαληνέα	Γιάννη Φέρτη-Ζωής Λάσκαρη	Μ.Β.	Πόρτα
9/11/1989-10/3/1990	Σίρλεϋ Βαλεντάιν (Shirley Valentine)	Willy Russell	Παύλος Μάτεσις	Αλίκης Βουγιουκλάκη,	Μ.Β.	Αλίκη
16/11/1989-4/3/1990	Βολπόνε (Volpone or The fox)	Ben Jonson	Μ.Β.	Διεύθυνση παραγωγής: Σταύρος Δελής, Παναγιώτης Μπαταγιάννης	Μ.Β.	Λουζιτάνια
6-7/7/1990	Αντιγόνη	Σοφοκλής	Μ.Β.	«Θέατρο Λαμπέτη»	Μ.Β. + ιδέα σκηνικού	αρχαίο θέατρο Επιδαύρου	Επαναλήψεις-περιοδείες: Αρχαίο θέατρο Φιλίππων (13-15/7), θέατρο Δάσους (18-19/7), Λάρισα (22-23/7), αρχαίο θέατρο Δωδώνης (28/7), αρχαίο ωδείο Πατρών (2-4/8), αρχαίο θέατρο Μεγαλόπολης (6/8), θέατρο Λυκαβηττού (9-12/8), Βεάκειο (16-19/8), Κατράκειο (23/8).
12/1-2/3/1991	Κάντιντα (Candida)	George Bernard Shaw	Μ.Β.	Νέα Εταιρεία Θεάτρου	Αντώνης Βογιάζος	Ελυζέ	Επαναλήψεις: Άλσος Ηλιούπολης (21/8/1991, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Τέχνη και Πολιτισμός 1991).
7/3-10/4/1991	Φεστιβάλ Πίντερ: Δύο αινίγματα Οι νάνοι (The dwarfs) / Επίδειξη μόδας (The collection)	Harold Pinter	Μ.Β.	Νέα Εταιρεία Θεάτρου	Μ.Β. + μουσική επιμέλεια	Ελυζέ	Μια ιδέα του Μ. Βολανάκη. Εναλλασσόμενο ρεπερτόριο
19/10/1991-19/4/1992	Η μικρή μας πόλη (Our town)	Thornton Wilder	Μ.Β.		Μ.Β.	Λαμπέτη	Επαναλήψεις: 8/10/1992-11/4/1993.
16/11/1991-19/4/1992	Διπλή απιστία (La double inconstance)	Marivaux (Pierre Carlet de Chamblain de Marivaux)	Μ.Β.	Θεατρική εταιρεία «Πράξη»	Μ.Β. + μουσική επιμέλεια, φωτισμοί	Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας
12/12/1991-19/4/1992	Τρελοί για έρωτα (Fool for love)	Sam Shepard	Μαρλένα Γεωργιάδου		Μ.Β.	Αμιράλ
2/4-24/5/1992	Φεστιβάλ Πίντερ Οι νάνοι (The dwarfs) / Εραστής (The lover) / Επίδειξη μόδας (The collection) / Ένας ασήμαντος πόνος (A slight ache)	Harold Pinter	Μ.Β.	Μη κερδοσκοπική εταιρεία «Θέατρο Πανελλήνιο»	Μ.Β. + καλλιτεχνική διεύθυνση	θέατρο Πανελλήνιο	Μια ιδέα του Μ. Βολανάκη. Εναλλασσόμενο ρεπερτόριο Επαναλήψεις: 21/11/1992-14/2/1993: Φεστιβάλ Πίντερ: Ένας ασήμαντος πόνος / Εραστής. Διανομή: Ένας ασήμαντος πόνος.
6/11/1992-11/4/1993	Ο Φερνάντο Κραπ μου έγραψε ένα γράμμα (Fernando Krapp hat mir diesen Brief geschrieben: ein Versuch über die Wahrheit)	Tankred Dorst - Ursula Ehler)	Μ.Β.	Θεατρική εταιρεία «Πράξη»	Μ.Β.	Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας	Επαναλήψεις: 20/10/1993-2/2/1994.
