Δικτάτορας (αρχαία Ρώμη)

Στην αρχαία Ρωμαϊκή Δημοκρατία ο όρος δικτάτορας (λατ. dictator‎‎), που έδωσε τη σύγχρονη λέξη και έννοια του δικτάτορα, είχε σημαντικές διαφορές από αυτή τη σύγχρονη έννοια: αποτελούσε αξιωματούχο στον οποίο η ίδια η δημοκρατία παρείχε απόλυτη εξουσία, με σκοπό την επίλυση κάποιου συγκεκριμένου προβλήματος. Η βούλησή του και οι διαταγές του υπερίσχυαν εκείνων όλων των άλλων αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένων των δύο Υπάτων, για την επίλυση του συγκεκριμένου προβλήματος. Μετά την επίλυσή του όλες οι εξουσίες του δικτάτορα τερματίζονταν αμέσως.

Ο δικτάτορας ήταν υπόλογος για τις πράξεις του κατά τη διάρκεια ασκήσεως των εξουσιών του: η Σύγκλητος ασκούσε εποπτικό ρόλο, ενώ διατηρούνταν και τα δικαιώματα των τριβούνων των πληβείων να ασκήσουν βέτο για αυτές, και των πολιτών να ασκήσουν εφέσεις έναντι αυτών. Επίσης οι δικτάτορες μπορούσαν να διωχθούν ποινικώς μετά τη θητεία τους.

Ο «διορισμός» δικτατόρων δεν ήταν σπάνιος από τις πρώτες ημέρες της Δημοκρατίας μέχρι τον Β΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο (218-201 π.Χ.), αλλά στη συνέχεια το αξίωμα περιέπεσε σε αχρησία επί έναν αιώνα. Ανεβίωσε σε τροποποιημένη μορφή, πρώτα από τον Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας το 82-79 π.Χ. και μετά από τον Ιούλιος Καίσαρ από το 49 έως το 44 π.Χ., όταν ο Καίσαρας έγινε dictator perpetuo (= «αιώνιος δικτάτωρ») μέχρι τον θάνατό του.

Πηγές

• Wilson, Mark: Dictator: the evolution of the Roman dictatorship, Univ. of Michigan Press, Ann Arbor 2021