Αθανάσιος Σκουρτανιώτης

Αθανάσιος Σκουρτανιώτης
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση	Αθανάσιος Γάτσης 1793 Σκούρτα Βοιωτίας
Θάνατος	26-10-1825 Μαυρομμάτι Βοιωτίας
Ψευδώνυμο	Σκουρτανιώτης
Χώρα πολιτογράφησης	Οθωμανική Αυτοκρατορία
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα	στρατιωτικός
Στρατιωτική σταδιοδρομία
Πόλεμοι/μάχες	Ελληνική Επανάσταση του 1821

Ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης ήταν οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης. Γεννήθηκε το 1793 στα Σκούρτα των Δερβενοχωρίων, το μεγαλύτερο μέχρι τότε χωριό της επαρχίας Θηβών.

Το πραγματικό του όνομα ήταν Αθανάσιος Γάτσης (Γιώργος στα αρβανίτικα) αλλά όταν έγινε γνωστός για τα κατορθώματα του κατά την διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, του προστέθηκε το όνομα της ιδιαίτερης πατρίδας του, των Σκούρτων.

Στα παιδικά του χρόνια μαθήτευσε στην μονή του Οσίου Μελετίου όπου έμαθε λίγα γράμματα και εκεί πήρε τα πρώτα του πολιτικά και στρατιωτικά μαθήματα.

Προς τιμήν του, υπήρξαν σκέψεις μετονομασίας του χωριού του, από Σκούρτα σε Άγιο Αθανάσιο, όραμα που τελικά δεν υλοποιήθηκε. Ωστόσο σήμερα στην πλατεία του χωριού δεσπόζει ορειχάλκινος αδριάντας του.

Δράση κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας

Τα Δερβενοχώρια απολάμβαναν κατά την Τουρκοκρατία αρκετά προνόμια σε σχέση με τις υπόλοιπες περιοχές της Ελλάδος (γι' αυτό και μετά την Τουρκοκρατία ονομάστηκαν άτυπα "Ελευθεροχώρια"). Το πιο σημαντικό από αυτά ήταν ότι είχαν το δικαίωμα να καταρτίσουν και να συντηρούν ένοπλα τμήματα στην περιοχή τους με σκοπό την πάταξη της ληστείας στην περιοχή της δικαιοδοσίας τους. Όταν ξέσπασε η Ελληνική επανάσταση αρχηγός αυτού του σώματος ήταν ο Σκουρτανιώτης.

Ήταν επικεφαλής πολλών Δερβενοχωριτών και άλλων πολεμιστών από τη Θήβα και την ευρύτερη περιοχή και ήταν από τους πρώτους που ύψωσαν την σημαία της επανάστασης στη Στερεά Ελλάδα. Μαζί με τον Μελέτιο Βασιλείου από τη Χασιά και τον Δήμο Αντωνίου από τη Λιβαδειά, κυρίευσαν την πόλη της Αθήνας και πολιόρκησαν την Ακρόπολη. Από την αρχή της επανάστασης μέχρι και τον θάνατό του ήταν κύριος της περιοχής μεταξύ Πάρνηθας - Κιθαιρώνα, και εξορμώντας από εκεί διέκοπτε πολλές φορές τις επικοινωνίες των Τούρκων μεταξύ Θήβας, Αθήνας και Χαλκίδας και λήστευε τις εφοδιοπομπές τους παίρνοντας πολεμοφόδια. Ιδιαίτερα εναντίον των Τούρκων της Χαλκίδας διεξήγαγε διαρκή και συστηματικό πόλεμο και όταν δεν είχε να επιτεθεί σε στρατιωτικά αποσπάσματα, περιφερόταν στα χωριά της Αυλίδας και κυνηγούσε τους Τούρκους που εργάζονταν στα χωράφια αρπάζοντας από αυτούς αγαθά και ζώα.

Σε αντίθεση με τις πολεμικές του ενέργειες εναντίον των Τούρκων της Χαλκίδας και της Αθήνας, δεν έκανε το ίδιο και με τους Τούρκους της Θήβας, με τους οποίους υπήρχε ένας αμοιβαίος συμβιβασμός για την μεταξύ τους αποφυγή πολεμικών ενεργειών. Ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης πολέμησε και εκτός Βοιωτίας και συνεργάστηκε με τον Νικόλαο Κριεζώτη, τον Βάσο Μαυροβουνιώτη , τον Νικηταρά και τον Οδυσσέα Ανδρούτσο σε πολλές μάχες, στις οποίες διακρίθηκε για τη σύνεση, την ανδρεία του και τη στρατηγική του ικανότητα.

