Κώδικας Ποινικής Δικονομίας
Ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (ΚΠΔ) είναι το νομοθέτημα που καθορίζει τη διαδικασία απονομής της ποινικής δικαιοσύνης στην Ελλάδα, από την έναρξη της δίωξης μέχρι την εκτέλεση της απόφασης.[1] Ο ισχύων Κώδικας κυρώθηκε με τον Νόμο 4620/2019 και αντικατέστησε τον προγενέστερο κώδικα του 1950.[2] Ο Κώδικας υπέστη περαιτέρω σημαντικές τροποποιήσεις με τον Νόμο 5090/2024, ο οποίος επέφερε παρεμβάσεις τόσο στον Ποινικό Κώδικα όσο και στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας με σκοπό την επιτάχυνση των διαδικασιών.[3]
Βασική δομή
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Με την τελευταία τροποποίηση του Κώδικα το 2024, παρόλο που παραμένει χωρισμένος σε οκτώ βιβλία, ωστόσο υπάρχουν σημαντικές τροποποιήσεις στην εσωτερική τους διάρθρωση.[2]
- Βιβλίο Πρώτο: Γενικοί Ορισμοί. Περιλαμβάνει τις θεμελιώδεις αρχές, τη δικαιοδοσία των ποινικών δικαστηρίων, την καθ' ύλην και κατά τόπον αρμοδιότητα, καθώς και τις διατάξεις για τους δικαστικούς λειτουργούς, τους διαδίκους (κατηγορούμενο, παθόντα) και τους πληρεξουσίους τους.
- Βιβλίο Δεύτερο: Αποδείξεις. Ρυθμίζει τα αποδεικτικά μέσα (μάρτυρες, πραγματογνωμοσύνη, έγγραφα, αυτοψία) και τους κανόνες για τη συλλογή και αξιολόγησή τους.
- Βιβλίο Τρίτο: Προδικασία. Καλύπτει το στάδιο από την έγκληση και τη μήνυση έως την παραπομπή στο ακροατήριο. Περιλαμβάνει την αυτεπάγγελτη δίωξη, την προκαταρκτική εξέταση, την ανάκριση και τα βουλεύματα των δικαστικών συμβουλίων.
- Βιβλίο Τέταρτο: Διαδικασία στο Ακροατήριο. Περιγράφει τη διεξαγωγή της δίκης, την προπαρασκευαστική διαδικασία, την αποδεικτική διαδικασία στην έδρα και την έκδοση της απόφασης.
- Βιβλίο Πέμπτο: Ειδικές Διαδικασίες. Περιλαμβάνει συνοπτικές ή εναλλακτικές διαδικασίες, όπως τα πταισματοδικεία, την ποινική συνδιαλλαγή, την ποινική διαπραγμάτευση και τις διαδικασίες για ανηλίκους.
- Βιβλίο Έκτο: Ένδικα Μέσα. Ρυθμίζει την έφεση, την αναίρεση και την ανακοπή, καθορίζοντας ποιος έχει δικαίωμα άσκησης, τις προθεσμίες και τα αποτελέσματά τους.
- Βιβλίο Έβδομο: Έκτακτες Διαδικασίες. Αφορά στην επανάληψη της διαδικασίας (υπέρ ή κατά του καταδικασθέντος) και στην αποκατάσταση.
- Βιβλίο Όγδοο: Εκτέλεση. Περιλαμβάνει τις διατάξεις για την εκτέλεση των καταδικαστικών αποφάσεων, τα έξοδα της ποινικής διαδικασίας και τις μεταβατικές διατάξεις.
Διαφορά Ποινικού Κώδικα και Κώδικα Ποινικής Δικονομίας
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η βασική διαφορά μεταξύ του Ποινικού Κώδικα (ΠΚ) και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ΚΠΔ) έγκειται στο ότι ο πρώτος ορίζει το «τι» είναι έγκλημα, ενώ ο δεύτερος το «πώς» αυτό τιμωρείται στην πράξη.
Συγκεκριμένα, ο Ποινικός Κώδικας (Ουσιαστικό Δίκαιο) ορίζει τις έννοιες του δόλου, της αμέλειας, της άμυνας, καθώς και συγκεκριμένα αδικήματα (π.χ. κλοπή, ανθρωποκτονία, συκοφαντική δυσφήμηση). Ο σκοπός είναι να προσδιορίσει το αξιόποινο μιας πράξης και το πλαίσιο της ποινής (π.χ. φυλάκιση, κάθειρξη, χρηματική ποινή).[4][5] Ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (Δικονομικό Δίκαιο) ρυθμίζει την άσκηση της ποινικής δίωξης, τα καθήκοντα των εισαγγελέων και των ανακριτών, τον τρόπο διεξαγωγής της δίκης και τα δικαιώματα του κατηγορουμένου. Ο σκοπός είναι να διασφαλίσει τη νόμιμη και δίκαιη διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης.[1]
Και οι δύο κώδικες εκσυγχρονίστηκαν σημαντικά με τους νόμους 4619/2019 και 4620/2019, ενώ πρόσφατα υπήρξαν περαιτέρω τροποποιήσεις για την αυστηροποίηση των ποινών και την επιτάχυνση των διαδικασιών.
| Χαρακτηριστικό | Ποινικός Κώδικας (ΠΚ) | Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (ΚΠΔ) |
|---|---|---|
| Είδος δικαίου | Ουσιαστικό Δίκαιο | Δικονομικό Δίκαιο |
| Ερώτημα | Ποια πράξη είναι έγκλημα; | Πώς θα γίνει η δίκη; |
| Εστίαση | Ορισμός αδικημάτων & ποινών | Διαδικασία, αποδείξεις, δικαστήρια |
| Παράδειγμα | "Η κλοπή τιμωρείται με φυλάκιση..." | "Ο εισαγγελέας ασκεί δίωξη..." |
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 «Κώδικας Ποινικής Δικονομίας» (PDF). ministryofjustice.gr. Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2026.
- 1 2 «Νόμος 4620/2019 (Κωδικοποιημένος) - ΦΕΚ Α 96/11.06.2019». www.kodiko.gr. Ανακτήθηκε στις 6 Απριλίου 2026.
- ↑ «Ποινικός Κώδικας. Κώδικας Ποινικής Δικονομίας | Forin.gr». www.forin.gr. Ανακτήθηκε στις 6 Απριλίου 2026.
- ↑ «Ποινικός Κώδικας» (PDF). ministryofjustice.gr. Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2026.
- ↑ «Νέος Ποινικός Κώδικας και νέος Κώδικας Ποινικής Δικονομίας. Οι κυριότερες αλλαγές που έφερε ο Ν. 5090/2024». lagopoulou.gr. Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2026.
