close
بۆ ناوەڕۆک بازبدە

بەدەوییەکان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
بەدەوییەکان
بَدْو (عەرەبی)
badw
Image
سێ شێخی بەدەوی، نز. ١٨٦٧–١٨٧٦
ژمارەی سەرجەمی دانیشتووان
٢٥،٠٠٠،٠٠٠[١]
ناوچەکان بە ژمارەی دانیشتووانی بەرچاو
نیمچە دوورگەی عەرەبی، شام، باکووری ئەفریقا
Image سوودان١٠،٠٠٠،٠٠٠[١]
Image جەزائیر٢،٠٠٠،٠٠٠[١]–٦،٠٠٠،٠٠٠[٢]
Image عەرەبستانی سعوودی٢،٠٠٠،٠٠٠[١]
Image عێراق١،٥٠٠،٠٠٠[١][٦]
Image ئوردن١،٣٠٠،٠٠٠[١]
Image لیبیا١،٠٠٠،٠٠٠[١]
Image میسر١،٠٠٠،٠٠٠[١]
میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان ئیمارات٨٠٠،٠٠٠[١]
Image سووریا٧٠٠،٠٠٠[١]
Image یەمەن٥٠٠،٠٠٠[١]
Image ئێران٥٠٠،٠٠٠[١]
Image کووەیت٣٠٠،٠٠٠[١]
Image مەغریب٢٥٠،٠٠٠[١]
Image عومان٢٥٠،٠٠٠[٧]
Image ئیسرائیل٢٢٠،٠٠٠[١]
Image لوبنان٢٠٠،٠٠٠[١]
Image توونس١٨٠،٠٠٠[١]–٢،٦٠٠،٠٠٠[٨]
Image مۆریتانیا١٠٠،٠٠٠[١]
Image بەحرەین٧٠،٠٠٠[١]
Image قەتەر٥٠،٠٠٠[١]
Image فەلەستین٣٠،٠٠٠[١]–٤٠،٠٠٠[٩]
زمانەکان
عەرەبیی بەدەوی
ئایین
بە زۆری ئیسلامی سوننەن
گرووپە ڕەگەزییە پێوەندیدارەکان
عەرەبەکانی تر
Bedouins in Sinai, 1967
بەدەوییەکان لە نیمچەدوورگەی سینا، ١٩٦٧

بەدەوییەکان، بەدەوی، بەدوینەکان، یان بەدو یان بەدووەکان(بە عەرەبی: بَدْو، تاک: بَدَوِی) ھۆزێکی عەرەبیی کۆچەریی شوانکارین[١٠] کە لە مێژوودا لە ناوچە بیابانییەکانی نیمچە دوورگەی عەرەبی و باکووری ئەفریقا و شام و میزۆپۆتامیا (عێراق) نیشتەجێ بوون.[١١] بەدەوییەکان لە بیابانی سووریا[١٢] و بیابانی عەرەبی سەرچاوەیان گرتووە بەڵام دوای بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە باقیی جیھانی عەرەبی لە ڕۆژئاوای ئاسیا و باکووری ئەفریقا بڵاوبوونەتەوە.[١٣] وشەی ئینگلیزی bedouin لە زمانی عەرەبی badawīەوە ھاتووە کە بە واتای "بیابان-ژیاوەکان" دێت.[١٤] خاکی بەدەوییەکان لە بیابانە فراوانەکانی باکووری ئەفریقاوە تا بەردینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست درێژ دەبنەوە.[١٥] ھەندێک جار بە شێوەیەکی نەریتی دابەش دەکرێن بەسەر ھۆز، یان خێڵ (بە عەرەبی بە عَشَائِر ناسراون یان قبال قبائل)، و لە ڕووی مێژوویییەوە کولتوورێکی ھاوبەشیان ھەیە لە بەخێوکردنی وشتر و مەڕ و بزن.[١٥] زۆرینەی ڕەھای بەدەوییەکان پابەندن بە بیروباوەڕی ئیسلامەوە ھەرچەندە ژمارەیەکی کەمتر لە بەدەویی مەسیحی ھەن.[١٦][١٧][١٨][١٩]

