Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία

Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία
Българска православна църква
Έμβλημα
Ιδρυτής	Βόρις Α΄ της Βουλγαρίας
Ανεξαρτησία	919, 1870
Αναγνώριση	1945
Πατριάρχης	Δανιήλ
Έδρα	Καθεδρικός Ναός Αγίου Αλεξάνδρου Νιέφσκι, Σόφια
Επικράτεια	Βουλγαρία ! Βουλγαρία
Γλώσσα	Βουλγαρική και Παλαιά Εκκλησιαστική Σλαβονική
Πιστοί	8.000.000
Επίσκοποι	22
Ιερείς	1.500
Δικτυακός τόπος	Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία

Η Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία (βουλγαρικά: Българска православна църква‎‎) είναι μία από τις δεκαπέντε αυτοκέφαλες Εκκλησίες που συναποτελούν την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Υπήρξε καρπός της ιεραποστολικής δραστηριότητας του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και διατήρησε στο πέρασμα των αιώνων μια ξεχωριστή φυσιογνωμία.

Η Εκκλησία ανήκει στην τάξη των Νεοπαγών Πατριαρχείων, με την ονομασία Πατριαρχείο Βουλγαρίας (βουλγ. Българска патриаршия).

Προκαθήμενος της, από τις 30 Ιουνίου 2024, είναι ο Δανιήλ (Νικόλωφ).

Ιστορία

Η Εκκλησία της Βουλγαρίας, η οποία ιδρύθηκε με τη σύντομη δράση της βυζαντινής ιεραποστολής, αμφιταλαντεύτηκε για λόγους πολιτικής κυρίως σκοπιμότητας μεταξύ των θρόνων της Πρεσβυτέρας και της Νέας Ρώμης. Τελικώς όμως εντάχθηκε ως μητρόπολη στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως με την απόφασή της υπό τον Πατριάρχη Ιγνάτιο συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως (869-870) και παρά την αντίδραση των εκπροσώπων του παπικού θρόνου. Μετά τη σύνοδο Κωνσταντινουπόλεως, οι αντιπρόσωποι του Πάπα Ιωάννη Η΄ επανέθεσαν επισήμως το θέμα στον αποκατασταθέντα Πατριάρχη Φώτιο, ο οποίος όμως απέρριψε με μετριοπάθεια και ευελιξία το παπικό αίτημα, λόγω των βέβαιων αντιδράσεων του αυτοκράτορα και της ιεραρχίας του θρόνου της Κωνσταντινουπόλεως. Η μεταστροφή των Βουλγάρων στον χριστιανισμό επιταχύνθηκε με το έργο των μαθητών του Κυρίλλου και Μεθοδίου, οι οποίοι κατέφυγαν μετά τον θάνατο του Μεθοδίου στη Βουλγαρία και στους άλλους Σλαβικούς λαούς της χερσονήσου του Αίμου. Ο Συμεών, νεότερος υιός του πρώτου χριστιανού ηγεμόνα της Βουλγαρίας Βόρη-Μιχαήλ, ανέλαβε την εξουσία μετά την εξουδετέρωση της προσπάθειας του πρεσβύτερου αδελφού του Βλαδιμήρου (889-893) να αποκαταστήσει στη Βουλγαρία την προγονική ειδωλολατρία, αλλά έδωσε συνέχεια στα παλαιότερα φιλόδοξα σχέδια του πατέρα του για μια ανεξάρτητη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Εκκλησία της Βουλγαρίας.

