Ιμπέριος και Μαργαρώνα

Με τον τίτλο Ιμπέριος και Μαργαρώνα φέρεται έμμετρη ερωτική μυθιστορία που συγγράφηκε στη δημώδη μεσαιωνική ελληνική γλώσσα κατά τον 15ο αιώνα, και της οποίας ο συγγραφέας του παραμένει άγνωστος. Σώζονται τρείς παραλλαγές του έργου. Η παλαιότερη παραλλαγή περιλαμβάνει 814 ανομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους στίχους, η δεύτερη κατά σειράν 862 ομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους και η νεότερη 1045 ομοίως στίχους.

Περί της συγγραφής

Οι ειδικοί θεωρούν ότι ανάγεται στον 15ο αιώνα στα χρόνια της Αναγέννησης και ότι συγγραφέας του ήταν κάποιος εξελληνισμένος Φράγκος. Μερίδα της επιστημονικής έρευνας, συγκρίνοντας τα διάφορα υφολογικά και πραγματολογικά στοιχεία του, θεωρεί ότι είναι διασκευή του γαλλικού ιπποτικού μυθιστορήματος Πιερ της Προβηγκίας και η ωραία Μαγκελόνα, που με τη σειρά του είναι εμπνευσμένο από την αραβική αφήγηση της Ιστορίας του Κάμαρ-εζ-Ζαμάν από τις Χίλιες και Μια Νύχτες της Χαλιμάς.

Αντίθετα, άλλοι μελετητές, βασιζόμενοι κυρίως σε ελληνιστικά στοιχεία που αναφέρονται στο ποίημα και τα οποία παρουσιάζουν ομοιότητες με την αρχαία Αχιλληίδα, αντικρούουν την άποψη της διασκευής. Τέλος, νεότεροι ακόμα μελετητές θεωρούν πιθανότερο ο συγγραφέας να είχε υπόψη κείμενα αρχαίων Ελλήνων, των οποίων προέβη σε ελεύθερη διασκευή συνδυάζοντας στοιχεία και από τον Διγενή Ακρίτα. Αν και η υπόθεση του έργου αναφέρεται στη Προβηγκία εντούτοις αποδίδεται με χαρακτηριστική ελληνική λαϊκότητα στην ατμόσφαιρα και το ήθος του δημοτικού βυζαντινού ελληνισμού.

Το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό στάθηκε αιτία το ποίημα να έχει πολλές παραλλαγές και εκδόσεις και να γίνει ένα από τα δημοφιλέστερα λαϊκά αναγνώσματα της εποχής του. Ακόμα και στη νεότερη Ελλάδα, την εποχή του Όθωνα, υπήρξε δημοφιλές ποίημα.

Υπόθεση του έργου

Ο βασιλιάς της Προβηγκίας, ικανός στρατηλάτης και φρόνιμος άρχοντας, και η σύζυγός του, όμορφη και σοφή σύμβουλός του, αδυνατούν επί σαράντα χρόνια να τεκνοποιήσουν. Μετά από πολλές παρακλήσεις στο Θεό τελικά αποκτούν στα γεράματά τους έναν πολυπόθητο γιο, τον Ιμπέριο, κύριο πρωταγωνιστή του έργου. Η ανατροφή του πρίγκιπα είναι η καλύτερη δυνατή· μυείται στα γράμματα και εξασκείται άρτια στην πολεμική τέχνη. Φτάνοντας στην ηλικία των δώδεκα ετών, αποφασίζει πως θέλει να γνωρίσει τον κόσμο κι εγκαταλείπει το πατρικό του βασίλειο. Πριν την αναχώρησή του, η μητέρα του τού δίνει ένα φυλακτό, με τη μαγική δύναμη να τον σώζει από κάθε κίνδυνο.

Μετά από πολλές περιπέτειες, ο Ιμπέριος παίρνει το δρόμο της επιστροφής για την Προβηγκία. Σε μία στάση στη Νάπολη της Ιταλίας ερωτεύεται τη βασιλοπούλα Μαργαρώνα πλην όμως εκείνη αρνείται πεισματικά να παντρευτεί. Εν τέλει πείθει τον πατέρα της να διοργανώσει κονταρομαχία, αποδεχόμενη να πάρει ως άντρα της το νικητή. Πρώτος στους αγώνες αυτούς αναδεικνύεται ο Ιμπέριος, ο οποίος πράγματι κερδίζει έτσι το χέρι της Μαργαρώνας και τον τίτλο του διαδόχου της Νάπολης. Αποκαλύπτει την ταυτότητά του στη σύζυγό του και αποφασίζει να την φέρει στο βασίλειο του πατέρα του προκειμένου να την γνωρίσουν και οι γονείς του.

Έτσι αναχωρούν στα κρυφά από τη Νάπολη και μετά από πολυήμερη περιπλάνηση σταματούν να ξεκουραστούν σε μια πεδιάδα. Την ώρα που κοιμάται η Μαργαρώνα, ο Ιμπέριος σηκώνεται να κυνηγήσει μία πέρδικα. Τότε ένας αετός ορμά και αρπάζει από το στήθος της Μαργαρώνας το φυλαχτό που είχε δώσει στον Ιμπέριο η μητέρα του.

Στο σημείο αυτό αρχίζουν οι μεγάλες περιπέτειες όταν το ζευγάρι χωρίζει. Ενώ ο Ιμπέριος αναζητά στη θάλασσα τον αετό που πήρε το φυλαχτό, πιάνεται αιχμάλωτος Σαρακηνών πειρατών και πωλείται σκλάβος στο Σουλτάνο του Καΐρου. Η δε Μαργαρώνα μετά από πολλά φθάνει στη Προβηγκία, όπου κλείνεται σε μοναστήρι. Στο τέλος καταφέρνει και ο Ιμπέριος να επιστρέψει στη πατρίδα του και να συναντηθεί με τη γυναίκα του. Ακολουθούν μεγάλες γιορτές και χαρές, μετά τις οποίες ο Ιμπέριος στέφεται βασιλιάς και η Μαργαρώνα βασίλισσα της Προβηγκίας.

Λαογραφία

Από Τουρκοκρατίας αλλά και στην «παλιά Αθήνα» που υπήρξαν τουλάχιστον δέκα εκδόσεις του έργου, αυτό συνδέθηκε με μια αθηναϊκή παράδοση κατά την οποία φέρεται η Μονή του Δαφνίου να είχε κτιστεί, στη περίοδο των Ευγενών, από την Μαργαρώνα.

Πηγές

• "Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου" τομ.9ος, σελ.874.