بەدەوییەکان بە درێژاییی مێژوو بە ناوی جۆراوجۆر ناویان بردووە، لەوانە عەرەبا لەلایەن ئاشوورییەکانەوە (ar-ba-ea)، کە نیسبەی ناوی عەرەبە، ناوێک کە تا ئەمڕۆش بۆ بەدەوییەکان بەکاردێت. بە ʾAʿrab (أعراب ناویان دەبەن) "aɛrāb" بە زمانی عەرەبی. لە کاتێکدا زۆرێک لە بەدەوییەکان وازیان لە نەریتە کۆچەری و خێڵەکییەکانیان ھێناوە بۆ شێوازی ژیانی شارستانی و مۆدێرن، ھەندێکی تر کولتووری نەریتیی بەدەوی وەک پێکھاتەی خێڵیی نەریتی، مۆسیقای نەریتی، شیعر، سەما، و چەندین پراکتیزە و چەمکی کولتووری دیکەیان پاراستووە. زۆرجار ھەندێک لە بەدەوییە شارنشینەکان فێستیڤاڵی ڕۆشنبیری ڕێکدەخەن، بەزۆری ساڵانە چەند جارێک بەڕێوەدەچن، کە تێیدا لەگەڵ بەدەوییەکانی دیکە کۆدەبنەوە بۆ بەشداریکردن و فێربوون لە نەریتە جۆراوجۆرەکانی بەدەوییەکان لە خوێندنەوەی شیعر و سەمای شمشێریی نەریتی تا ژەنینی ئامێری نەریتی و تەنانەت پۆلەکانی فێرکردنی نەریتی چادری. نەریتەکانی وەک سواربوونی وشتر و کەمپکردن لە بیابانەکاندا ھێشتا چالاکییەکانی کات بەسەربردنی بەناوبانگن بۆ بەدەوییەکانی شار کە لە نزیک بیابانەکان یان ناوچە بیابانەکانی دیکەدا دەژین.

کۆمەڵگا

[دەستکاری]

بیروباوەڕ و ڕەوشت و بنەمای بەدەوییەکان بریتییە لە بوێری، میوانداری، دڵسۆزی بۆ خێزان و شانازی بە ڕەچەڵەک. ھۆزەکانی بەدەوی لەلایەن دەسەڵاتێکی ناوەندییەوە کۆنترۆڵ نەکرابوون، وەک حکوومەت یان ئیمپراتۆریەت، بەڵکو لەلایەن سەرۆک ھۆزەکانەوە سەرکردایەتی دەکران. ھەندێک لە سەرۆکەکان دەسەڵاتی خۆیان لە مێرگەکانەوە بەکاردەھێنا، کە بازرگانەکان بازرگانییان ڕێکدەخست لە ڕێگەی ئەو خاکەی کە لەلایەن خێڵەکەوە کۆنترۆڵکرابوو. پێکھاتەی ھۆزەکانی بەدەوی زیاتر بەھۆی ھەستی ھاوبەشیی ڕەچەڵەکی ھاوبەشەوە بەیەکەوە ڕاگیرابوو نەک سەرۆک ھۆزێکی لە سەرووی پلەبەندییەوە.[٢٠]

Image
کچێکی بەدەوی لە شاری نویبا، میسر (٢٠١٥)

نەریتەکان

[دەستکاری]
Image
جەنگاوەرێکی بەدەوی، وێنەکە لە نێوان ساڵانی ١٨٩٨ بۆ ١٩١٤

کۆبوونەوە

[دەستکاری]
Image
بڕینی درێژیی قوماش بۆ دروستکردنی چادر بە بەکارھێنانی ئامێر. فەلەستین، نزیکەی ساڵی ١٩٠٠