Η Βουλγαρία έμεινε υποδουλωμένη στο Βυζάντιο από την εποχή του αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή (972), με πρόσκαιρη επιβίωση του δυτικού τμήματός της στα χρόνια του τσάρου Σαμουήλ (976-1014), μέχρι την ώρα που στο θρόνο του Βυζαντίου ανέβηκε ο Ισαάκιος Β΄ Άγγελος (1185). Την εποχή εκείνη το Βυζάντιο συγκλόνιζαν πολλές ταραχές. Ακριβώς στη δύσκολη αυτή στιγμή εκμεταλλεύτηκαν οι δύο αδελφοί, Πέτρος και Ιωάννης Ασέν, συνένωσαν τους Βούλγαρους και τους Βλάχους κατοίκους του κάτω Δούναβη και εξεγέρθηκαν κατά του Βυζαντίου. Ο στρατηγός Αλέξιος Βρανάς, ο οποίος στάλθηκε εναντίον τους, προτίμησε να στραφεί και αυτός κατά του θρόνου και να αυτοαναηρυχθεί σε αυτοκράτορα. Τότε, την εκστρατεία στην επαναστατημένη περιοχή ανέλαβε προσωπικά ο αυτοκράτορας Ισαάκιος, ο οποίος αφού εξουδετέρωσε τον σφετεριστή του θρόνου Βρανά, επιτέθηκε κατά των Βουλγάρων. Στην αρχή μάλιστα είχε κάποιες μικρές επιτυχίες. Τελικά όμως οι Βούλγαροι, αφού ενώθηκαν και με τους Κουμάνους και ενίσχυσαν τη δύναμή τους, κατόρθωσαν να αποκρούσουν τις επιθέσεις του αυτοκράτορα και να υποχρεώσουν να συνθηκολογήσει μαζί τους (1187). Έτσι άρχισε να δημιουργείται ο ανεξάρτητος βουλγαρικός πυρήνας, πάνω στον οποίο θα στηριζόταν το δεύτερο Βουλγαρικό Κράτος.

Μεταξύ των ερευνητών, οι οποίοι ασχολήθηκαν σοβαρότητα με το πρόβλημα της διοικητικής οργάνωσης της εκκλησίας της Βουλγαρίας, υπάρχει διάσταση απόψεων. Μέχρι σήμερα έχουν διατυπωθεί οι εξής απόψεις και υποθέσεις ως προς το αξίωμα, τη θέση και τα δικαιώματα του αρχιεπισκόπου Βουλγαρίας, κατά την αρχική περίοδο:

• Ήταν αρχιεπίσκοπος τάξεως των γνωστών σε εμάς την εποχή εκείνη στη δυτική Ευρώπη αρχιεπισκόπων που ταυτίζονται με το μητροπολίτη.
• Αρχιεπίσκοπος Βουλγαρίας μπορούσε να παραλληλιστεί με τους παλαιότερους αρχιεπίσκοπους στη Γαλλία και τη Γερμανία.
• Θεωρείται αυτοκέφαλος αρχιεπίσκοπος μητροπολίτης του τύπου τον προκαθημένων, οι οποίοι ήταν επικεφαλής των εκκλησιών Κύπρο και πρώτης Ιουστινιάνης. Δ) Είχε τα δικαιώματα του εξάρχου του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως στη Βουλγαρία.
• Ήταν συνηθισμένος αυτοκέφαλος αρχιεπίσκοπος όποιος μνημονεύεται στο τακτικό του Ψευδοεπιφανίου.

Η σύγχυση στην έρευνα είναι δικαιολογημένη για τρεις κύριους λόγους:

• Διότι οι υπάρχουσες πήγες δεν αναφέρουν τα δικαιώματα του πρώτου αρχιεπισκόπου Βουλγαρίας.
• Διότι σε κάποιες πηγές υπάρχει σαφής σύγχυση της αρχιεπισκοπής Βουλγαρίας του Α΄ Βουλγαρικού κράτους με την αυτοκέφαλη Αρχιεπισκοπή Αχριδών.
• Διότι ορισμένοι ερευνητές για τον προσδιορισμό της διοικητικής οργανώσεως της εκκλησίας της Βουλγαρίας χρησιμοποιούν ως μέτρο την παράδοση, κατά την οποία το πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως δεν παραχωρούσε εύκολα πλήρη αυτονομία σε νεοφώτιστες εκκλησίες, όπως ήταν η βουλγαρική. Από την άλλη, σωρεία ερευνητών υποστηρίζει ότι σε σύντομο σχετικά χρονικό διάστημα η αρχιεπισκοπή Βουλγαρίας πέρασε από το στάδιο της σχετικής αυτονομίας στο στάδιο της ανεξαρτησίας, της αυτοκεφαλίας, κατά το πρότυπο της Αρχιεπισκοπής Κύπρου. Και αυτό πραγματώθηκε πριν από το έτος 899.