18/12/1992-11/4/1993	Χειροκροτήματα (Applause)	Mary Orr	Απόδοση: Έλενα Ακρίτα		Μ.Β.	Αλίκη
10/5/1993	Κάιν (Cain: a mystery)	Lord Byron (George Gordon Byron)	Μ.Β.	Κέντρο Δράματος και Θεάματος του τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Παντείου Πανεπιστημίου	Μ.Β.	Εθνικό Θέατρο, σκηνή Κοτοπούλη-Rex	Σε μορφή αναλογίου
25/12/1993-19/4/1994	Ο γυάλινος κόσμος (The glass menagerie)	Tennessee Williams	Μίτση Κουγιουμτζόγλου		Μ.Β.	Αναλυτή
3/8/1994	Εκκλησιάζουσαι	Αριστοφάνης	Μ.Β.	Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Σερρών	Σωτήρης Χατζάκης.	Ακρόπολη Σερρών	Επαναλήψεις-περιοδείες: Ακρόπολη Σερρών (9-18/9), θέατρο Ρεματιάς Χαλανδρίου (5/8), θέατρο Λυκαβηττού (7/8), Φλάμπουρο Σερρών (17/8), Σιδηρόκαστρο (19/8), Νέα Ζίχνη Σερρών (21/8), Νέος Σκοπός Σερρών (24/8), Καρδίτσα (26/8), Γρεβενά (28/8), Γιαννιτσά (30/8), Βέροια (4/9).
4/11/1994-15/4/1995	Η κυρία από τη θάλασσα (Fruen fra havet)	Henrik Ibsen	Μ.Β.	Θεατρική εταιρεία «Πράξη»	Μ.Β.	Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας
11/2-16/4/1995	Η μικρή μας πόλη (Our town)	Thornton Wilder	Μ.Β.	Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Καλαμάτας	Γιάννης Διαμαντόπουλος.	Κεντρική Σκηνή.
5/8/1995	Αντιγόνη	Σοφοκλής	Μ.Β.	Εθνικό Θέατρο	Μ.Β.	αρχαίο θέατρο Δωδώνης.	Επαναλήψεις-περιοδείες: Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου (12-13/8), θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη (18-19/8), ρωμαϊκό Θέατρο Φιλιππούπολης, Βουλγαρία (27/8), αρχαίο θέατρο Δίου, Κατερίνη (2/9), αρχαίο θέατρο Φιλίππων, Καβάλα (8/9), θερινό δημοτικό θέατρο «Μελίνα Μερκούρη», Βόλος (11-12/9), Κατράκειο, Νίκαια (20/9).
1/11/1995-7/4/1996	Ψύλλοι στ’ αυτιά (La puce à l’oreille)	Georges Feydeau	Μ.Β.		Μ.Β.	Γκλόρια
3/11/1995	Medea	λιμπρέτο: Gavin Bryars, Robert Wilson μουσική: Gavin Bryars	Συμμετοχή στο λιμπρέτο (αποσπάσματα μεταφράσεων από τη Μήδεια του Ευριπίδη): Μ.Β.	BBC Scottish Symphony Orchestra (Γλασκώβη, Tramway).
6/1-7/4/1996	Ο χρόνος και το δωμάτιο (Die Zeit und das Zimmer)	Botho Strauss	Μ.Β.	Θεατρική εταιρεία «Πράξη»	Μ.Β.	Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας
8/3/1996	Επέτειος	Άντον Τσέχωφ	Μ.Β.	Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κομοτηνής	Κωνσταντίνος Ε. Μάριος		Τμήμα σύνθετης παραγωγής με γενικό τίτλο, Γαμπροί για σκότωμα. Δόθηκαν, επίσης, τα μονόπρακτα έργα Πρόταση γάμου και Αρκούδα. Περιοδείες: Καβάλα, Ξάνθη.
17/10/1996-20/4/1997	Ο χορός του θανάτου (Dödsdansen)	August Strindberg	Μ.Β.		Μ.Β.	Ιλίσια	Περιοδείες: Θέατρο Αθήναιον, Θεσσαλονίκη (3-18/5/1997).
20/11/1996-20/4/1997	Βολπόνε (Volpone or The fox)	Ben Jonson	Μ.Β.	Εθνικό Θέατρο	Μ.Β.	σκηνή Κοτοπούλη-Rex
27/2-20/4/1997	Ο εραστής (The lover)	Harold Pinter	Μ.Β.	Καλλιτεχνική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Γκραγκάντα»	Νίκη Τριανταφυλλίδη	θέατρο Νίκης Τριανταφυλλίδη	Δόθηκε, επίσης, το έργο του Harold Pinter, Ένα για το δρόμο (One for the road), σε μετάφραση της ΜαρλέναςΓεωργιάδου.