ئاژەڵداری و مەڕداری، بە شێوەیەکی بنەڕەتی بزن، مەڕ و وشتری عەرەبی، بژێوی نەریتیی بەدەوییەکانی پێکدەھێنا. ئەمانە بۆ گۆشت و بەرھەمە شیرەمەنییەکان و خووری بەکاردەھێنران.[٢١] زۆربەی ئەو خۆراکە سەرەکییانەی کە خۆراکی بەدەوییەکان پێکدەھێنن، بەرھەمە شیرەمەنییەکانن.[٢١]

بە تایبەتی وشتر چەندین بەکارھێنانی کولتووری و کارای ھەبوو. بەھۆی ئەوەی وەک "دیاریی خودا" سەیر دەکران، سەرچاوەی سەرەکیی خۆراک و شێوازی گواستنەوە بوون بۆ زۆرێک لە بەدەوییەکان.[٢٢] جگە لە توانای شیردانی نائاسایییان لە ژێر باروودۆخی سەختی بیاباندا، ناوبەناو گۆشتەکانیان لەلایەن بەدەوییەکانەوە دەخورا.[٢٣] وەک نەریتێکی کولتووری، پێشبڕکێی وشتر لە بۆنە و ئاھەنگەکاندا ڕێکدەخرا، وەکو ئاھەنگی ھاوسەرگیری یان فیستیڤاڵە ئایینییەکان.[٢٤]

ھەندێک کۆمەڵگەی بەدەوی لە ناوچە وشکەکاندا دەژین. لەو ناوچانەی کە باران بارین زۆر پێشبینی نەکراوە، کەمپەکان بە شێوەیەکی ناڕێک دەگوازرێتەوە، ئەمەش بەپێی بوونی لەوەڕگەی سەوز. لەو شوێنانەی کە بارانبارینی زستانە زیاتر پێشبینی دەکرێت لە ناوچەکانی دوورتر لە باشوور، ھەندێک لە خەڵکی بەدەوی دانەوێڵە بە درێژایی ڕێگاکانی کۆچکردنیان دەچێنن. ئەمەش سەرچاوەیەکە بۆ ئاژەڵەکان بە درێژاییی زستان. لە ناوچەکانی وەک ڕۆژئاوای ئەفریقا، کە بارانبارینی پێشبینیکراوتری ھەیە، بەدەوییەکان کاری گواستنەوەی وەرزی دەکەن. لە نزیک ماڵە ھەمیشەیییەکان لەو دۆڵانەدا کە بارانیان زیاترە، بەرھەم دەچێنن و ئاژەڵەکانیان دەگوازنەوە بۆ لەوەڕگەی بەرزایییەکان.[٢٥]

شیعرە زارەکییەکان

[دەستکاری]