Το σουλτανικό φιρμάνι σύστασης της Βουλγαρικής Εξαρχίας

Βουλγαρική Εξαρχία

Η Βουλγαρική εκκλησία αυτοανακηρύχθηκε αυτοκέφαλη το έτος 1870, χωρίς συναίνεση του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Αρχηγοί στους αγώνες για την ανεξαρτησία της Βουλγαρικής Εκκλησίας ήταν οι αρχιερείς Ιλαρίων Μακαριοπόλσκι, Αυξέντιος Βέλεσκι και Παΐσιος Πλόβντιφσκι. Στις 28 Φεβρουαρίου 1870 συστήθηκε η Βουλγαρική Εξαρχία ως αυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία με σουλτανικό φιρμάνι, του σουλτάνου Αμπντούλ Αζίζ, κατά παράβαση των εκκλησιαστικών διατάξεων και χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, που την καταδίκασε ως σχισματική.

Το φιρμάνι αυτό αναγνώριζε ουσιαστικά την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στην περιοχή της μετέπειτα Βουλγαρίας μετά τη βαθμιαία αφύπνιση του βουλγαρικού εθνικισμού που είχε αρχίσει να εμφανίζεται περί το 1840 και την εκδίωξη αργότερα των Ελλήνων κληρικών από την περιοχή μετά την επάνδρωσή της με Βούλγαρους ιεράρχες. Η σύσταση της Εξαρχίας αποσκοπούσε στη μείωση της ισχύος του Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη, κάτι που δεν ήταν άγνωστο στο Πατριαρχείο και στον Οικουμενικό Πατριάρχη, Γρηγόριο ΣΤ΄.

Η κανονική επικοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποκαταστάθηκε το 1945, πρώτα με την κανονική παραχώρηση αυτοκεφάλου καθεστώτος και αργότερα, το 1953, με την ανύψωσή της σε Πατριαρχείο.

Η Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία σήμερα

Η σημερινή Εκκλησία της Βουλγαρίας περιλαμβάνει περίπου 8 εκατομμύρια κατοίκους και αποτελεί τμήμα της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο υπόλοιπος πληθυσμός αποτελείται από Βουλγάρους μωαμεθανούς, αλλογενείς Ρωμαιοκαθολικούς, ενώ στην Ανατολική Βουλγαρία υπάρχουν και απόγονοι Παυλικιανών και Βογομίλων (Τούρκοι, Αρμένιοι, Ρουμάνοι, Εβραίοι και Αθίγγανοι).

Οργάνωση και διοίκηση

Η οργάνωση και διοίκηση της Εκκλησίας της Βουλγαρίας βασίζεται σε 2 αρχές:

1. Της Συνοδικής ανώτατης καθοδήγησης
2. στα φυσιολογικά μέτρα συμμετοχής του Λαϊκού στοιχείου, στα νομοθετικά και διοικητικά όργανα
3. της ανεξαρτησίας έναντι της πολιτείας.

Βάσει της οργάνωσης και διοίκησης της Εκκλησίας είναι το Καταστατικό της, το οποίο συντάχθηκε από κοινού μεταξύ της εκκλησίας και της πολιτείας και εγκρίθηκε στις 31 Δεκεμβρίου του 1950.

