Σιδηροδρομική γραμμή Χειμάρρου – Δημητριτσίου
| Σιδηροδρομική γραμμή Χειμάρρου – Δημητριτσίου Σιδηροδρομική γραμμή | |
|---|---|
| Πληροφορίες | |
| Περιοχή | Ελλάδα, Κεντρική Μακεδονία |
| Είδος | Σιδηρόδρομος |
| Κατάσταση | Αποξηλωμένη |
| Τερματικοί | Χείμαρρος (ρέμα Ξηροπόταμος) Δημητρίτσι (παλιά γέφυρα Βαμβακούσσας) |
| Σταθμοί | 0 |
| Λειτουργία | |
| Έναρξη λειτουργίας | 1917 |
| Παύση λειτουργίας | 1918 |
| Τεχνικά χαρακτηριστικά | |
| Μήκος γραμμής | 26,7 χλμ |
| Εύρος γραμμής | 600 χλστ (τύπου Decauville) |
| Τύπος δόμησης | Στο έδαφος |
Η σιδηροδρομική γραμμή Χειμάρρου – Δημητριτσίου, γνωστή και ως Κόπριβας – Γκούντελη, ήταν στρατιωτική σιδηροδρομική γραμμή στενού εύρους τύπου Ντεκοβίλ, που κατασκευάστηκε από τις συμμαχικές δυνάμεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δυτικά του ποταμού Στρυμόνα στην πεδιάδα των Σερρών. Είχε μήκος περίπου 27 χιλιόμετρα και συνέδεε την περιοχή «Γκιουμούς Ντερέ» κοντά στο χωριό Χείμαρρος με τη γέφυρα «Γκούντελη» ανατολικά από το Δημητρίτσι και κοντά στη Βαμβακούσσα.[1][2][3]
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Μετά την κατάρρευση του σερβικού μετώπου το 1915, η ανατολική Μακεδονία κατελήφθη από γερμανικές και βουλγαρικές δυνάμεις, ενώ η κεντρική και δυτική Μακεδονία ελέγχονταν από γαλλικά και βρετανικά στρατεύματα, τα οποία εγκαθίδρυσαν το Μακεδονικό Μέτωπο. Για την υποστήριξη των επιχειρήσεων, οι συμμαχικές δυνάμεις κατασκεύασαν εκτεταμένο δίκτυο στρατιωτικών σιδηροδρόμων στενού εύρους με το σύστημα Ντεκοβίλ (Decauville), με εύρος 600 χιλιοστών.[4][5]
Τα δίκτυα τύπου Ντεκοβίλ χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς η τοποθέτησή τους μπορούσε να γίνει πολύ γρήγορα χάρη στις προκατασκευασμένες σιδηροτροχιές που ήταν ήδη στερεωμένες σε πλαίσια. Παρά τον μικρό τους όγκο, είχαν μεγάλη μεταφορική ικανότητα.[6] Η μετακίνηση γινόταν είτε με ατμομηχανές, είτε με έλξη από ζώα (ίππους και ημιόνους), ανάλογα με το είδος της γραμμής και τη διαθεσιμότητα τροχαίου υλικού.[5]
Η γραμμή Χειμάρρου – Δημητριτσίου κατασκευάστηκε το 1917 από τις βρετανικές δυνάμεις. Στη βιβλιογραφία της εποχής συναντάται με τις ονομασίες «Κόπριβα – Γκούντελη» ή «Κουρφαλή – Γκούντελη». Οι ονομασίες αυτές προέρχονται αφενός από την παλιά ονομασία του χωριού Χείμαρρος (Κόπριβα) ή τον πρώην οικισμό Κουρφαλή, και αφετέρου από την παλιά γέφυρα που βρισκόταν κοντά στο χωριό Βαμβακούσα (Γκούντελη).