شیعرە زارەکییەکان بەناوبانگترین شێوەی ھونەرە لە نێو بەدەوییەکان. ھەبوونی شاعیر لە خێڵی مرۆڤدا لە کۆمەڵگادا ڕێزێکی زۆری لێدەگیرا. جگە لەوەی شیعر وەک فۆرمێکی ھونەر خزمەت دەکات، وەک ئامرازێک بۆ گەیاندنی زانیاری و ڕێککاری کۆمەڵایەتی بەکاردەھێنرا.[٢٦] شیعری بەدەوی کە بە شیعری نەباتی ناسراوە، زۆرجار بە شێوەزاری ڕەسەن دەخوێندرێتەوە. لە بەرامبەردا، فۆرمەکانی باوتری شیعری عەرەبی زۆرجار لە زمانی عەرەبی ستاندارد و مۆدێرندایە.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Suwaed، Muhammad (٢٠١٥). Historical Dictionary of the Bedouins. Rowman & Littlefield. لاپەڕە ١٠–١١. ژپنک ٩٧٨١٤٤٢٢٥٤٥١٠. لە ٢٣ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  2. ↑ «Algeria | Flag, Capital, Population, Map, & Language | Britannica». www.britannica.com (بە ئینگلیزی). لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  3. ↑ «Iraqi Census To Focus On Bedouin». Radio Free Europe/Radio Liberty. ١٤ی ئایاری ٢٠١٠.
  4. ↑ Bedouin Census in Iraq (2011): https://web.archive.org/web/20210401113948/https://www.alwatanvoice.com/arabic/content/print/185818.html
  5. ↑ Ahmed Sousa, Atlas of Modern Iraq, Baghdad, 1953.
  6. ↑ [٣][٤][٥]
  7. ↑ «Bedouins in Oman». www.canvascluboman.com (بە ئینگلیزی). لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  8. ↑ «Tunisia | History, Map, Flag, Population, & Facts | Britannica». www.britannica.com (بە ئینگلیزی). لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  9. ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری unoptbedouins نەدراوە
  10. ↑ Conrad، Lawrence I.؛ Jabbur، Suhayl J.، eds. (١٩٩٥). The Bedouins and the Desert: Aspects of Nomadic Life in the Arab East. SUNY Series in Near Eastern Studies. Albany, New York: SUNY Press. ژپنک ٩٧٨٠٧٩١٤٢٨٥٢٨.
  11. ↑ Dostal، Walter (١٩٦٧). Die Beduinen in Südarabien. Verlag Ferdinand Berger & Söhne.
  12. ↑ Jallad، Ahmad (٢٠٢٠). «Al-Jallad. A Manual of the Historical Grammar of Arabic». Academia.edu.
  13. ↑ Hays، Pamela A.؛ Iwamasa، Gayle (٢٠٠٦). Culturally Responsive Cognitive-behavioral Therapy: Assessment, Practice, and Supervision (بە ئینگلیزی). American Psychological Association. لاپەڕە ١٤٧. ژپنک ٩٧٨-١-٥٩١٤٧-٣٦٠-٢.
  14. ↑ Pietruschka، Ute (2006). «Bedouin». لە McAuliffe، Jane Dammen (ed.). Encyclopaedia of the Qurʾān. Brill. doi:١٠.١١٦٣/١٨٧٥-٣٩٢٢_q٣_EQSIM_٠٠٠٤٦.
  15. 1 2 Malcolm، Peter؛ Losleben، Elizabeth (٢٠٠٤). Libya. Marshall Cavendish. لاپەڕە ٦٤. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٦١٤-١٧٠٢-٦. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  16. ↑ «Arab woman wearing embroidered coat | Library of Congress». Library of Congress. لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  17. ↑ «Al Twal Family Story». www.mariamhotel.com.
  18. ↑ «Bedouin | Encyclopedia.com». www.encyclopedia.com.
  19. ↑ Jaussen، Father Antonin (١ی کانوونی دووەمی ١٩٠٤). «English: Jordanian Bedouin Christians 1904 2» – لەڕێگەی Wikimedia Commons.
  20. ↑ Hourani، Albert (٢٠١٣). A History of the Arab Peoples. London: Faber and Faber. لاپەڕە ١٠–١١. ژپنک ٩٧٨٠٥٧١٢٨٨٠١٤.
  21. 1 2 Abu-Saad، K.؛ Weitzman، S.؛ Abu-Rabiah، Y.؛ Abu-Shareb، H. & Fraser، D. «Food, nutrition and agriculture - 28». Food and Agriculture Organization. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  22. ↑ Breulmann، Marc؛ Böer، Benno؛ Wernery، Ulrich؛ Wernery، Renate؛ El Shaer، Hassan؛ Alhadrami، Ghaleb؛ Gallacher، David؛ Peacock، John؛ Chaudhary، Shaukat Ali؛ Brown، Gary & Norton، John. http://unesdoc.unesco.org/images/0022/002240/224033e.pdf. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی):10
  23. ↑ The Camel From Tradition to Modern Times.:21–24
  24. ↑ The Camel From Tradition to Modern Times.:25
  25. ↑ Chatty، Dawn (٢٠٠٩). Culture Summary: Bedouin. Human Relations Area Files.
  26. ↑ Meisami، Julie Scott؛ Starkey، Paul (١٩٩٨). Encyclopedia of Arabic Literature. Routledge. لاپەڕە ١٤٧. ژپنک ٩٧٨-٠٤١٥٥٧١١٣٥.