23-27/6/1997	Κάιν (Cain: a mystery)	Lord Byron (George Gordon Byron)	Μ.Β.			Θέατρο Γένεσις (πρώην νταμάρι Νεοχωρούδας, Θεσσαλονίκη).	Επαναλήψεις: Αμφιθέατρο Σίβηρης (28/6/1997, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Κασσάνδρας Χαλκιδικής, Καλοκαιρινές Εκδηλώσεις 1997 – Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης).
29/6/1997	Περιμένοντας τον Γκοντό (En attendant Godot)	Samuel Beckett	Μ.Β.		Μ.Β.	Φλώρινα	Επαναλήψεις-περιοδείες: Καστοριά (1/7), Γιαννιτσά (3/7), Ξάνθη (8/7), Κομοτηνή (9/7), θέατρο Γένεσις, Νεοχωρούδα (12-31/7, Καλοκαιρινές Εκδηλώσεις 1997, Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης), Θέατρο Βράχων, Βύρωνας (27/8, στο πλαίσιο του δέκατου φεστιβάλ «Στη σκιά των βράχων», «Βραδιά τιμής στο Μίνω Βολανάκη»).
18/7/1997	Η σονάτα του σεληνόφωτος	Γιάννης Ρίτσος	--	Συμπαραγωγή Υπουργείου Πολιτισμού, Υπουργείου Ανάπτυξης, ΕΟΤ, Δήμου Αρχαίας Επιδαύρου και Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής»	Μ.Β.	Μικρό θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου	Σύνθετη παραγωγή, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Μουσικός Ιούλιος» Παρουσιάστηκαν, επίσης, αποσπάσματα από τη Γυναίκα της Ζάκυθος του Διονυσίου Σολωμού.
22/10/1997-30/4/1998	Κάτω από τη σκάλα (Staircase)	Charles Dyer	Ερρίκος Μπελιές Διασκευή: Μ.Β.	Θεατρική εταιρεία «Μύθος»	Μ.Β.	Μουσούρη
7-8/8/1998	Ηλέκτρα	Σοφοκλής	Μ.Β.	Εταιρεία Θεάτρου «Διπλούς Έρως»	Μιχαήλ Μαρμαρινός.	αρχαίο θέατρο Επιδαύρου	Η πρεμιέρα δόθηκε στο πλαίσιο του φεστιβάλ Επιδαύρου.Επαναλήψεις-περιοδείες: Θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη (20-21/8), αρχαίο θέατρο Φιλίππων (26/8), αρχαίο θέατρου Δίου (29/8, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Ολύμπου).
22/10/1998-4/4/1999	Το παιχνίδι των ρόλων (Il gioco delle parti)	Luigi Pirandello		Θεατρική εταιρεία «Πράξη»		Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας
6/11/1998-8/4/1999	Η μεγάλη μαγεία (La grande magia)	Eduardo de Filippo	Άννα Βαρβαρέσου-Τζόγια. Διασκευή: Μ.Β.		Μ.Β.	Αλίκη
16/10/1999-22/4/2000	Πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας (Beyond reasonable doubt)	Jeffrey Archer	Μ.Β.	Γρηγόρη Βαλτινού-Κοραλίας Καράντη	Γρηγόρης Βαλτινός	Λαμπέτη
20/11/1999-23/4/2000	Εγώ, η Λασκαρίνα	Μιμή Ντενίση		Θεατρικές επιχειρήσεις Ακροπόλ,	Μ.Β. Κοραής Δαμάτης*	Ακροπόλ	Ήταν η τελευταία σκηνοθεσία του Μ. Β. Ο Κοραής Δαμάτης ήταν βοηθός του Μ. Β. και μετά τον αιφνίδιο θάνατό του ανέλαβε την παράσταση τις 5 μέρες που έμεναν ώς την πρεμιέρα της.
21-22/7/2000	Εκκλησιάζουσες (Εκκλησιάζουσαι)	Αριστοφάνης	Μ.Β.		Σωτήρης Χατζάκης + δραματουργική επεξεργασία	Θέατρο Πολιτεία / Θέατρο Μεταξουργείο, αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου	Η πρεμιέρα δόθηκε στο πλαίσιο του Ελληνικού Φεστιβάλ.Επαναλήψεις: Λάρισα (30/8), αρχαίο Ωδείο Πατρών (4/9).