Στις 11 Δεκεμβρίου 2008 συγκλήθηκε η έκτη Κληρικολαϊκή συνέλευση της ορθόδοξης εκκλησίας της Βουλγαρίας, η οποία ψήφισε το νέο καταστατικό χάρτη της. Σύμφωνα με τις διατάξεις του, ως ανώτατο διοικητικό όργανο της εκκλησίας ορίζεται η Ιερά Σύνοδος που συγκαλείται τόσο ως σύνοδος της ιεραρχίας, όσο και ως διαρκής. Παράλληλα λειτουργεί και ένα ανώτατο εκκλησιαστικό συμβούλιο, αποτελούμενο από αρχιερείς, κληρικούς και λαϊκούς, που ασχολείται με διαχειριστικές και οικονομικές υποθέσεις της τοπικής αυτής εκκλησίας. Η εκλογή πατριάρχη ο οποίος φέρει τον τίτλο του «Μητροπολίτη Σόφιας και Πατριάρχη Βουλγαρίας» διενεργείται πλειοψηφικά από την πατριαρχική εκλογική συνέλευση, βάσει τριπροσώπου το οποίο καταρτίζει η ιερά σύνοδος της ιεραρχίας.

Μητροπόλεις

Η Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελείται από τις παρακάτω 13 Μητροπόλεις:

• Ιερά Μητρόπολις Σόφιας, με έδρα τη Σόφια
• Ιερά Μητρόπολις Βάρνης και Μεγάλης Πρεσλάβας, με έδρα τη Βάρνα
• Ιερά Μητρόπολις Βιδινίου, με έδρα το Βίντιν
• Ιερά Μητρόπολις Βράτζης, με έδρα τη Βράτσα
• Ιερά Μητρόπολις Δοροστόλου, με έδρα τη Σιλίστρα
• Ιερά Μητρόπολις Λοβτσού, με έδρα το Λόβετς
• Ιερά Μητρόπολις Μεγάλου Τυρνόβου, με έδρα το Βελίκο Τύρνοβο
• Ιερά Μητρόπολις Νευροκοπίου, με έδρα το Γκότσε Ντέλτσεφ
• Ιερά Μητρόπολις Πλεύνης, με έδρα το Πλέβεν
• Ιερά Μητρόπολις Ρούσε, με έδρα το Ρούσε
• Ιερά Μητρόπολις Σηλύμνου, με έδρα το Σλίβεν
• Ιερά Μητρόπολις Στάρας Ζαγόρας, με έδρα την Στάρα Ζαγόρα
• Ιερά Μητρόπολις Φιλιππουπόλεως, με έδρα την Φιλιππούπολη

Ιεραρχία

Μητροπολίτες

Μητροπολίτης	Ημερομηνία Χειροτονίας	Σημειώσεις
Μητροπολίτης Αμερικής και Αυστραλίας Ιωσήφ	7 Δεκεμβρίου 1980	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Βελίκης
Μητροπολίτης Μεγάλου Τυρνόβου Γρηγόριος	22 Δεκεμβρίου 1985	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Κωνσταντίας
Μητροπολίτης Πλεύνης Ιγνάτιος	16 Ιουνίου 1988	Από Μητροπολίτης Βράτζης
Μητροπολίτης Λοβτσού Γαβριήλ	19 Οκτωβρίου 1998	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Μακαριουπόλεως
Μητροπολίτης Φιλιππουπόλεως Νικόλαος	7 Ιουλίου 2001	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Ζνεπόλεως
Μητροπολίτης Ρούσε Ναούμ	17 Μαρτίου 2007	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Στοβίου
Μητροπολίτης Βάρνης και Μεγάλης Πρεσλάβας Ιωάννης	18 Μαρτίου 2007	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Ζνεπόλεως
Μητροπολίτης Στάρας Ζαγόρας Κυπριανός	3 Μαρτίου 2008	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Τραϊανουπόλεως
Μητροπολίτης Δυτικής και Κεντρώας Ευρώπης Αντώνιος	23 Μαρτίου 2008	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Κωνσταντίας
Μητροπολίτης Βράτζης Γρηγόριος	29 Οκτωβρίου 2010	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Βρανίτσης
Μητροπολίτης Νευροκοπίου Σεραφείμ	18 Δεκεμβρίου 2011	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Μελενίκου
Μητροπολίτης Σηλύμνου Αρσένιος	6 Ιουλίου 2014	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Ζνεπόλεως
Μητροπολίτης Δοροστόλου Ιάκωβος	20 Δεκεμβρίου 2016	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Κωνσταντίας
Μητροπολίτης Βιδινίου Παχώμιος	19 Οκτωβρίου 2021	Από τιτουλάριος Επίσκοπος Βρανίτσης

