Ιερά Μητρόπολις Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων
| Ιερά Μητρόπολις Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων | |
|---|---|
 | |
| Γενικές πληροφορίες | |
| Xώρα | Ελλάδα |
| Έδρα | Σπήλι |
| Υπαγωγή | Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως (Εκκλησία Κρήτης) |
| Αρχιερατικές Περιφέρειες | 3 |
| Ενορίες | 78 |
| Ναοί | 752 |
| Μονές | 5 |
| Μητροπολιτικός Ναός | Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Αποστόλου Παύλου |
| Διοίκηση | |
| Μητροπολίτης | Ιωακείμ (Καρανδινός) |
| Πρωτοσύγκελλος | Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Καραχάλιος |
| Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος | Πρωτοπρεσβύτερος Ευάγγελος Κοπανάκης |
| Ιεροκήρυκες | 3 |
Η Ιερά Μητρόπολις Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων είναι μία από τις οκτώ Μητροπόλεις, οι οποίες μαζί με την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης συναποτελούν την Εκκλησία της Κρήτης, ημιαυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία υπαγόμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.
Η Μητρόπολη έχει έδρα της στο Σπήλι και περιλαμβάνει την Επαρχία Σφακίων του Νομού Χανίων και τις Επαρχίες Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου του Νομού Ρεθύμνης.
Μητροπολίτης διατελεί από τις 15 Φεβρουαρίου 2026 ο Ιωακείμ (Καρανδινός).[1]
Ιστορικά στοιχεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η Επισκοπή Λάμπης είναι μία από τις αρχαιότερες Επισκοπές στην περιοχή της Ρεθύμνης. Αναφέρεται ήδη στα Πρακτικά της Γ΄ Οικουμενικής Συνόδου (431 μ.Χ.). Έδρα της Επισκοπής ήταν η πόλη Λάππα (σημερινή Αργυρούπολη Ρεθύμνου). Η πόλη αυτή καταστράφηκε κατά πάσα πιθανότητα τον Θ΄ αιώνα κατά τις επιδρομές των Αράβων και την κατάληψη της Κρήτης από αυτούς. Στα τέλη του 10ου αιώνα μετά την απελευθέρωση της Κρήτης ανασυστάθηκε η Επισκοπή Λάμπης. Ωστόσο την έδρα της Επισκοπής πρέπει να αναζητήσουμε τώρα σε άλλη πόλη καθώς η Λάππα έχει καταστραφεί ολοσχερώς. Η πόλη αυτή κατά πάσα πιθανότητα είναι η σημερινή Μεγάλη Επισκοπή (Πισκοπή) του Νομού Ρεθύμνης. Το πιο πιθανό είναι ότι πρόκειται για νέα Επισκοπή με παλιό όνομα. Ουσιαστικά πρόκειται για την Επισκοπή Καλαμώνος, η οποία μαρτυρείται για πρώτη φορά στα τέλη του 11ου αιώνα. Για ένα διάστημα εμφανίζεται με το όνομα μιας παλιάς Επισκοπής, σύντομα όμως εγκαταλείπεται αυτό και συνεχίζει το βίο της με το νέο της όνομα ως Επισκοπή Καλαμώνος πλέον. Κατά την Ενετοκρατία δεν γίνεται μνεία Επισκοπής Λάμπης παρά μόνο της κατά τα ανωτέρω Καλαμώνος, η οποία θα μεταφέρει την έδρα της στη συνέχεια στο Ρέθυμνο και αργότερα θα ονομαστεί «Ρεθύμνης». Η Επισκοπής Λάμπης εμφανίζεται και πάλι κατά την Οθωμανική περίοδο. Τώρα όμως περιλαμβάνει τις Επαρχίες Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου στα Νότια της Ρεθύμνης. Το 1831 προσαρτάται στην Επισκοπή Λάμπης και η Επαρχία Σφακίων (η οποία ανήκε μέχρι τότε στην Επισκοπή Αυλοποτάμου).