16/2-26/5/2002	Επιστροφή (The homecoming)	Ηarold Pinter	Μ.Β.	Θεατρική εταιρεία «Πράξη»	Νίκος Μαστοράκης	Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας
5/7/2002	Ο έμπορος της Βενετίας (The merchant of Venice)	William Shakespeare	Μ.Β.	Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κέρκυρας	Θανάσης Θεολόγης	θέατρο του Mon Repos «Ρένα Βλαχοπούλου».	Παραγωγή αφιερωμένη στη μνήμη του Μίνου Βολανάκη. Περιοδείες σε όλη την Ελλάδα, Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (19/8), Θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη (21-22/8) αρχαίο θέατρο Φιλίππων (25/8), Νταμάρι Βριλησσίων (2, 12/9), θέατρο βράχων Μελίνα Μερκούρη (4/9), Ρωμαϊκό Ωδείο Πατρών (5-6/9), θέατρο Πέτρας, Πετρούπολη (9/9), Βεάκειο (11/9), θέατρο Φοίνικα Περιστερίου (13/9) κ.ά.
Οι θίασοι δεν έχουν σταματήσει από τότε να χρησιμοποιούν τις μεταφράσεις του Μίνου Βολανάκη, οπότε δεν έχει νόημα να τις απαρριθμίσουμε όλες.

Κινηματογράφος

Χρονολογία	Τίτλος	Σενάριο	Σκηνοθεσία	Παραγωγή	Διανομή	Παρατηρήσεις
1974	The maids (Οι δούλες)	Robert Enders, Christopher Miles, βασισμένο στη μετάφραση του έργου του Jean Genet από τον Μ.Β.	Christopher Miles	Robert Enders Films, Cine-Films, Inc.	Glenda Jackson (Solange), Susannah York (Claire), Vivien Merchant (Madame).
1978	A dream of passion (Κραυγή γυναικών)	Jules Dassin	Jules Dassin	Jules Dassin, Bren Film, Melina Film	Μελίνα Μερκούρη, Ellen Burstyn, Ανδρέας Βουτσινάς, Δέσπω Διαμαντίδου, Δημήτρης Παπαμιχαήλ, Γιάννης Βόγλης, Φαίδων Γεωργίτσης, Μπέττυ Βαλάση, Μάνος Κατράκης	Τα αποσπάσματα από τη Μήδεια του Ευριπίδη, στη νέα ελληνική και την αγγλική γλώσσα, στη μετάφραση του Μ.Β.

Πηγές

• "Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica" τομ.15ος, σελ.21.
• Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη: Μίνως Βολανάκης. Το προνόμιο της παρουσίας Εκδόσεις "Αιγηΐς" ISBN: 978-960-8376-48-9
• Ροζίτα Σώκου: Ο αιώνας της Ροζίτας Βιβλίο Πρώτο (1900-1950) Εκδ. Οδός Πανός, ISBN 978-960-477-298-8.
• Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος - Εικονικό μουσείο (παραστάσεις του Μίνου Βολανάκη)
• Εθνικό Θέατρο - αρχείο παραστάσεων που σκηνοθέτησε ο Μίνως Βολανάκης
• Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν - αρχείο παραστάσεων
• Εθνική Λυρική Σκηνή - αρχείο παραστάσεων που σκηνοθέτησε ο Μ. Βολανάκης
• "Ο Μίνως Βολανάκης επιλέγει και αποδίδει αποσπάσματα από την Παλατινή Ανθολογία" Εκδ. Οξύ, 2011 ISBN 9789604363414
• Βιογραφικό στο "Σαν σήμερα".
• Μίνως Βολανάκης — ο ιδιοφυής δάσκαλος της σκηνής - άρθρο στο Ημεροδρόμιο (περιέχει ανακρίβειες σχετικά με τις Γιορτές των Βράχων)
• Σοφία Τσίρλη - ΚΘΒΕ, 1961-2016, 55 χρόνια. Οι άνθρωποι πίσω από την ιστορία. Διπλωματική εργασία
• Ελένη Βαροπούλου: Αποχαιρετώντας τον Μίνωα Βολανάκη - Άρθρο στην εφημερίδα «Το βήμα» 24.11.2008
• Μίνως Βολανάκης: Σελίδα στο Facebook του Σωματείου Φίλων του Μίνου Βολανάκη

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Μίνως Βολανάκης στον Πανδέκτη, του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.