Ο σκοπός της ήταν η ταχεία μεταφορά εφοδίων, πυρομαχικών και στρατιωτικού προσωπικού προς τις γέφυρες του ποταμού Στρυμόνα, ώστε να τροφοδοτούνται τα προκεχωρημένα τμήματα του μετώπου. Παρόμοια αποστολή είχαν και οι σιδηροδρομικές γραμμές Λιγκοβάνης – Μυρόβου (Ξυλόπολη – Ελληνικό) και Σαρακλίου – Σταυρού (Γαλλικός – Σταυρός), επίσης τύπου Ντεκοβίλ, που κατασκευάστηκαν την ίδια περίοδο.[4][5]
Μετά την υπογραφή της ανακωχής τον Οκτώβριο του 1918, οι Αγγλογάλλοι προχώρησαν στην αποξήλωση της γραμμής και μετέφεραν το υλικό μαζί τους.[7][8] Δεν έχουν διασωθεί εμφανή τμήματα της γραμμής, ωστόσο, σε αρκετές θέσεις η παλαιά χάραξη αξιοποιήθηκε αργότερα για την κατασκευή επαρχιακών δρόμων, οι οποίοι υπάρχουν έως σήμερα.
Δίκτυο γραμμής
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η γραμμή είχε μήκος περίπου 27 χιλιομέτρων και λειτούργησε ως απομονωμένη γραμμή, χωρίς σύνδεση με την κύρια σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης – Αλεξανδρούπολης. Εκτινόταν από την περιοχή του ρέματος «Γκιουμούς Ντερέ» (Ξυροπόταμος), κοντά στο σημερινό χωριό Χείμαρρος και κοντά τον εγκαταλελειμμένο οικισμό Κουρφαλή. Από εκεί ακολουθούσε πορεία προς νοτιοανατολικά, με μια διακλάδωση κοντά στο Ζευγολατιό και το ρέμα «Τουρπές» (παλιά ονομασία του πρώην οικισμού Μακρυώτισσα). Η διακλάδωση αυτή διέσχιζε τον ποταμό Στρυμόνα μέσω της γέφυρας «Κούκος», κινούταν ανατολικά και κατέληγε στη γέφυρα «Κρόφορντ», νοτιοδυτικά της Αναγέννησης.[9][10][11] Η κύρια γραμμή συνέχιζε νοτιότερα, φθάνοντας στο Στρυμονικό, όπου υπήρχε σημείο φόρτωσης κοντά στη σημερινή τοποθεσία του γηπέδου. Από εκεί κατευθυνόταν προς τα νοτιοανατολικά, προσεγγίζοντας την περιοχή του σημερινού Καλόκαστρου, πλησίον του εξωκλησιού της Αγίας Παρασκευής. Στο σημείο αυτό, όπου διέρχονταν και η κύρια οδική αρτηρία που συνέδεε τη Θεσσαλονίκη με τις Σέρρες, υπήρχε ακόμη ένα σημείο φόρτωσης.[12] Από εκεί, μια διακλάδωση ανατολικής κατεύθυνσης χώριζε σε δύο κλάδους. Ο ένας κατευθυνόταν προς το Λιβαδοχώρι, το διέσχιζε και κατέληγε στη γέφυρα «Ουέσσεξ» στον Στρυμόνα. Ο άλλος κινούταν νοτιοανατολικά, περνώντας νότια από τους Αμπέλους, διέσχιζε το Δημητρίτσι και κατέληγε στη γέφυρα «Γκούντελη» (παλιά ονομασία της Βαμβακούσσας).[13][14][1][2][3][15]
Δείτε επίσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Οι ελληνικοί σιδηρόδρομοι, Ι. Ζαρταλούδης, Δ. Καρατώλος (1997)[4]
- Narrow Gauce at War 2, K. Taylorson (1996)[5]
- History of the Corps of the Royal Engineers, Vol. VI (1952)[16]
- Οι σιδηρόδρομοι στο Μακεδονικό Μέτωπο, Κ. Ανδρουλιδάκης (2017)[7]
- Χάρτες χαρακωμάτων Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1915-1919)[17]
- Η χαρτογραφική παραγωγή στο μέτωπο της Θεσσαλονίκης[18]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 Χάρτης των κυριοτέρων στρατιωτικών δικτύων 60 cm στο μέτωπο του Α' παγκοσμίου πολέμου. Αρχείο Γενικού Επιτελείου Στρατού, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού.