Το 1845 η Επισκοπή Λάμπης συνενώνεται με τη Μητρόπολη Κρήτης, επανιδρύεται όμως το 1863 κατ' απαίτηση των κατοίκων των Επαρχιών Αμαρίου και Αγίου Βασιλείου. Κατά την Οθωμανική περίοδο έδρα της Επισκοπής Λάμπης ήταν το χωριό Λαμπηνή της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Πιθανόν να υπήρξε σύγχυση του ονόματος της αρχαίας Λάμπης (σημερινή Αργυρούπολη Ρεθύμνης) με τη Λαμπηνή του Αγίου Βασιλείου και να θεωρήθηκε ότι η αρχαία Επισκοπή Λάμπης βρισκόταν στην περιοχή του Αγίου Βασιλείου. Έτσι κατά την επανασύστασή της η Επισκοπή απέκτησε διαφορετική έδρα και περιφέρεια από αυτήν της αρχαίας Επισκοπής Λάμπης, η οποία βρέθηκε εντός των ορίων της Επισκοπής Ρεθύμνης. Εν κατακλείδι κατά την Οθωμανική περίοδο αναβιώνει η Επισκοπή Λάμπης με διαφορετική έδρα και διαφορετικά όρια από εκείνα της αρχαίας Επισκοπής Λάμπης. Η αρχαία Επισκοπή Λάμπης είχε έδρα την Αργυρούπολη Ρεθύμνης στο βόρειο τμήμα του Νομού, ενώ η νεότερη Επισκοπή Λάμπης έχει έδρα το χωριό Λαμπηνή στην Επαρχία Αγίου Βασιλείου στα νότια μέρη του Νομού.
Η έδρα της Επισκοπής Λάμπης παρέμεινε στο χωριό Λαμπηνή κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα. Το 1831 η έδρα μεταφέρθηκε στη Μονή του Πρέβελη, το 1886 στην Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος στο χωριό Κισσός της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου, το 1920 στη Μονή Ασωμάτων Αμαρίου και τέλος το 1936 στο Σπήλι της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Με τον Νόμο 5621/1932 ορίστηκε να υπάρχει μία Επισκοπή σε κάθε νομό της Κρήτης. Κατόπιν τούτου, συγχωνεύθηκε με την Επισκοπή Ρεθύμνης και η Επισκοπή Λάμπης. Ωστόσο ο Νόμος αυτός καταργήθηκε τον Οκτώβριο του 1935 και έτσι η Επισκοπή Λάμπης αποσπάστηκε και πάλι από την Επισκοπή Ρεθύμνης και αποτέλεσε ξεχωριστή Επαρχία. Το 1936 ο Επίσκοπος Λάμπης Ευμένιος μετέφερε την έδρα της Επισκοπής από τη Μονή Ασωμάτων Αμαρίου στην κωμόπολη Σπήλι, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα.
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο με την υπ' αριθμόν 812/25-9-1962 πράξη της Ιεράς Συνόδου προήγαγε τιμής ένεκεν σε Μητροπόλεις όλες τις Επισκοπές της Κρήτης. Έτσι και η Επισκοπή Λάμπης και Σφακίων προήχθη σε Μητρόπολη. Στις 8 Μαρτίου 1993, οι Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Κρήτης ανυψώθηκαν σε εν ενεργεία Μητροπόλεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο δε Μητροπολίτης Λάμπης και Σφακίων ονομάστηκε «υπέρτιμος και έξαρχος Νοτίου Κρήτης».
Στις 4 Δεκεμβρίου 2000, με Πράξη της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου η Μητρόπολη Λάμπης και Σφακίων ονομάστηκε «Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων», διότι εντός των ορίων της βρίσκεται η Επισκοπή Συβρίτου, της οποίας ο Επίσκοπος υπογράφει σε Πρακτικά Αγίων και Οικουμενικών Συνόδων. Έτσι, ο πλήρης τίτλος του εκάστοτε Μητροπολίτη διαμορφώθηκε σε «Μητροπολίτης Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, Υπέρτιμος και Έξαρχος Νοτίου Κρήτης».