Θάνατος Αθανάσιου Σκουρτανιώτη στη μάχη του Μαυρομματίου

Λόγω της μεγάλης λεηλασίας και των εκτεταμένων καταστροφών στους δυτικούς δήμους της επαρχίας Θηβών και των ανατολικών της Λιβαδειάς, οι κάτοικοι των περιοχών αυτών ζήτησαν τη βοήθεια του Σκουρτανιώτη ο οποίος είχε αναγνωριστεί ως γενικός αρχηγός της Βοιωτίας.

Ως κέντρο των επιχειρήσεων του διάλεξε το Νεοχώρι Θεσπιών, το οποίο είχε το πλεονέκτημα να βρίσκεται στους πρόποδες του Ελικώνα, κοντά στον Κιθαιρώνα αλλά και στον Κορινθιακό κόλπο. Το σώμα το οποίο διοικούσε ήταν διαιρεμένο σε πολλά τμήματα γιατί είχε την εποπτεία στον ευρύ γεωγρσφικό χώρο από τα πρόθυρα της Χαλκίδας, που κρατούσε σε πολιορκία και δυσκόλευε την έξοδο των Τούρκων από το φρούριο του Καράμπαμπα, μέχρι τα χωριά της Κωπαΐδας και τη Δομβραίνα.

Για τον παραπάνω λόγο δεν ήταν πολύ εύκολο να συγκεντρώσει τοπικά ισχυρές δυνάμεις και να καταφέρει καίρια πλήγματα στον εχθρό. Γνωρίζοντας όλες τις παραπάνω δυσκολίες και κάνοντας τους υπολογισμούς του ο Σκουρτανιώτης αποφάσισε στα τέλη του Οκτωβρίου να επιτεθεί και να διαλύσει τους Τούρκους οι οποίοι περιφέρονταν και λεηλατούσαν από την Πέτρα μέχρι και τις Θεσπιές. Έτσι διέταξε τους κατοίκους των χωριών να καταφύγουν στα βουνά και κάλεσε και τους άλλους οπλαρχηγούς της περιοχής του να βρεθούν το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου στα Παραπούγγια γράφοντάς τους: "Έχουμε γάμο και δεν πρέπει να λείψει κανείς, διότι τέτοιο δεν θα ξαναϊδούμε άλλον".

Την επόμενη ημέρα, 26 Οκτωβρίου 1825, ο Σκουρτανιώτης έστειλε τον Δρίτσουλα μαζί με δέκα άντρες να παρακολουθήσει τις κινήσεις του εχθρού. Πιο τολμηρός και πιο γενναίος από ότι χρειαζόταν, ο Δρίτσουλας επιτέθηκε σε μία μικρή ομάδα τουρκικού ιππικού σκοτώνοντας μερικούς, αλλά και δίνοντας την δυνατότητα σε όσους διέφυγαν να αναγγείλουν το συμβάν και να θέσει σε κίνδυνο τους συντρόφους του.

Ο Σκουρτανιώτης κατάλαβε αμέσως τον θανάσιμο κίνδυνο τον οποίο διέτρεχαν και θέλησε να υποχωρήσουν προς το βουνό γιατί ήταν μόνο εβδομήντα άτομα και χωρίς τα κατάλληλα πολεμοφόδια για μία τέτοια μάχη. Η άμεση εμφάνιση μεγάλης δύναμης του τουρκικού ιππικού δεν άφησε περιθώρια για συζητήσεις. Οχυρώθηκαν πίσω από τη μάντρα του μικρού ναού της Αγίας Σωτήρας στο Μαυρομμάτι και απέκρουαν με μεγάλη επιτυχία τις λυσσαλέες επιθέσεις των Τούρκων, οι οποίοι σταμάτησαν μετά από δύο ώρες συνεχών επιθέσεων λόγω των μεγάλων τους απωλειών. Δυστυχώς όμως με την παύση της μάχης ήρθαν σημαντικές ενισχύσεις για τους Τούρκους που έφταναν τους 700-800 άνδρες. Παρά την ηρωική αντίσταση των Ελλήνων, μόλις τέλειωσαν τα πυρομαχικά τους και μπήκαν στην εκκλησία για να αμυνθούν καλύτερα, οι Τούρκοι σκαρφάλωσαν στη στέγη της εκκλησίας, άνοιξαν τρύπες και έριξαν μέσα πίσσα, ρετσίνι, θειάφι και άλλα εύφλεκτα υλικά και καίγοντάς τα προκάλεσαν τον θάνατο όλων των έγκλειστων αγωνιστών. Μετά τον θάνατο του Αθανάσιου Σκουρτανιώτη στην οπλαρχηγία τον διαδέχτηκε ο αδερφός του Γεώργιος, ο οποίος αναδείχτηκε άξιος διάδοχός του.

Πηγές

• Γεώργιος Δ Τσεβάς "Η Ιστορία της Θήβας και της Βοιωτίας" 1928 (Πνευματικό κέντρο Δήμου Θηβαίων)σελ 444,463,469,471479-82,487-96,540,541,543-5