Κόπριβα, Διμιτρίτσι
- 1 2 Routes de Macédoine (στα Γαλλικά). Τοπογραφική Υπηρεσία των Συμμαχικών Στρατών, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας (Bibliothèque nationale de France). 1 Ιανουαρίου 1918. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
- 1 2 The Royal Engineers Journal (Φεβρουάριος 1922) (PDF) (στα Αγγλικά). Ηνωμένο Βασίλειο. 1922. σελ. 32. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
Kopriva-Gudeli
- 1 2 3 Ζαρταλούδης, Ι.· Καρατώλος, Δ. (1997). Οι ελληνικοί σιδηρόδρομοι - Η διαδρομή τους από το 1869 έως σήμερα. Κουτελίδης Δ., Ναθένας Γ., Φασούλας Σ., Φιλιππουπολίτης Α. Αθήνα: Εκδόσεις Μίλητος. σελ. 280-289. ISBN 960-8460-07-7. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
- 1 2 3 4 Taylorson, Keith (1996). Narrow Gauce at War 2. East Harling: Plateway Press. σελ. 82-90. ISBN 1-871980-29-1.
- ↑ Αρχαιολογία εν καιρώ πολέμου στο Κιλκίς. Από τα χαρακώματα των μαχών... στα σκάμματα των ανασκαφών. Κιλκίς: Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορία Αρχαιοτήτων Κιλκίς. 2023. σελ. 188. ISBN 978-960-386-584-1. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
- 1 2 Οι σιδηρόδρομοι στο Μακεδονικό Μέτωπο. Ελλάδα 20ος αιώνας. 1910-1920 Α΄ Τόμος. Εφημερίδα Καθημερινή. 2017. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
- ↑ «Κιλκίς, 1918-2018: Ο ρόλος του σιδηροδρόμου, από τους νικηφόρους πολέμους του 1918 στην αναπτυξιακή πορεία του 2018». Εφημερίδα Πρωινή του Κιλκίς (αρ. φύλλου 4575). Κιλκίς. 9 Μαρτίου 2018. σελ. 5.
- ↑ Dragos (Edition 1, Scale 1:20.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 23 Ιουλίου 1917. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
Kopriva, Turbes Nullah, Cuckoo Bridge, Crawford's Bridge
- ↑ Turica (Edition 1, Scale 1:20.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 11 Αυγούστου 1917. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
Gumus Dere, Kurfali
- ↑ Lahana (Edition 1, Scale 1:50.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 17 Αυγούστου 1917. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουλίου 2025.
- ↑ Orljak (Edition 2, Scale 1:20.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 7 Αυγούστου 1917. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
Orljak
- ↑ Dimitric (Edition 2, Scale 1:20.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 7 Σεπτεμβρίου 1917. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουλίου 2025.
Cerkeskoj, Dimitric
- ↑ Orljak (Edition 1A, Scale 1:50.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 12 Δεκεμβρίου 1917. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουλίου 2025.
- ↑ «Σιδηροδρομική Γραμμή Χειμάρρου - Δημητριτσίου». Google My Maps. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
- ↑ History of the Corps of the Royal Engineers. Volume VI. Gallipoli, Macedonia, Egypt and Palestine 1914-18 (PDF). VI. Chatham, Kent: The Institution of Royal Engineers. 1952. σελ. 115-145. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2025.
- ↑ Χάρτες χαρακωμάτων Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (First World War Trench Maps) (στα Αγγλικά). ArmOr GIS - Armée d’Orient in the Macedonian front (1915-1919). Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force.
- ↑ Σαββαΐδης, Παρασκευάς· Δεμερτζής, Σάββας (2017). Η χαρτογραφική παραγωγή στο μέτωπο της Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη: University Studio Press. ISBN 978-960-12-2298-1.