Επισκοπικός κατάλογος
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]| Όνομα | Έτη | Σημειώσεις |
|---|---|---|
| Ιερόθεος | 1793 – 23 Ιουνίου 1821 † | φονεύτηκε από τους Οθωμανούς |
| Νικόδημος (Σουμπασάκης) | 7 Μαρτίου 1831 – 24 Νοεμβρίου 1831 | |
| Νικόδημος (Σουμπασάκης) | 24 Νοεμβρίου 1831 – 17 Ιουνίου 1845 † | |
| Παΐσιος (Κίρπας)[2] | 25 Μαΐου 1863 – 8 Φεβρουαρίου 1883 † | |
| Ευμένιος (Ξηρουδάκης)[3] | 28 Δεκεμβρίου 1886 – 12 Μαΐου 1898 | κατόπιν Μητροπολίτης Κρήτης |
| Αγαθάγγελος (Παπαδάκης)[4] | Σεπτέμβριος 1900 – 11 Ιουνίου 1928 † | κατά τα έτη 1919-1920 εκτοπίστηκε στη Χίο ως φιλοβασιλικός |
| Ευμένιος (Φανουράκης) | 10 Μαΐου 1936 – 1 Ιανουαρίου 1956 † | |
| Ισίδωρος (Ρουσοχατζάκης) | 25 Αυγούστου 1956 – 25 Σεπτεμβρίου 1962 | |
| Ισίδωρος (Ρουσοχατζάκης) | 25 Σεπτεμβρίου 1962 – 17 Οκτωβρίου 1968 † | |
| Θεόδωρος (Τζεδάκης) | 17 Φεβρουαρίου 1975 – 6 Οκτωβρίου 1987 | κατόπιν Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου |
| Ειρηναίος (Μεσαρχάκης) | 22 Φεβρουαρίου 1990 – 4 Δεκεμβρίου 2000 | κατόπιν Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων |
| Ειρηναίος (Μεσαρχάκης) | 4 Δεκεμβρίου 2000 – 3 Δεκεμβρίου 2025 | εξελέγη Μοσχονησίων αλλά δεν αποδέχτηκε και παραιτήθηκε |
| Ιωακείμ (Καρανδινός) | 15 Φεβρουαρίου 2026 – σήμερα | |
Ενορίες και Ιεροί Ναοί
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως υφίστανται 78 Ενοριακοί ναοί, 166 Παρεκκλήσια, 417 Εξωκλήσια, και 91 Ναοί κοιμητηρίων.[5]
| Αρχιερατική περιφέρεια | Ενορία | Κοινότητα | Δήμος | Επαρχία |
|---|---|---|---|---|
| Α' Αρχιερατική Περιφέρεια
(Αγίου Βασιλείου) |
Σπήλιον - Ενορία Αποστόλου Πάυλου | Σπηλίου | Αγίου Βασιλείου | Αγίου Βασιλείου |
| Αγία Γαλήνη - Ενορία Αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων | Αγίας Γαλήνης | |||
| Αγία Πελαγία - Ενορία Οσίας Πελαγίας | Μυξορρούμα | |||
| Άγιος Βασίλειος - Ενορία Αγίου Βασιλείου | Αγίου Βασιλείου | |||
| Άγιος Ιώαννης - Ενορία Αγίου Παντελεήμονος | Αγιου Ιωάννου Αγίου Βασιλείου | |||
| Αγκουσελιανά - Ενορία Τιμίου Προδρόμου | Αγκουσελιανών | |||
| Ακούμια - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Ακουμίων | |||
| Ακτούντα - Ενορία Ευαγγελισμού Θεοτόκου | Αρδάκτου | |||
| Άρδακτος - Ενορία Αγίας Μαρίνης | ||||
| Ασώματος - Ενορία Αγίας Άννης | Ασωμάτου | |||
| Ατσιπάδες - Ενορία Αγίας Παρασκευής | Κοξαρές | |||
| Βάτος - Ενορία Αγίου Νικολάου | Αρδάκτου | |||
| Βρύσες - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Ακουμίων | |||
| Γιαννιού - Ενορία Εισοδίων Θεοτόκου | Λευκογείων | |||
| Δαριβιανά - Ενορία Αγίου Παντελέημονος | Σπηλίου | |||
| Δρίμισκος - Ενορία Αγίας Τριάδος | Δριμίσκου | |||
| Καλή Συκέα - Ενορία Αγίου Ιωάννου Θεολόγου | Ασωμάτου | |||
| Καρίναι - Ενορία Τιμίου Σταυρού | Καρινών | |||
| Κεντροχώριον - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Κεντροχωρίου | |||