خوێندنەوەی زیاتر

[دەستکاری]
  • Asher، Michael (١٩٩٧). The Last of the Bedu: In Search of the Myth. Penguin Books. ژپنک ٠١٤٠١٤٧٥٠٠.
  • Bitar، Amer (٢٠٢٠). Bedouin Visual Leadership in the Middle East: The Power of Aesthetics and Practical Implications. Springer Nature. ژپنک ٩٧٨٣٠٣٠٥٧٣٩٧٣.
  • Brous, Devorah. "The 'Uprooting:' Education Void of Indigenous 'Location-Specific' Knowledge, Among Negev Bedouin Arabs in Southern Israel". International Perspectives on Indigenous Education. (Ben Gurion University 2004)
  • Chatty, D Mobile Pastoralists 1996. Broad introduction to the topic, specific focus on women's issues.
  • Chatty, Dawn. From Camel to Truck. The Bedouin in the Modern World. New York: Vantage Press. 1986
  • Cole, Donald P. "Where have the Bedouin gone?" Anthropological Quarterly. Washington: Spring 2003.Vol.76, Iss. 2; pg. 235
  • Falah, Ghazi. "Israeli State Policy Towards Bedouin Sedentarization in the Negev", Journal of Palestine Studies, 1989 Vol. XVIII, No. 2, pp. 71–91
  • Falah, Ghazi. "The Spatial Pattern of Bedouin Sedentarization in Israel", GeoJournal, 1985 Vol. 11, No. 4, pp. 361–368.
  • Gardner, Andrew. "The Political Ecology of Bedouin Nomadism in the Kingdom of Saudi Arabia". In Political Ecology Across Spaces, Scales and Social Groups, Lisa Gezon and Susan Paulson, eds. Rutgers: Rutgers University Press.
  • Gardner, Andrew. "The New Calculus of Bedouin Pastoral Nomadism in the Kingdom of Saudi Arabia". Human Organization 62 (3): 267–276.
  • Gardner, Andrew and Timothy Finan. "Navigating Modernization: Bedouin Pastoralism and Climate Information in the Kingdom of Saudi Arabia". MIT Electronic Journal of Middle East Studies 4 (Spring): 59–72.
  • Gardner, Ann. "At Home in South Sinai." Nomadic Peoples 2000.Vol.4, Iss. 2; pp. 48–67. Detailed account of Bedouin women.
  • Jarvis, Claude Scudamore. Yesterday and To-day in Sinai. Edinburgh/London: W. Blackwood & Sons, 1931; Three Deserts. London: John Murray, 1936; Desert and Delta. London: John Murray, 1938. Sympathetic accounts by a colonial administrator in Sinai.
  • Lancaster, William. The Rwala Bedouin Today 1981 (Second Edition 1997). Detailed examination of social structures.
  • S. Leder/B. Streck (ed.): Shifts and Drifts in Nomad-Sedentary Relations. Nomaden und Sesshafte 2 (Wiesbaden 2005)
  • Lithwick, Harvey. "An Urban Development Strategy for the Negev's Bedouin Community". Center for Bedouin Studies and Development and Negev Center for Regional Development, Ben-Gurion University of the Negev, August 2000
  • Mohsen, Safia K. The quest for order among Awlad Ali of the Western Desert of Egypt.
  • Thesiger, Wilfred (1959). Arabian Sands. ISBN 0-14-009514-4ISBN 0-14-009514-4 (Penguin paperback). British adventurer lives as and with the Bedu of the Empty Quarter for 5 years
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=بەدەوییەکان&oldid=1459959»