دەسەڵاتی یاسایی

دەسەڵاتی یاسایی (لە لاتینی juris 'یاسا' و dictio 'وتە' یان 'ڕاگەیاندن') زاراوەیەکی یاسایییە بۆ دەسەڵاتی یاسایی کە قەوارەیەکی یاسایی ھەیەتی بۆ جێبەجێکردنی دادپەروەری. دەسەڵاتی یاسایی بە دەگمەن بانگەشەی تەواوبوونی بۆ دەکرێت: بەڵکو سنووردارە بۆ نموونە بەپێی جوگرافیا، بابەتی باس، یان ھۆکارەکانی تر. تەنھا لە چوارچێوەی (لەناو سنوورەکانی) ئەم جۆرە دەسەڵاتە یاسایییەدایە کە بۆ نموونە، لایەنەکانی ناکۆکییەک مافیان ھەیە بابەتەکە (پرسێکی یاسایی) بھێننە بەردەم دادوەرێک، کە دەسەڵاتی (یان 'دەسەڵاتی یاسایی') ھەیە بۆ بڕیاردان لەسەری بە شێوەیەکی فەرمی.

دەسەڵاتێکی یاسایی ھەروەھا دەکرێت وەک ناوێکی پۆل تێبگەیەنرێت بۆ ھەر بوونی ڕامیارییەکی جیاواز کە بە شێوەیەکی یاسایی دامەزراوە — بۆ ھەر حکوومەتێک کە دەسەڵاتی یاسادانان و دەسەڵاتە یاسایییەکانی تری بەسەر خاکێکی دیاریکراودا ھەبێت، جا ئەو ناوچەیە دەوڵەتی نەتەوەیی بێت یان ھەندێک ھەرێمێکی بچووکتر. بەم شێوەیە، ئوسترالیا، ئەریزۆنا، باکووری یۆرکشێر و شاری نیویۆرک ھەر یەکەیان «دەسەڵاتێکی یاسایی» ن. لە فیدراسیۆنەکاندا وەک ویلایەتە یەکگرتووەکان، دەسەڵاتی یاسایی بەم مانایەی بوونی ڕامیاری لە چەندین ئاستدا (بۆ نموونە، ناوخۆیی، ویلایەتی، و نیشتمانی/فیدراڵی) جێبەجێ دەبێت.

دەسەڵاتی یاسایی ناوەڕۆکی خۆی لە یاسای نێودەوڵەتی، ململانێی یاساکان، یاسای دەستووری وەردەگرێت، و زۆرجار وا بیر دەکرێتەوە کە دەسەڵاتەکانی جێبەجێکار و لقەکانی یاسادانانی حکوومەت بگرێتەوە بۆ بەدواداچوونی سیاسەتەکان و تەرخانکردنی سەرچاوەکان بە جۆرێک کە باشترین خزمەت بە پێداویستییەکانی کۆمەڵگا بکات.