Τιτουλάριοι Επίσκοποι

Επίσκοπος	Ημερομηνία Χειροτονίας	Σημειώσεις
Επίσκοπος Κρουπνικίου Ιννοκέντιος	19 Μαΐου 1994
Επίσκοπος Μεσημβρίας Ιάκωβος	19 Οκτωβρίου 1997	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Ρούσε
Επίσκοπος Αδριανουπόλεως Ευλόγιος	18 Οκτωβρίου 1998	Ηγούμενος Ιεράς Μονής Ρίλας
Επίσκοπος Τιβεριουπόλεως Τύχων	6 Ιουλίου 2003	Βοηθός της Ιεράς Μητροπόλεως Σόφιας
Επίσκοπος Βελίκης Σιώνιος	24 Μαρτίου 2007	Ηγούμενος Ιεράς Μονής Μπατσκόβου
Επίσκοπος Προβάτας Ιγνάτιος	6 Απριλίου 2008	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Σηλύμνου
Επίσκοπος Μπελογκραντσίκ Πολύκαρπος	27 Ιουλίου 2014	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Φιλιππουπόλεως
Επίσκοπος Αγαθουπόλεως Ιερόθεος	1 Οκτωβρίου 2014	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Σηλύμνου
Επίσκοπος Μελενίκου Γεράσιμος	18 Οκτωβρίου 2016	Βοηθός της Ιεράς Μητροπόλεως Σόφιας
Επίσκοπος Σμόλεν Βησσαρίων	21 Φεβρουαρίου 2021	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Φιλιππουπόλεως
Επίσκοπος Κωνσταντίας Μιχαήλ	26 Σεπτεμβρίου 2021	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Λοβτσού
Επίσκοπος Γλαβινίτσης Μακάριος	26 Ιουνίου 2022	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Ρούσε
Επίσκοπος Βελεβουσδίου Ισαάκ	10 Ιουνίου 2023	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Σόφιας
Επίσκοπος Νικοπόλεως Ματθαίος	7 Απριλίου 2024	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Μεγάλου Τυρνόβου
Επίσκοπος Ζνεπόλεως Μελέτιος	15 Σεπτεμβρίου 2024	Διευθυντής Θεολογικού Σεμιναρίου Σόφιας
Επίσκοπος Λεύκης Κλήμης	15 Δεκεμβρίου 2024	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Αμερικής
Επίσκοπος Μαρκιανουπόλεως Θεολόγος	22 Δεκεμβρίου 2024	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Στάρας Ζαγόρας
Επίσκοπος Βρανίτσης Ιωάννης	1 Ιουλίου 2025	Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Σόφιας
Επίσκοπος Δραγοβιτίας Βασίλειος	6 Ιουλίου 2025	Ηγούμενος Ιεράς Μονής Τρογιάν

Εφησυχάζοντες Αρχιερείς

• Ο Μητροπολίτης πρώην Στάρας Ζαγόρας Γαλακτίων (6 Ιουλίου 1986)
• Ο Επίσκοπος Αγαθονικείας Βόρις (22 Μαρτίου 2008)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία στο Wikimedia Commons
• (Βουλγαρικά) Επίσημος ιστότοπος