| Κεραμές - Ενορία Αγίου Παντελεήμονος | Κεραμέ | |||
| Κισσός - Ενπρία Μεταμορφώσεως Σωτήρος | Κισσού | |||
| Κοξαρέ - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Κοξαρές | |||
| Κρύα Βρύση - Ενορία Αγίου Νικολάου | Κρύας Βρύσης | |||
| Λαμπινή - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Λαμπινής | |||
| Λευκόγεια - Ενορία Αγίου Γεωργίου | Λευκογείων | |||
| Μαριού - Ενορία Αγίας Τριάδος | Μαριού | |||
| Μέλαμπες - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Μελάμπων | |||
| Μυξόρρουμα - Ενορία Προφήτου Ηλιού | Μυξόρρουμα | |||
| Μουρνέ - Ενορία Αγίου Φανουρίου | Μουρνές | |||
| Μύρθιος - Ενορία Αγίου Χαραλάμπους | Μύρθιου | |||
| Ορνέ - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Ορνές | |||
| Παλαιόλουτρα - Ενορία Αγίας Κυριακής | Αγκουσελιανών | |||
| Πλατανές - Ενορία Αγίου Νεκταρίου | Κεντροχωρίου | |||
| Ροδάκινον - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Ροδακίνου | |||
| Σακτούρια - Ενορία Τιμίου Σταυρού | Σακτουρίων | |||
| Σελλία - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Σελλίων | |||
| Φρατίον - Ενορία Αγίου Γεωργίου | Μυξόρρουμα | |||
| Β' Αρχιερατική Περιφέρεια
(Αμαρίου) |
Φουρφουράς - Ενορία Αγίου Γεωργίου | Φουρφουρά | Αμαρίου | Αμαρίου |
| Αγία Παρασκευή - Ενορία Αγίου Στυλιανού | Αγίας Παρασκευής | |||
| Άγιος Ιωάννης - Ενορία Αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων | Αγίου Ιωάννου Αμαρίου | |||
| Αμάριον (Νεύς Αμάριον) - Ενορία Εισοδίων Θεοτόκου | Αμαρίου | |||
| Άνω Μέρος - Ενορία Γενεσίου Θεοτόκου | Άνω Μέρους | |||
| Αποδούλου - Ενορία Αγίου Ιωάννου Προδρόμου | Αποδούλου | |||
| Απόστολοι - Ενορία Αγίων Πέτρου και Παύλου | Αποστόλων | |||
| Βιζάριον - Ενορία Εισοδίων Θεοτόκου | Βιζαρίου | |||
| Βισταγή - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Βισταγής | |||
| Βρύσαι - Ενορία Αγίου Γεωργίου | Βρυών Αμαρίου | |||
| Βωλεώνες - Ενορία Ευαγγελισμού Θεοτόκου | Βωλεώνων | |||
| Γέννα - Ενορία Αγίου Νικολάου | Αποστόλων | |||
| Γερακάριον - Ενορία Ευαγγελισμού Θεοτόκου | Γερακαρίου | |||
| Δρυγιαί - Ενορία Ευαγγελισμού Θεοτόκου | Άνω Μέρους | |||
| Ελένες - Ενορία Αγίου Νικολάου | Ελενών | |||
| Θρόνος - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Θρόνου | |||
| Καλόγερος - Ενορία Αγίων Αθανασίου και Κυρίλλου | Καλογέρου | |||
| Κουρούται - Ενορία Αναλήψεως Σωτήρος | Κουρουτών | |||
| Λαμπιώται - Ενορία Αγίων Κηρύκου και Ιουλίττης | Λαμπιωτών | |||
| Λοχριά - Ενορία Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης | Λοχριάς | |||
| Μέρωνας - Ενορία Αγίου Παντελεήμονος | Μέρωνα | |||
| Μεσονήσια - Ενορία Αγίου Αντωνίου | Ελενών | |||
| Μοναστηράκιον - Ενορία Μεταμορφώσεως Σωτήρος | Μοναστηρακίου | |||
| Νίθαυρις - Ενορία Αγίου Νεκταρίου | Νιθαύρεως | |||
| Παντάνασσα - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Παντανάσσης | |||
| Πατσός - Ενορία Αγίου Γεωργίου | Πατσού | |||
| Πετροχώριον - Ενορία Αγίου Πνεύματος | Πετροχωρίου | |||
| Πλατάνια - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Πλατανίων | |||
| Πλάτανος - Ενορία Ευαγγελισμού Θεοτόκου | Πλατάνου | |||
| Χωρδάκιον - Ενορία Αγίας Άννης | Άνω Μέρους | |||
| Γ' Αρχιεραρική Περιφέρεια
(Σφακίων) |
Αγία Ρουμέλη - Ενορία Αγίας Τριάδος | Αγίας Ρουμέλης | Σφακίων | Σφακίων |
| Άγιος Ιωάννης - Ενορία Αγίου Γεωργίου | Αγίου Ιωάννου Σφακίων | |||
| Ανώπολις - Ενορία Αγίου Γεωργίου | Ανωπόλεως | |||
| Αράδαινα - Ενορία Μιχαήλ Αρχαγγέλου | Αγίου Ιωάννου Σφακίων | |||
| Ασκύφου - Ενορία Αγίου Παντελεήμονος | Ασκύφου | |||
| Άσφενδος - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Ασφένδου | |||
| Ίμπρος - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Ίμπρου | |||
| Καλλικράτης - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Πατσιανού | |||
| Λουτρόν - Ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου | Ανωπόλεως | |||
| Σκαλωτή - Ενορία Μεταμορφόσεως Σωτήρος | Σκαλωτής | |||
| Χώρα Σφακίων - Ενορία Αγίου Παντελεήμονος | Χώρας Σφακίων |
Ιερές Μονές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ανδρικές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Ιερά Κοινοβιακή Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πρέβελη
- Ιερά Κοινοβιακή Μονή Αγίου Αντωνίου Κατεβατής
- Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος Κισσού
- Ιερά Κοινοβιακή Μονή Αγίου Ραφαήλ
- Ιερά Κοινοβιακή Μονή Παναγίας Θυμιανής
Γυναικείες
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Ιερά Κοινοβιακή Μονή Ασωμάτων Αμαρίου
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ «ΕΚΤΑΚΤΟ: Εξελέγησαν οι Μητροπολίτες Κυδωνίας και Λάμπης». Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2026.
- ↑ Μάρκου, Μάρκος. «Ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Λάμπης και Σφακίων κυρός Παΐσιος. (1808-1883)». Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2022.
- ↑ Μάρκου, Μάρκος. «Ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Κρήτης κυρός Ευμένιος. (1850-1920)». Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2022.
- ↑ Μάρκου, Μάρκος. «Ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Λάμπης και Σφακίων κυρός Αγαθάγγελος. (1859-1928)». Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2022.
- ↑ «Ἱερά Μητρόπολις Λάμπης, Συβρίτου καί Σφακίων - Οικουμενικό Πατριαρχείο». 28 Αυγούστου 2019. Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2026.
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Για τον επισκοπικό κατάλογο αντλήθηκαν πληροφορίες και από το ιστολόγιο του θεολόγου Μάρκου Μάρκου, από τον οποίο σε συνεργασία με τον ερευνητή συγγραφέα Δημήτριο Κυμηνά τηρείται πλήρης βιβλιογραφία και καταγραφή των σχετικών πηγών, που πρόκειται να δημοσιευθούν μελλοντικά μαζί με τις βιογραφίες σε έντυπη μορφή.
